Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị đưa chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo lên thành một cơ chế vận hành đồng bộ: giao quyền đi liền với giám sát, bảo vệ người làm vì lợi ích chung nhưng không dung túng sự tùy tiện, vụ lợi. Thước đo cuối cùng của Nghị quyết là những điểm nghẽn được tháo gỡ và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Ngày 22/8/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Ngày 3/9/2026, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã tổ chức Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết cùng một số nghị quyết, chỉ thị khác.

Nghị quyết khẳng định dấn thân, đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung là phẩm chất cốt lõi, trách nhiệm chính trị và yêu cầu tự thân của cán bộ, đảng viên. Thước đo để đánh giá cán bộ là kết quả, sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực thi, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và mức độ hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp.

Từ chủ trương đến cơ chế vận hành

Nghị quyết số 24-NQ/TW là bước phát triển mới trên nền tảng một quá trình chuẩn bị lâu dài về chủ trương và pháp luật.

Trước đó, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị Trung ương 7 khóa XII đã đặt ra yêu cầu tạo môi trường thúc đẩy đổi mới, sáng tạo, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung. Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định chủ trương xây dựng cơ chế phù hợp để bảo vệ những cán bộ dám đương đầu với khó khăn, quyết liệt hành động.

Ngày 22/9/2021, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Chính phủ sau đó ban hành Nghị định số 73/2023/NĐ-CP để cụ thể hóa chủ trương này. Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15 tiếp tục bổ sung cơ sở xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm đối với trường hợp thực hiện đề xuất đổi mới đúng thẩm quyền, không vụ lợi nhưng xảy ra thiệt hại do nguyên nhân khách quan.

Sau 5 năm thực hiện, Nghị quyết số 24-NQ/TW thẳng thắn nhận định Kết luận số 14-KL/TW chưa hình thành đầy đủ cơ chế vận hành để khuyến khích, bảo vệ cán bộ. Vì vậy, lần này Bộ Chính trị không dừng ở lời khuyến khích mà yêu cầu thực hiện nhất quán, xuyên suốt cơ chế “giao quyền - giám sát thực thi - quản trị rủi ro - đánh giá bằng kết quả”. Mọi đề xuất đổi mới phải công khai, minh bạch, xác định rõ mục tiêu, thẩm quyền, nguồn lực, rủi ro và cam kết không vụ lợi; người thực hiện vì lợi ích chung được bảo vệ, còn hành vi cố ý làm trái, vụ lợi, tham nhũng, lãng phí phải bị xử lý nghiêm.

Điểm mới đáng chú ý là Nghị quyết phân loại đề xuất đổi mới để áp dụng cách kiểm soát phù hợp. Với những việc đã có cơ sở pháp lý nhưng còn vướng trong thực thi, người đứng đầu được mở rộng quyền tự chủ, tự quyết và tự chịu trách nhiệm; Nghị quyết cũng yêu cầu nghiên cứu cơ chế chấp nhận rủi ro thử nghiệm, loại trừ hoàn toàn trách nhiệm pháp lý khi thiệt hại xảy ra do nguyên nhân khách quan. Với những đột phá về thể chế, tức là điều pháp luật chưa quy định hoặc khác với quy định hiện hành, phải xác định rõ phạm vi, đối tượng, thời hạn, nguồn lực, giới hạn rủi ro và cơ quan giám sát, ưu tiên triển khai trong “không gian thử nghiệm có kiểm soát”, theo chu trình “thử nghiệm - đánh giá - hoàn thiện - nhân rộng - luật hóa”.

Nghị quyết cũng xác lập một nguyên tắc có ý nghĩa quan trọng: khi pháp luật chưa rõ, chưa thống nhất hoặc không còn phù hợp với thực tiễn, việc xem xét phải khách quan, toàn diện và ưu tiên áp dụng nguyên tắc có lợi để bảo vệ cán bộ có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung.

Cái giá của sự trì trệ

Nghị quyết số 24-NQ/TW thẳng thắn chỉ rõ vẫn còn tình trạng cán bộ làm việc cầm chừng, e ngại rủi ro, sợ sai, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; thậm chí mượn cớ, đổ lỗi cho những bất cập của pháp luật để không quyết định. Tình trạng này dễ xuất hiện trong các lĩnh vực mới, khó, nhạy cảm, tiềm ẩn rủi ro cao như tài chính, tài sản công, đầu tư công, đấu thầu, đất đai và chuyển đổi số.

