Hiểu theo nghĩa phổ thông, “lệch chuẩn” là những hành động, lời nói, suy nghĩ hoặc thái độ sai trái hoặc không phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật hoặc những giá trị văn hóa, chính trị mà xã hội và cộng đồng đã xây dựng và thực thi.

Đây là một nội dung trong “xâm lăng văn hóa” mà các thế lực thù địch đã, đang ráo riết triển khai đối với nước ta; qua đó hòng làm lệch chuẩn hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam, từng bước làm “tự suy thoái”, “tự diễn biến, tự chuyển hóa” từ bên trong mỗi con người, qua đó, nhằm thực hiện chiến dịch phá hoại, lệch định hướng tư tưởng chính trị đối với cán bộ, đảng viên.

1. Theo Từ điển tiếng Việt, lệch lạc là sai lệch, không đúng đắn,“lệch chuẩn” là sự vi phạm có nhận thức các quy tắc, chuẩn mực, nguyên tắc của một nhóm người, một tập thể hay cả xã hội đã xây dựng và thực hiện, đi ngược với sự mong đợi của con người.Lệch lạc,“lệch chuẩn” là một hiện tượng xã hội thường thấy ở trong đời sống xã hội từ xưa đến nay và tồn tại song song với sự tuân thủ các chuẩn mực, quy tắc của xã hội.Bất cứ một tập thể hay xã hội nào ở mỗi quốc gia đều xây dựng những quy tắc, chuẩn mực mà từng cá nhân hay cộng đồng phải tuân thủ, thực hiện; các cá nhân, tổ chức vi phạm những chuẩn mực ấy đều được coi là sai trái, đáng bị lên án. Biểu hiện của sự lệch chuẩn trong xã hội diễn ra đa dạng trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống, như: Giáo dục, văn hóa, chính trị,…có thể khái quát các hành vi lệch chuẩn thể hiện: Trong ngôn ngữ và giao tiếp, con người sử dụng ngôn ngữ thô tục, bạo lực, nói tục, chửi bới, xúc phạm người khác trên mạng xã hội. Trong lối sống, con người coi trọng vật chất, cổ súy lối sống thực dụng, chạy theo xu hướng, tôn sùng những giá trị tiêu cực, trái thuần phong, mỹ tục của dân tộc; có hành vicổ súy,kích động bạo lực, đồi trụy, chạy theo lối sống và thị hiếu tầm thường. Trong quan hệ, con người phân biệt đối xử, kỳ thị, kích động thù hận, gây chia rẽ đoàn kết.   

Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, việc truy cập internet và mạng xã hội đã trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Bản chất không gian mạng là môi trường mở cho phép người sử dụng tự do cung cấp, tìm kiếm và sử dụng thông tin, chia sẻ, kết nối cộng đồng. Thông qua đó, con người được tiếp cận với lượng thông tin, kiến thức xã hội khổng lồ, được cập nhật thường xuyên với tốc độ rất nhanh, nội dung phong phú, đa dạng,… dễ tạo hiệu ứng xã hội theo chiều rộng nên rất khó quản lý, giám sát và kiểm duyệt. Đây chính là một trong những thế mạnh mà các thế lực thù địch triệt để lợi dụng để gia tăng các hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng. Những biểu hiện này xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, từ hành động “bạo lực mạng”, phát tán lời nói, thông tin sai lệch, cổ súy lối sống thực dụng, giá trị vật chất tầm thường đến việc truyền bá những quan điểm chính trị, văn hóa cực đoan, phản động.Ở Việt Nam, nhận diện và đấu tranh, phê phán các biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạng được Đảng ta xác định là một nhiệm vụ quan trọng, là một trong những nội dung cốt lõi của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tăng cường sức đề kháng của cộng đồng xã hội, nhất là giới trẻ; đồng thời củng cố và phát huy các giá trị tinh thần, văn hóa tốt đẹp của dân tộc trong kỷ nguyên mới của đất nước ta.

Qua nghiên cứu, có thể thấy, các biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạngcó một số đặc điểmnhư sau:

Về chủ thể tiến hành, đó là các đối tượng bất mãn, cơ hội chính trị,một bộ phận học sinh, sinh viên và quần chúng nhân dân do nhận thức hạn chế, do mua chuộc, kích động thậm chí là do động cơ, mục đích không trong sáng, vì vụ lợi cá nhân hoặc có ác cảm với xã hội thực hiện. Đối tượng mà họ hướng tới chính là các tầng lớp nhân dân, trước hết là lớp học sinh, sinh viên, các cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị nước ta.

Về nội dung, kẻ địch thông qua tuyên truyền, tán phát các sản phẩm văn hóa, clip, tài liệu thể hiện quan điểm, lối sống phương Tây; cổ súy cho chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng; các clip xuyên tạc, bóp méo một sự kiện thực tế được xã hội quan tâm,… để tìm cách áp đặt các giá trị văn hoá và lối sống phương Tây lên các giá trị và chuẩn mực của dân tộc ta, phá hoại bản sắc văn hoá của dân tộc và nền tảng tư tưởng xã hội chủ nghĩa của ta.

