Việt Nam sau 40 năm đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đang đứng trước khởi điểm lịch sử mới: kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam. Hiện nay, thế và lực, sức mạnh tổng hợp quốc gia, uy tín quốc tế, niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng ngày một nâng cao, tạo ra những tiền đề quan trọng để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới là tiền đề để dân tộc Việt Nam tin tưởng vào tương lai ở phía trước. Trong khi đó, bối cảnh thế giới, khu vực những năm gần đây có nhiều chuyển biến nhanh chóng, phức tạp, khó đoán định. Hòa bình, hợp tác, phát triển vẫn là xu thế lớn nhưng thế giới, khu vực đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng. Cạnh tranh chiến lược nước lớn, nhất là cạnh tranh Mỹ - Trung đã và đang tác động đa chiều đến định hình trật tự thế giới mới. Trạng thái quá độ của trật tự thế giới vốn đã bất ổn nay càng bị xáo trộn nghiêm trọng hơn qua các cuộc xung đột vũ trang Nga - Ukrane, Israel - Hamas với mức độ khốc liệt chưa từng có. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, tạo đột phá trên nhiều lĩnh vực, trong đó có ngành khoa học dữ liệu, đưa tới những cơ hội và thách thức đối với mọi quốc gia, dân tộc. Chủ nghĩa cường quyền, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa dân túy gia tăng. Vấn đề tranh chấp chủ quyền, lãnh thổ, biển, đảo diễn biến phức tạp ở nhiều khu vực. Trong khi đại dịch Covid-19 vừa gây đảo lộn nghiêm trọng về kinh tế, xã hội toàn cầu, cần nhiều thời gian để hồi phục, thì tiếp tục phải gánh chịu những thách thức về biến đổi khí hậu, khủng hoảng môi trường, an ninh mạng, an ninh con người ngày càng thêm gay gắt. Trước bối cảnh chung đó, Việt Nam vẫn kiên định tư tưởng Hồ Chí Minh, coi đây là một bộ phận hợp thành nền tảng tư tưởng của Đảng, là tài sản tinh thần quý báu của Đảng và dân tộc. Tuy nhiên, trước những biến đổi có tính chất bước ngoặt của tình hình, đòi hỏi phải bảo vệ, vận dụng và phát triển sáng tạo lý luận của Người. Nghĩa là, bên cạnh việc đẩy mạnh học tập, nghiên cứu, tích cực đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ những giá trị chân chính của tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta cần làm giàu, nâng tư tưởng Hồ Chí Minh lên một tầm cao mới phù hợp với sự phát triển của thời đại. Bài viết tập trung phân tích những nội dung, phương pháp chính làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở những thành tựu trong lĩnh vực khoa học dữ liệu hiện nay.

1. Một số khái niệm

Theo từ điển tiếng Việt, làm giàu trên lĩnh vực tinh thần, tư tưởng được hiểu là: làm cho trở nên phong phú, dồi dào. Ví dụ: làm giàu vốn kiến thức hay làm giàu ngôn ngữ tiếng Việt. Theo cách hiểu này, làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh là vừa bảo vệ, khẳng định, vừa vận dụng phát triển sáng tạo một cách toàn diện ở tất cả các nội dung cấu thành và nâng lên một tầm cao mới phù hợp với sự phát triển của thời đại.  

Khoa học dữ liệu (Data science) là ngành khoa học về việc khai phá, quản trị và phân tích dữ liệu để dự đoán các xu hướng trong tương lai từ đó đưa ra những quyết định, chiến lược hành động. Khoa học dữ liệu gồm ba phần chính: tạo và quản trị dữ liệu; phân tích dữ liệu; áp dụng kết quả phân tích thành những hành động có giá trị. Nói cách khác, khoa học dữ liệu là một phương thức tiếp cận đa ngành, kết hợp những nguyên tắc và phương pháp thực hành của các lĩnh vực toán học, thống kê, trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật máy tính để phân tích khối lượng lớn dữ liệu để rút ra ý nghĩa từ dữ liệu.Thành tựu của khoa học dữ liệu sẽ giúp các ngành khác đặt ra và trả lời những câu hỏi giải quyết những vấn đề của mình hiệu quả hơn. Ví dụ: làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở những thành tựu trong lĩnh vực khoa học dữ liệu là những thành tựu đó sẽ cung cấp nguồn tư liệu phong phú, đa dạng, đầy đủ hơn về cuộc đời, tư tưởng của Người, giúp chúng ta bảo vệ, vận dụng và phát triển sáng tạo, cũng như đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái về tư tưởng Hồ Chí Minh có hiệu quả cao hơn.