Đây không chỉ là hạn chế về tác phong công vụ. Khi một hồ sơ bị chuyển vòng quanh, một dự án chậm được quyết định, một vướng mắc thuộc thẩm quyền không được xử lý hoặc một sáng kiến bị để kéo dài vì không ai muốn chịu trách nhiệm, thiệt hại cuối cùng thuộc về Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Hệ quả là nguồn lực công chậm được đưa vào sử dụng; công trình kéo dài làm đội chi phí; cơ hội đầu tư bị bỏ lỡ; thủ tục hành chính phát sinh thêm thời gian và chi phí xã hội. Nguy hại hơn, nếu người không làm lại ít rủi ro hơn người chủ động làm, bộ máy sẽ dần mất động lực đổi mới và năng lực phản ứng trước những vấn đề mới.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận khách quan rằng tâm lý e ngại không chỉ bắt nguồn từ thái độ thiếu trách nhiệm. Một bộ phận cán bộ còn băn khoăn trước những quy định chồng chéo, cách hiểu pháp luật chưa thống nhất, những vấn đề chưa có tiền lệ và nguy cơ quyết định bị xem xét tách rời khỏi bối cảnh tại thời điểm ban hành.

Chính Nghị quyết số 24-NQ/TW cũng nhận định cơ chế bảo vệ cán bộ chưa cụ thể, chưa tạo được niềm tin; hệ thống pháp luật liên quan còn thiếu đồng bộ, chưa có tiêu chí cụ thể để phân định sai sót khách quan trong đổi mới với vi phạm do chủ quan, cố ý hoặc vụ lợi; sự phối hợp giữa các cơ quan kiểm tra, thanh tra, điều tra và cơ quan nội chính chưa thật sự chặt chẽ.

Vì vậy, khắc phục tâm lý sợ sai không thể chỉ dừng ở việc vận động cán bộ “mạnh dạn hơn”. Nếu thẩm quyền không rõ, quy định còn mâu thuẫn và người đứng đầu không dám quyết định, cán bộ cấp dưới khó có thể yên tâm hành động. Điều cần thay đổi không chỉ là thái độ của từng cá nhân mà còn là môi trường và cơ chế thực thi công vụ.

Bảo vệ đúng người, không tạo “lá chắn” cho sai phạm

Ranh giới giữa đổi mới, sáng tạo với tùy tiện, làm trái cần được xác định bằng những tiêu chí cụ thể.

Một đề xuất đổi mới phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, vì lợi ích chung; được thực hiện đúng thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền phê duyệt; công khai mục tiêu, nguồn lực và nguy cơ rủi ro; không che giấu thông tin, không vụ lợi. Người thực hiện cũng phải chủ động phòng ngừa, báo cáo và khắc phục khi phát sinh vấn đề.

Khi xem xét trách nhiệm, không thể chỉ nhìn vào hậu quả cuối cùng mà phải đánh giá toàn diện động cơ, mục đích, mức độ lỗi, quá trình ra quyết định, khả năng dự báo, mức độ tuân thủ phương án được phê duyệt và những biện pháp đã áp dụng để hạn chế thiệt hại. Nghị quyết cũng nêu rõ: kết quả, lợi ích đạt được là căn cứ quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất để xem xét miễn, giảm trách nhiệm.

Cán bộ có sai sót không cố ý, không vụ lợi, làm đúng chủ trương, đúng phương án được phê duyệt và đã chủ động kiểm soát rủi ro cần được xem xét bảo vệ, miễn hoặc giảm trách nhiệm; trường hợp thiệt hại hoàn toàn do nguyên nhân khách quan, không thể dự báo thì không xử lý hoặc loại trừ trách nhiệm. Cơ chế bảo vệ không chỉ dành cho người trực tiếp thực hiện mà bao trùm cả các khâu tham mưu, thẩm định, quyết định và tổ chức thực hiện. Ngược lại, hành vi cố ý làm trái, tự ý vượt thẩm quyền, che giấu thông tin, bỏ qua cảnh báo hoặc lợi dụng đổi mới để phục vụ lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm phải bị xử lý nghiêm.

Để cán bộ thực sự yên tâm, Nghị quyết còn đưa ra những bảo đảm rất cụ thể. Phương án được phép điều chỉnh, tạm dừng khi xuất hiện nguy cơ thiệt hại lớn. Trong thời gian chờ cơ quan có thẩm quyền kết luận về rủi ro phát sinh, việc quy hoạch, luân chuyển, bổ nhiệm lại hay nâng lương định kỳ của cán bộ vẫn được thực hiện theo quy định, không để quá trình phát triển bị gián đoạn, trừ khi có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực, trục lợi. Nghị quyết cũng yêu cầu nghiên cứu cơ chế tài chính đặc thù để hỗ trợ hoạt động thử nghiệm và bù đắp một phần thiệt hại khách quan từ những nhiệm vụ đổi mới đã được phê duyệt.

