Việt Nam là quốc gia có lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên văn hóa nhiều năm qua, Nhà nước luôn đánh giá cao vị trí và vai trò của ngành Du lịch và quan tâm hỗ trợ ngành Du lịch thông qua nhiều chủ trương, chính sách.

1. Kinh nghiệm của một số quốc gia ASEAN

- Thái Lan

Tổ chức Du lịch Thái Lan được thành lập (năm 1960), Tổ chức này sau khi thành lập đã hoạt động rất tốt. Năm 1976, Thái Lan đã xây dựng kế hoạch phát triển du lịch quốc gia lần đầu tiên với sự hỗ trợ của Hà Lan, Tổ chức Du lịch Thái Lan được chuyển thành Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT). Ngay từ thời kỳ này, Chính phủ Thái Lan đã thiết lập và thực hiện nhiều chính sách khác nhau nhằm tăng cường vị thế của du lịch Thái Lan trên bản đồ du lịch toàn cầu.

Thứ nhất, Tổng cục Du lịch Thái Lan đặc biệt coi trọng hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch và phát triển sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc Thái Lan, ngành Du lịch Thái Lan thực hiện nhiều chiến dịch quốc gia quảng bá du lịch xuất sắc. Tổng cục Du lịch Thái Lan đã phát động nhiều chương trình du lịch với nhiều khẩu hiệu[1] và đã thành công. Từ năm 2017, Thái Lan đã dành tới 105 triệu USD cho hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch[2].

Thứ hai, nhằm nâng cao vị thế của du lịch Thái Lan, trong chiến lược phát triển du lịch, Thái Lan coi xây dựng và đa dạng hóa sản phẩm du lịch là ưu tiên chiến lược. Những chính sách gắn bó với những vấn đề này được Thái Lan xem là chính sách tổng thể quan trọng. Tổng cục Du lịch Thái Lan đề xuất xây dựng chính sách quốc gia về phát triển du lịch sinh thái và hình thành hệ thống du lịch bền vững với sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Thứ ba, ngành Du lịch Thái Lan rất coi trọng việc cung cấp thông tin và các dịch vụ hỗ trợ cho khách du lịch. Du lịch Thái Lan hiểu rõ vai trò của truyền thông kỹ thuật số trong sự thành bại của bất kỳ chiến dịch quảng cáo nào. Tổng cục Du lịch Thái Lan sẽ hỗ trợ chi phí xúc tiến, để các văn phòng đại diện của Tổng cục Du lịch Thái Lan ở nước ngoài có thể tiến hành quảng bá trang web này rộng rãi (từ năm 2017), Thái Lan có 28 văn phòng ở nước ngoài[3].

Các chương trình giảm giá dịch vụ lưu trú, tour chọn gói, mua sắm ưu đãi, hàng không giá rẻ và nhiều ưu đãi khác sẽ được khách du lịch truy cập dễ dàng trên các trang web vốn được Chính phủ đầu tư kinh phí. Từ tháng 5/2017, Thái Lan đã ban hành chính sách du lịch Thái Lan 4.0 (Thailand Tourism 4.0) gồm 5 cơ chế và 5 trụ cột nhằm đưa Thái Lan trở thành một trong những điểm đến du lịch hấp dẫn nhất thế giới, tập trung chính: Mô hình thành phố thông minh (smart city) và triển khai du lịch thông minh (smart tourism), đẩy mạnh công tác marketing dựa trên nền tảng công nghệ.

Song quá trình phát triển “nóng” của du lịch Thái Lan đã để lại không ít tai tiếng, như: Du lịch tình dục, ô nhiễm môi trường. Nhằm hướng tới sự phát triển bền vững của ngành Du lịch, Thái Lan đang siết chặt, thay đổi chính sách phát triển du lịch để nói không với du lịch ô nhiễm môi trường, du lịch tình dục.

Thực hiện bước chuyển lớn của ngành Du lịch, chính quyền thành phố Bangkok đã có những biện pháp mạnh chấn chỉnh hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố, cấm hoạt động nhiều quán ăn đường phố, yêu cầu những người kinh doanh phải cải thiện để đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh.