2. Trên cơ sở những thành tựu trong lĩnh vực khoa học dữ liệu cần làm giàu những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Từ những thành tựu trong lĩnh vực khoa học dữ liệu cần tập trung làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trên những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, tiếp tục phân tích, đánh giá, khẳng định hệ thống giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Thông qua những thành tựu của khoa học dữ liệu tiếp tục phân tích, đánh giá, khẳng định từng nội dung giá trị tư tưởng cụ thể đối với lịch sử, hiện tại và tương lai phát triển của đất nước. Việc làm phong phú các giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh giúp chúng ta có thêm căn cứ khẳng định đây là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam đi đến thành công.

Thứ hai, tiếp tục nghiên cứu bổ sung, vận dụng và phát triển những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn với điều kiện lịch sử - cụ thể. Khi khoa học dữ liệu cung cấp thêm những cơ sở dữ liệu tin cậy, chính xác, chúng ta cần đi sâu nghiên cứu làm giàu những quan điểm trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng phải gắn với điều kiện lịch sử - cụ thể mà Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa có điều kiện để đi sâu làm rõ. Nghĩa là, phải phân định để nhận thức rõ những quan điểm đúng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng chỉ đúng trong thời điểm mà nó ra đời, những quan điểm nào đã đúng và đang đúng nhưng cần bổ sung thêm, những quan điểm nào trước đây đúng, nay vẫn đúng và tương lai vẫn đúng. Hơn nữa, cần tiếp tục nghiên cứu làm phong phú, sâu sắc thêm những quan điểm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa có điều kiện làm rõ.

Mặt khác, tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ tư tưởng mở, không biệt lập, không tự cho mình là chân lý duy nhất đúng là nhất thành bất biến, mà trái lại luôn biết tự làm giàu bằng kho tàng tri thức nhân loại và thực tiễn cuộc sống. Do đó, trước những biến động thời cuộc, những phát triển về thế và lực của đất nước trong thế kỷ XXI, đặt ra những vấn đề mới mà tư tưởng Hồ Chí Minh chưa đề cập, hoặc mới chỉ đề cập ở góc độ phương pháp hay phương pháp luận, thì cần làm giàu bằng cách bổ sung, cập nhật dữ liệu từ những thành tựu khoa học dữ liệu để nghiên cứu sâu, cụ thể hóa hơn nữa những quan điểm của Người.

Thứ ba, cần tăng cường tổng kết thực tiễn, bổ sung, vận dụng, phát triển lý luận trong quá trình làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh. Thành tựu của khoa học dữ liệu không chỉ đem lại cho chúng ta những thông tin, dữ liệu tin cậy, chưa từng có, mà còn cung cấp những công cụ, phương pháp xử lý thông tin, dữ liệu để hiểu cái tinh thần, bản chất của từng giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Nên làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta cần dựa trên tinh thần, bản chất của từng giá trị mà tiến hành. Nghĩa là, quá trình làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh luôn phải tuân thủ các nguyên tắc, quan điểm: thống nhất giữa lý luận với thực tiễn; lịch sử - cụ thể; toàn diện, hệ thống; kế thừa, phát triển. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn xem lý luận là kim chỉ nam cho hành động chứ không phải là kinh thánh, do đó muốn làm giàu tư tưởng của Người cần phải nắm vững lập trường, bản chất, phương pháp từng giá trị để bổ sung, vận dụng, phát triển. Khi có những thành tựu của khoa học dữ liệu hỗ trợ quá trình làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta phải luôn luôn bám sát với thực tiễn mà những quan điểm, giá trị xuất hiện, đồng thời đặt nó trong một chỉnh thể, hệ thống tư tưởng, trong cuộc đời đấu tranh cách mạng, trong sự nghiệp mà Người để lại. Quá trình này cần tránh những tư duy, hành động “hiện đại hóa” các quan điểm hay giá trị tư tưởng,  nhưng cũng không vì thế mà làm mất đi tinh thần, phương pháp, phương pháp luận toát lên ở trong đó.