Sự khác biệt giữa “dám làm” và “làm liều” vì thế nằm ở động cơ, thẩm quyền, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Bảo vệ cán bộ không phải là bỏ qua nguyên tắc, mà là bảo đảm người làm đúng, làm vì việc chung được đánh giá công bằng, khách quan và đúng bản chất.

Hiệu quả đo bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Để Nghị quyết số 24-NQ/TW đi vào cuộc sống, trước hết cần nhanh chóng cụ thể hóa thành quy trình dễ hiểu, dễ áp dụng. Cán bộ phải biết đề xuất sáng kiến với ai, trong thời hạn bao lâu phải được trả lời, cơ quan nào thẩm định, việc nào thuộc quyền quyết định của người đứng đầu và trường hợp nào phải xin ý kiến cấp trên. Nghị quyết đã định hướng đơn giản hóa quy trình đối với đề xuất nhỏ, cấp thiết ở cơ sở và quy định thời hạn xử lý cho từng khâu; điều quan trọng là những yêu cầu này cần sớm được thể hiện trong Quy định của Ban Bí thư về cơ chế tôn vinh, trọng dụng, bảo vệ cán bộ mà Ban Tổ chức Trung ương được giao chủ trì tham mưu.

Trách nhiệm trước hết thuộc về người đứng đầu. Không thể chỉ yêu cầu cấp dưới dám làm trong khi người có thẩm quyền lại chậm quyết định, không chịu chia sẻ trách nhiệm hoặc đẩy vấn đề lên cấp trên. Nghị quyết yêu cầu xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân, nhất là người đứng đầu, né tránh hoặc kéo dài việc xem xét những đề xuất thuộc thẩm quyền mà không có lý do chính đáng; đồng thời xử lý cả những trường hợp thiếu trách nhiệm trong bảo vệ cán bộ hoặc cố ý trù dập người dám nghĩ, dám làm.

Công tác kiểm tra, giám sát cũng cần chuyển mạnh sang phòng ngừa, cảnh báo và hỗ trợ khắc phục từ sớm, từ xa. Kiểm soát rủi ro không phải chờ hậu quả xảy ra mới xác định trách nhiệm, mà phải đồng hành trong suốt quá trình thực hiện. Với những vấn đề phức tạp, cần có cơ chế tham vấn, giám sát liên ngành để cán bộ có cơ sở quyết định và không phải một mình gánh toàn bộ rủi ro. Cơ sở dữ liệu thống nhất về sáng kiến, đề xuất đổi mới mà Nghị quyết yêu cầu xây dựng sẽ là công cụ để theo dõi, cảnh báo rủi ro, đồng thời là căn cứ khách quan để bảo vệ cán bộ khi cần.

Quan trọng hơn, phải đánh giá cán bộ bằng sản phẩm và hiệu quả thực tế. Năng lực tháo gỡ điểm nghẽn, giải quyết việc khó, việc mới, việc tồn đọng cùng mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp cần trở thành căn cứ quan trọng trong quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng và sàng lọc cán bộ. Tuy vậy, cũng phải tránh chạy theo số lượng sáng kiến hay thành tích hình thức; như Nghị quyết lưu ý, một thành tích đổi mới đơn lẻ không đồng nghĩa với việc đương nhiên được bổ nhiệm hoặc đề bạt vượt cấp.

Mỗi cơ quan, địa phương nên xác định hằng năm những việc khó, nhiệm vụ trọng tâm; giao rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực, rõ thời hạn và rõ kết quả. Qua đó, người có năng lực và tinh thần trách nhiệm được nhận diện, trọng dụng; người làm việc cầm chừng, né tránh, đùn đẩy phải bị nhắc nhở, thay thế hoặc xử lý tương xứng. Sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và Nhân dân sẽ góp phần bảo đảm quá trình này công khai, thực chất.

Nghị quyết số 24-NQ/TW không tạo ra vùng an toàn để cán bộ làm sai, mà hướng tới một môi trường trong đó người có động cơ trong sáng, làm đúng thẩm quyền, vì lợi ích chung không bị đơn độc trước rủi ro; đồng thời người né tránh, trì trệ hoặc lợi dụng đổi mới để trục lợi đều phải chịu trách nhiệm.

Khi quyền hạn được xác định rõ, rủi ro được kiểm soát và kết quả được đánh giá công bằng, tinh thần dám nghĩ, dám làm mới thực sự trở thành năng lực hành động của cả bộ máy.

                                                                       Võ Việt Hà

                                                                         Vụ Địa phương 3

Ban Tuyên giáo Trung ương