Ngày 24/5/2016, Thái Lan cũng đã ban hành lệnh cấm dịch vụ du lịch trên một số hòn đảo hút du khách nổi tiếng[4]. Thái Lan kỳ vọng lệnh cấm này góp phần mở ra những tour du lịch thân thiện với môi trường[5].

Gần đây, biện pháp mạnh tay nhất trong việc điều chỉnh chính sách phát triển du lịch là siết chặt quản lý nhằm hạn chế du lịch tình dục từ Pattaya. Thái Lan tuyên bố muốn diệt trừ tận gốc loại hình du lịch tình dục, nhằm biến Thái Lan thành điểm đến thân thiện cho du khách nữ.

Thứ tư, Thái Lan không những đặt mục tiêu gia tăng số lượng du khách, mà còn muốn du khách nghỉ lại dài ngày hơn và chi tiêu nhiều hơn. Từ thành công ban đầu, Thái Lan đã chuyển hướng tập trung vào triển khai nhiều chương trình quảng bá, thu hút khách du lịch quốc tế chất lượng cao, nhóm khách du lịch cao cấp với khả năng chi trả cao và thời gian lưu trú dài ngày. Thái Lan cũng đang hướng tới sự phát triển cơ bản, bền vững của ngành Du lịch thân thiện với môi trường và con người.

Thành công của những chính sách phát triển du lịch đã đưa Thái Lan có số lượng khách du lịch và doanh thu từ du lịch tăng trưởng rất nhanh. Bắt đầu từ năm 2016, Bangkok vượt qua cả London và New York để đứng đầu danh sách “thành phố đáng tham quan nhất” của Euromonitor với gần 35 triệu lượt khách và 71,4 tỷ USD doanh thu. Đến năm 2018, nước này thu hút 38,27 triệu khách du lịch, tăng 7,5% so với năm 2017[6]. Thủ đô Bangkok của Thái Lan cũng nhiều lần được tạp chí du lịch uy tín Travel Lesure bình chọn và trao tặng giải thưởng “Thành phố tốt nhất thế giới”.

Theo số liệu của Trung tâm Nghiên cứu Kasikorn (KResearch) cho biết Thái Lan ước tính sẽ đón khoảng 36 triệu lượt khách du lịch nước ngoài trong năm 2024 nhờ nền kinh tế đang cải thiện và các chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Ước tính của KResearch dựa trên con số 6,4 triệu lượt khách nước ngoài được ghi nhận trong 2 tháng đầu năm nay, tăng 50% so với cùng kỳ năm 2023. Trung tâm dự đoán lượng khách nước ngoài đến cuối quý I/2024 sẽ đạt 9,32 triệu, tăng 42,7% so với cùng kỳ năm 2023 và có dấu hiệu diễn tiến tích cực trong thời gian còn lại của năm[7].

- Malaysia

Chính phủ Malaysia đặc biệt coi trọng phát triển du lịch. Trong suốt thời gian dài, Chính phủ đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm nâng cao vị thế cạnh tranh du lịch, kết quả là Malaysia đã thành công vượt bậc trong việc nâng cao năng lực phát triển của ngành Du lịch. Năm 2013, Malaysia trở thành 1 trong 10 điểm đến du lịch quốc tế hàng đầu thế giới[8]. Các chính sách mà quốc gia này đã thực hiện về phát triển du lịch có thể nhắc đến như:

Một là, Chính phủ Malaysia rất coi trọng công tác quảng bá sản phẩm du lịch trên cơ sở đa dạng sản phẩm - thỏa mãn khách hàng; triển khai tổng thể nhiều chiến dịch phát triển du lịch trên phạm vi toàn quốc, trọng tâm là công tác xúc tiến du lịch điểm đến. Trên cơ sở nghiên cứu nhu cầu của khách du lịch, khi nhận thấy mua sắm là một trong những hoạt động chính mang lại thu nhập thực sự cho nền kinh tế, Malaysia đã chuyển từ các loại hình du lịch nông thôn sang phát triển các loại hình du lịch đô thị, trở thành trung tâm hội nghị, thiên đường mua sắm. Chính phủ Malaysia đã đăng cai tổ chức nhiều sự kiện cấp quốc tế, Chính phủ định hướng và ban hành nhiều chính sách nhằm tập trung phát triển Malaysia thành “thiên đường mua sắm”.

Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh điểm đến, Malaysia đặc biệt chú trọng phát triển đa dạng hóa sản phẩm du lịch, coi đây là yếu tố then chốt; nét nổi bật của du lịch Malaysia. Chính phủ đã thực hiện nhiều giải pháp thúc đẩy việc mua sắm của khách du lịch, như tổ chức lễ hội “Mega Sale Carnival” (Siêu giảm giá). Trong thời gian diễn ra lễ hội, nhiều siêu thị, các quầy bán lẻ, trung tâm thương mại lớn và các cửa hàng trên đường phố cả nước đồng loạt giảm giá 20% - 80% mọi mặt hàng. Hàng điện tử, điện lạnh bán tại Malaysia được đánh giá là rẻ nhất thế giới. Những chính sách này đã thu hút hàng triệu lượt khách du lịch quốc tế, đem lại thu nhập lớn cho ngành Du lịch của Malaysia.

Chính sách du lịch của Chính phủ thực hiện đều dựa trên các tiêu chí cơ bản đó là: Nhu cầu của khách du lịch và chất lượng các nhóm du khách mục tiêu. Năm 2009, Chính phủ Malaysia ban hành chính sách du lịch mới, tập trung phát triển các loại hình du lịch: Du lịch thể thao, du lịch nông nghiệp, du lịch giáo dục, du lịch chữa bệnh. Năm 2016 và năm 2017, Malaysia tiếp tục đẩy mạnh phát triển các sản phẩm như du lịch chữa bệnh, du lịch giáo dục và du lịch MICE. Để thu hút đông đảo du khách hơn nữa, Malaysia luôn chú trọng sáng tạo các sản phẩm du lịch mới, thoản mãn mọi nhu cầu của du khách khắp nơi trên thế giới. Nhằm tái quảng bá Malaysia, Chính phủ đã thực hiện chiến dịch xúc tiến du lịch trên kênh truyền hình CNN và nhiều kênh truyền hình khác, trong đó có Việt Nam, như: Đài truyền hình Hà Nội, Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh.

Với mục tiêu để chiến dịch đạt hiệu quả cao, ngân sách Chính phủ dành cho cho quảng bá điểm đến du lịch ngày càng tăng [9]. Malaysia có chính sách truyền thông và marketing du lịch mạnh mẽ, đã thiết lập mạng lưới nhiều văn phòng du lịch ở nước ngoài. Năm 2017, Malaysia có 35 văn phòng đại diện du lịch và 8 đại diện marketing riêng cho ngành Du lịch tại nước ngoài, đó là một trong những kênh thông tin hữu hiệu nhất để chuyển tải hình ảnh và thông điệp[10].

Hai là, Chính phủ Malaysia cũng rất quan tâm đến việc đầu tư cơ sở hạ tầng để phục vụ du lịch; xây dựng kết cấu hạ tầng du lịch hiện đại; nâng cao chất lượng và sản phẩm và dịch vụ du lịch. Malaysia coi đó là các khoản “đầu tư chiến lược”, Chính phủ Malaysia đã đầu tư trang thiết bị, kết cấu hạ tầng và các phương tiện thể thao hiện đại; nhiều khoản đầu tư lớn cũng được thực hiện để phát triển loại hình du lịch chữa bệnh. Đồng thời, Chính phủ Malaysia thường xuyên nâng cấp trang thiết bị cho ngành Du lịch (mỗi năm chi hàng triệu Ringgit cho công tác này).

Ba là, thực hiện chính sách thuế và hỗ trợ du khách cũng như doanh nghiệp. Chính phủ Malaysia đã ban hành chính sách miễn giảm, khuyến khích đầu tư vào du lịch và dịch vụ du lịch, thành lập quỹ hỗ trợ phát triển du lịch, nhất là hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Bên cạnh đó, nhiều chủng loại hàng hóa được miễn thuế khi khách xuất cảnh, như: Rượu, mỹ phẩm, nước hoa, thuốc lá, máy ảnh, đồng hồ, đặc biệt là miễn thuế cho khách du lịch đi theo đoàn. Để tạo thuận lợi cho du khách, Malaysia còn liên kết với Singapore để giảm bớt một lượt khai báo và đơn giản hóa thủ tục xuất - nhập cảnh cho khách du lịch đi theo đoàn. Tính đến năm 2023, Malaysia đã miễn thị thực đối với hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ[11].