Trong quá trình làm giàu, nhất là khi bảo vệ, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới cần phải đứng trên quan điểm toàn diện và hệ thống, nghĩa là khi nhấn mạnh một nội dung nào đó phải thấy được nó trong một chỉnh thể thống nhất, gắn với các quan điểm, nội dung khác. Chính những thành tựu của khoa học dữ liệu sẽ hỗ trợ, cung cấp cho chúng ta một cái nhìn đúng đắn trong nhận thức, vận dụng và phát triển tư tưởng của Người.

Như vậy, trên cơ sở những thành tựu của khoa học dữ liệu việc làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh phải tuân thủ các nguyên tắc, quan điểm: thống nhất giữa lý luận với thực tiễn; lịch sử - cụ thể; toàn diện, hệ thống; kế thừa, phát triển mới đưa lại hiệu quả như mong muốn. Để làm tốt điều này đòi hỏi chúng ta sự nghiên cứu công phu, nghiêm túc với tinh thần thực sự khoa học.

3. Một số giải pháp

Để làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới trên cơ sở những thành tựu của khoa học dữ liệu một cách có hiệu quả cần tập trung vào một số giải pháp sau:

Một là, tăng cường ứng dụng những thành tựu khoa học dữ liệu trong sưu tập, xử lý tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh. Vì đây là điều cần thiết để làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới và cũng là có thêm nhiều căn cứ để phản bác các luận điệu xuyên tạc thù địch. Cho đến hiện nay, nguồn tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh chúng ta có được là rất phong phú, đa dạng, nhưng chưa phải là đầy đủ, vẫn còn rất nhiều khoảng thời gian trong cuộc đời hoạt động của Người chúng ta rất thiếu tư liệu. Hơn nữa, những bài nói, bài viết của Người dù đã được sưu tầm và in trong bộ Hồ Chí Minh toàn tập, nhưng để làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới vẫn cần thêm nhiều tài liệu cho công tác nghiên cứu, thẩm định bổ sung. Thêm vào đó, càng có đầy đủ tư liệu về cuộc đời, tư tưởng của Người thì đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái với tư tưởng Hồ Chí Minh càng có hiệu quả cao.

Hai là, trên cơ sở những thành tựu khoa học dữ liệu làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh cần tiếp tục nâng cao hơn nữa chất lượng các công trình nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cho đến nay mặc dù số lượng các công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh là vô cùng lớn, nhiều công trình mang tính lý luận cao, có giá trị khái quát, hệ thống, tổng kết thực tiễn. Tuy nhiên, nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn còn có những hạn chế nhất định, nặng về số lượng, còn những công trình hình thức, chất lượng chưa cao. Đây cũng là một hạn chế trong đấu tranh phản bác những quan điểm, luận điệu xuyên tạc, sai trái về tư tưởng Hồ Chí Minh. Do đó, khi ứng dụng những thành tựu khoa học dữ liệu vào việc làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới cần hướng tới nâng cao hơn nữa chất lượng các công trình nghiên cứu, tránh suy diễn chủ quan, gán ghép khiên cưỡng. Ngoài ra, cần tăng cường trao đổi hợp tác giữa các cơ quan khoa học, các nhà nghiên cứu trong nước và giữa nước ta với nước ngoài để khoa học dữ liệu đáp ứng cao yêu cầu công việc.

Ba là, quan tâm hơn nữa đến đội ngũ các nhà khoa học dữ liệu, đội ngũ các chuyên gia làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh. Để làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới trên cơ sở những thành tựu khoa học dữ liệu chất lượng, hiệu quả, rất cần xây dựng một đội ngũ nhân sự đủ về số lượng, cao về chất lượng cùng một chiến lược phát triển lâu dài, bài bản, chuyên nghiệp. Nghĩa là, phải quan tâm tạo những thuận lợi cho lực lượng này từ điều kiện làm việc, hỗ trợ thích đáng về tài chính đến quy chế cung cấp thông tin nhanh nhất để họ có thể tìm ra cách thức, biện pháp làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới.

Tóm lại, trước sự vận động, biến đổi không ngừng của tình hình thế giới, khu vực và trong nước hiện nay, việc làm giàu tư tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở những thành tựu khoa học dữ liệu là cần thiết, cấp bách. Công tác này giúp chúng ta có thêm căn cứ khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc, mãi mãi là “ngọn đuốc” soi đường cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam đi đến thành công.

TS. Trần Ngọc Dũng