Về phương thức, thủ đoạn, các đối tượng triệt để lợi dụng các kênh thông tin đại chúng, qua các cuộc hội thảo, tọa đàm ở trong nước và quốc tế;số này đã lập hàng ngàn trang web, blog, hàng trăm cơ quan báo, tạp chí, hàng trăm đài phát thanh đặt ở các quốc gia: Mỹ, Úc, Philippines,…có chương trình tiếng Việt để tuyên truyền, tán phát các sản phẩm văn hóa phương Tây. Qua công tác đấu tranh, các cơ quan chức năng đã phát hiện hằng năm, có hơn 3.000 tài liệu chiến tranh tâm lý phá hoại tư tưởng, 28.000 thư ân xá quốc tế, 11.000 ấn phẩm được đưa vào trong nước bằng nhiều con đường khác nhau.

Để kích động, lôi kéo người dân tham gia thực hiện các hành vilệch chuẩn trên không gian mạng, các đối tượng đãtìm cáchxuyên tạc, thổi phồng, bóp méo sự kiện thực tế diễn ra trong nước; chúng cắt ghép, dàn dựng, lấy những thông tin ở nước ngoài gán cho sự kiện trong nước; hoặc trước những sự việc, hiện tượng diễn ra trong thực tế, mặc dù chưa có kết luận rõ ràng từ phía cơ quan chức năng, các đối tượng đã quy chụp, kết luận, hướng lái theo ý chủ quan của chúng. Chúng còn kết hợp giữa thông tin có thật với sự kiện không có trong thực tế để làm lẫn lộn đúng sai, thật giả; ngụy tạo thông tin tạo tâm lý hoang mangtrong xã hội. Các đối tượng còn triệt để lợi dụng, khoét sâu những hạn chế, thiếu sót trong thực hiện chủ trương, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, những suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên, lợi dụng các vụ việc phức tạp xảy ra ở trong nước, đặc biệt là lợi dụng việc xuyên tạc chủ trương của Đảng, Nhà nước về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máychỉ là “hình thức, mị dân, không đem lại hiệu quả thực tế mà chỉ là gây tốn kém tiền bạc, ngân sách”;  tinh giản biên chế là “đấu đá quyền lực, phe nhóm”, “là cách để “hạ bệ” hoặc “gia cố” quyền lực trong Đảng”,…để làm “nguyên liệu”, “phụ gia” làm gia tăng các hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng.

2. Xác định đấu tranh,ngăn chặn các biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạng và các phương tiện truyền thông là một nội dung quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, trong những năm qua, các cơ quan chức năng đã triển khai thực hiện nghiêm túccác văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước ta trên lĩnh vực này như: Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Chỉ thị số 34-CT/TW của Ban Bí thư ngày 17/4/2009 về tăng cường cuộc đấu tranh chống âm mưu, hoạt động “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa; Chỉ thị số 46-CT/TW, ngày 27/7/2010 của Ban Bí thư về chống sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại gây hủy hoại đạo đức xã hội; Nghị quyết số 33-NQ/TW, ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước; Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị, Quy định số 85-QĐ/TW, ngày 07/10/2022 của Ban Bí thư về việc cán bộ, đảng viên thiết lập và sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân trên internet, mạng xã hội gắn với vai trò, trách nhiệm của cấp ủy đảng, thủ trưởng, người đứng đầu cơ quan, đơn vị; Quyết định số 874/QĐ-BTTTT, ngày 17/6/2021của Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên MXH,…

Trên cơ sở đó, các lực lượng chức năng đã chủ động nắm tình hình, phân tích, đánh giá thông tin sai trái, xấu, độc; triển khai đồng bộ nhiều biện pháp đấu tranh, ngăn chặn kịp thời các biểu hiện và hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng. Các cơ quan chức năng đã tăng cường quản lý báo chí, internet, hoạt động xuất bản, yêu cầu các tập đoàn truyền thông, như: Google, Youtube,…gỡ bỏ các clip, tài khoản có nội dung xấu, độc hại hoặc tuyên truyền xuyên tạc, thù địch đối với nước ta. Thời gian gần đây, thông qua triển khai các biện pháp nghiệp vụ, các cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý trên 3.000 trang web, blog, tài khoản mạng xã hội và gần 100 hội, nhóm trên mạng xã hội thường xuyên đăng tải thông tin sai trái, xuyên tạc, phản động, kích động gia tăng cáchành vi lệch chuẩntrên không gian mạng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác này trong thời gian qua còn một số hạn chế, bất cập như:Còncó cán bộ, đảng viên lơ là, mất cảnh giác, lúng túng trong nhận diện và đấu tranh, ngăn chặn các biểu hiện vàhành vi lệch chuẩntrên không gian mạng. Sự phối hợp giữa các cơ quan ban, ngành trong tuyên truyền và đấu tranh, ngăn chặncáchành vi lệch chuẩncòn mang tính hình thức, thụ động; chưa phát huy sức mạnh tổng hợp trong công tác này. Việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và người dânvề cáchành vi lệch chuẩntrên không gian mạngcó nơi, có lúc còn hình thức, thiếu sắc bén, tính thuyết phục chưa cao. Ở một số địa phương, việc thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật còn sơ hở, thiếu sót, còn có một bộ phận cán bộ, đảng viên nhất là ở cấp cơ sở quan liêu, tham nhũng, cửa quyền hách dịch với người dân; việc giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện ở một số nơi còn chậm, kéo dài, vượt cấp, gây bức xúc trong Nhân dân,… là những yếu tố để kẻ địch triệt để lợi dụng để thực hiện cáchành vi lệch chuẩntrên không gian mạng. Một bộ phận người dân, nhất là thanh, thiếu niên do nhận thức không đúng hoặc vì động cơ, mục đích cá nhân đã tiếp tay cho các đối tượng gia tăng cáchành vi lệch chuẩntrên không gian mạng và trên các phương tiện truyền thông xã hội.