Việc thực hiện hàng loạt chính sách thích hợp và hiệu quả đã giúp ngành Du lịch Malaysia đạt được những kết quả rất ấn tượng. Năm 2019, trước khi xảy ra đại dịch Covid-19, du lịch là ngành đóng góp GDP lớn thứ 3 của Malaysia, chiếm 15,9% giá trị[12]. Theo trang tin Seasia, năm 2023, Malaysia là địa điểm du lịch quốc tế hàng đầu Đông Nam Á với gần 29 triệu lượt du khách quốc tế, nhỉnh hơn quốc gia về nhì là Thái Lan chỉ vài trăm nghìn lượt[13].

Theo Ông Ammar Abd Ghapar, Tổng giám đốc Cơ quan Xúc tiến Du lịch Malaysia, cho biết, trong năm 2024, Malaysia đặt mục tiêu đón 27,3 triệu lượt khách du lịch quốc tế, mang về 102,7 tỉ MYR (21,4 tỉ USD). Ngành Du lịch Malaysia vẫn chưa phục hồi về mức đại dịch, nhưng nước này đã đón ​​lượng khách tăng vọt từ các thị trường hàng đầu, đặc biệt là Trung Quốc[14].

2. Một số gợi mở đối với Việt Nam

Việt Nam là quốc gia có lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên văn hóa nhiều năm qua, Nhà nước luôn đánh giá cao vị trí và vai trò của ngành Du lịch và quan tâm hỗ trợ ngành Du lịch thông qua nhiều chủ trương, chính sách. Mục tiêu của các chủ trương, chính sách này là phát triển du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, tạo điều kiện và hướng dẫn cho các doanh nghiệp ngành Du lịch xây dựng kế hoạch, huy động tối đa nguồn lực trong nước và tranh thủ sự hợp tác hỗ trợ quốc tế, khai thác có hiệu quả điều kiện tự nhiên, truyền thống văn hóa lịch sử, tăng dần thị phần trên thị trường truyền thống, nâng dần vị thế trên thị trường mới. Trên thực tế, Nhà nước đã có nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích và tạo điều kiện để du lịch Việt Nam phát triển. Song nhiều chính sách, luật pháp về du lịch còn thiếu và chưa đồng bộ, chưa thực sự thông thoáng, hiệu quả chưa cao; một số quy định chưa phù hợp, còn bất cập khi triển khai trong thực tiễn. Trên thế giới đã có rất nhiều các quốc gia thành công đối với việc phát huy vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch, trong đó có một số các quốc gia thuộc khu vực ASEAN, do đó việc học tập kinh nghiệm của những nước đi trước để phát huy vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch là hết sức cần thiết.

Từ kinh nghiệm của một số nước ASEAN nêu trên đối với phát triển du lịch ở nước ta, có thể đưa ra một số gợi mở cho Việt Nam như sau:

Thứ nhất, cơ cấu lại nguồn lực đầu tư; tăng cường kết nối và sử dụng hợp lý các nguồn lực. Có chính sách ưu tiên, tăng cường đầu tư hạ tầng kỹ thuật và cơ sở vật chất, nhất là đầu tư về hạ tầng cơ sở cho du lịch nhằm phát triển du lịch, nhất là thiết lập đường bay, cửa khẩu và các tuyến giao thông thuận tiện… để phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế tuyệt đối sẵn có, cần có tầm nhìn dài hạn, lựa chọn được những ý tưởng, phương án quy hoạch phù hợp, lựa chọn được các nhà tư vấn thực sự có kinh nghiệm trong lĩnh vực phát triển hạ tầng du lịch.

Thứ hai, cần có cơ chế; chính sách đầu tư thỏa đáng cho công tác xúc tiến, quảng bá du lịch, phát triển thị trường của ngành Du lịch. Để thực hiện thành công các chiến lược; quy hoạch; kế hoạch phát triển du lịch, bên cạnh những chính sách ưu tiên; hỗ trợ của Nhà nước về hạ tầng cơ sở và đào tạo nguồn nhân lực, thì nguồn lực đầu tư cho chiến lược quảng bá du lịch là rất cần thiết.