3.Thời gian tới, việcphòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng và trên các phương tiện truyền thông xã hội vẫn là một nội dung quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Do vậy, công tác này luôn phải được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng và Nhà nước nhằm phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong triển khai đồng bộ các mặt công tác từ nắm tình hình, phát hiện phòng ngừa đến triển khai các biện pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý các hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng và trên các phương tiện truyền thông xã hộimột cách nghiêm túc,thường xuyên. Qua đó, nhằm tranh thủ đượcsự đồng lòng, ủng hộ của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân kể cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài một cách thực chất, thiết thực và hiệu quả nhất. Tiếp tục tăng cường công tác nắm tình hình tư tưởng, dư luận xã hội, chủ động xử lý kịp thời những vấn đề mới nảy sinh, những bức xúc, nổi cộm ngay tại cơ sở, đặc biệt ở những địa phương phức tạp về an ninh chính trị, thường phát sinh “điểm nóng”để phát hiện và ngăn chặn kịp thời.

Phát huy vai trò nòng cốt, chủ lực của các cơ quan chuyên trách bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và hệ thống cơ quan báo chí, đài truyền hình trong công tác phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn vàxử lý cáchành vi lệch chuẩn trên không gian mạng và trên các phương tiện truyền thông xã hội. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng để xây dựng đội ngũ chuyên gia có nhiệt huyết và tầm cao về lý luận; xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tư tưởng, lý luận có đạo đức, bản lĩnh, trí tuệ, năng lực đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Đa dạng hóa nội dung, phương thức, hình thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch ở nhiều cấp độ, phù hợp với từng đối tượng, từng lĩnh vực và từng tầng lớp nhân dân. Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức, nâng cao hơn nữa tính chiến đấu và hiệu quả của công tác tuyên truyền và tư tưởng, lý luận, làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh thật sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của đời sống xã hội, xây dựng văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyềnnâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, Nhân dân vềâm mưu, thủ đoạn và bản chất của cáchành vi lệch chuẩn trên không gian mạng và trên các phương tiện truyền thông xã hội;thấy rõ tác hại của các các hành vi lệch chuẩn để từ đó thúc đẩy mọi người tự giác tham gia công tác phòng ngừa, đấu tranh; đồng thời có khả năng nhận diện và “miễn dịch” đối với các hành vi này trên không gian mạng.

Cấp ủy, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng cần chú trọng phát triển mạng lưới tuyên truyền viên trẻ, tổ chức nhiều hoạt động như các cuộc thi, diễn đàn, tọa đàm với các chủ đề phong phú, gần gũi, nhằm trang bị cho thế hệ trẻ những kiến thức về lịch sử, văn hóa, tư tưởng của Đảng, pháp luật của Nhà nước, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đảng viên, hội viên, đoàn viên, thanh niên trong đấu tranh với những biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạng; động viên và khuyến khích người dân nhận diện và tự giác tham gia vào các hoạt động đấu tranh phản bác, phê phán những hành vi, biểu hiện xấu độc, sai trái, cáchành vi lệch chuẩn trên không gian mạng và trên phương tiện truyền thông. Tiếp tục tăng cường công tác quản lý nhà nước về báo chí, truyền thông và thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trên lĩnh vực này để chủ động phát hiện, đấu tranh, ngăn chặncác trang mạng, các blog thường đăng tải các tin, bài, clip có nội dung xấu độc, xuyên tạc hoặc kích động các hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng. Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực thông tin, truyền thông, quản lý internet, cần xác định những quan hệ xã hội nảy sinh trên lĩnh vực này chưa được pháp luật điều chỉnh để kiến nghị cơ quan chức năng xây dựng, ban hành.

Thiếu tướng Đặng Văn Chấn

Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy Ban kiểm tra Đảng ủy Công an Trung ương