Thứ ba, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao bao gồm các nhà quản lý, chuyên gia và nhân viên ngành Du lịch đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập ngày càng sâu rộng. Hơn nữa, cách mạng công nghiệp 4.0 có tác động sâu, rộng đến phương thức quản lý, hoạt động và kinh doanh du lịch. Do đó, để nâng cao năng lực cạnh tranh, Nhà nước cần ban hành chính sách khuyến khích các chủ thể trong ngành Du lịch chủ động tiếp cận áp dụng công nghệ số.

Thứ tư, xây dựng chiến lược; quy hoạch; kế hoạch, ban hành các chính sách, giải pháp để phát triển du lịch phải phù hợp với từng thời kỳ. Trong xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch cần chú trọng việc nghiên cứu, đề xuất những trọng tâm phát triển cho từng giai đoạn, xác định rõ các địa bàn, không gian trọng điểm để phát triển du lịch; chú trọng đề xuất những loại hình du lịch mới phù hợp với nhu cầu thị trường. Đồng thời, xây dựng chính sách phải tập trung phát triển các dòng sản phẩm chính, các khu vực động lực phát triển du lịch; mở rộng phát triển các sản phẩm mới độc đáo có tiềm năng.

Thứ năm, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành có liên quan đến du lịch để chỉ đạo các doanh nghiệp triển khai các hoạt động du lịch là rất quan trọng. Qua đó đề xuất, trình Chính phủ phê duyệt từ các chính sách, chiến lược cho đến các chiến dịch, chương trình xúc tiến quảng bá đối với từng thị trường trong từng giai đoạn nhất định.

Nguyễn Nhâm

[1] Như: “Thái Lan - Hạnh phúc trần gian”, “Thái Lan không thể quên được”, “Thái Lan đến với thế giới”...

[2] Nguyễn Thị Ánh Tuyết (2019), Vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

[3] Nguyễn Thị Ánh Tuyết (2019), Vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

[4] Như: Koh Khai Nok, Koh Khai Nui, Koh Khai Nai, Koh Tachai.

[5] Nguyễn Xuân Thiên, Hà Minh Tuấn (2016), Kinh nghiệm phát triển du lịch của Thái Lan và một số gợi ý đối với Việt Nam, truy cập từ http://baodansinh.vn/kinh-nghiem-phat-trien-du-lich-cua-thai-lan-d29000.html

[6] Nguyễn Thị Ánh Tuyết (2019), Vai trò của Nhà nước đối với phát triển du lịch Việt Nam sau khi hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

[7] https://www.vietnamplus.vn/du-lich-thai-lan-uoc-tinh-don-36-trieu-luot-khach-quoc-te-trong-nam-2024-post933677.vnp

[8] https://dangcongsan.vn/the-gioi/tin-tuc/malaysia-dung-thu-10-the-gioi-ve-thu-hut-khach-du-lich-199457.html

[9] Năm 2017, ngân sách dành cho hoạt động quảng bá xúc tiến đạt 69 triệu USD.

[10] Đoàn Thị Trang (2017), Bài học từ phát triển kinh tế du lịch ở một số nước, truy cập từ http://tapchitaichinh.vn/nghien-cuu-trao- doi/bai-hoc-tu-phat-trien-kinh-te-du-lich-o-mot-so-nuoc-106539.html

[11] Tường Bách (2024), Cuộc đua miễn thị thực “hâm nóng” du lịch Đông Nam Á, truy cập từ https://vneconomy.vn/cuoc-dua-mien-thi-thuc-ham-nong-du-lich-dong-nam-a.htm.

[12] Quân Bảo (2022), “Du lịch 4.0” - Dự án đầy tham vọng của Malaysia, truy cập từ https://diendandoanhnghiep.vn/du-lich-4-0-du-an-day-tham-vong-cua-malaysia-226684.html.

[13] Tường Bách (2024), Cuộc đua miễn thị thực “hâm nóng” du lịch Đông Nam Á, truy cập từ https://vneconomy.vn/cuoc-dua-mien-thi-thuc-ham-nong-du-lich-dong-nam-a.htm.

[14] https://dulich.laodong.vn/tin-tuc/malaysia-vuot-thai-lan-trong-cuoc-dua-hut-khach-quoc-te-1308051.html