Tuyên truyền miệng, một trong những hình thức truyền thông lâu đời nhất của loài người, vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội hiện đại. Dù chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các phương tiện truyền thông số, tuyên truyền miệng vẫn không hề mai một mà ngược lại, đang dần được làm mới để thích nghi với nhu cầu tiếp nhận thông tin đa dạng, tốc độ và cá nhân hóa của người nghe. Trong bối cảnh chuyển đổi số và kỷ nguyên mới của cách mạng Việt Nam, tuyên truyền miệng cần phải đổi mới nội

1. Khái niệm và đặc điểm của tuyên truyền miệng

Tuyên truyền miệng là phương thức truyền thông bằng lời nói trực tiếp. Khác với các hình thức tuyên truyền gián tiếp, tuyên truyền bằng lời nói trực tiếp dựa trên sự hiện diện vật lý và sự tương tác tức thì giữa người nói và người nghe, tạo nên một dòng chảy thông tin hai chiều giàu cảm xúc và tính kết nối.

Công tác tuyên truyền miệng là một bộ phận trong công tác tuyên truyền của Đảng sử dụng lời nói trực tiếp của báo cáo viên, tuyên truyền viên để phổ biến, quán triệt đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tình hình thời sự trong nước và quốc tế nhằm nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin, cổ vũ hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Một trong những đặc điểm nổi bật của tuyên truyền miệng chính là tính tương tác cao, cho phép người truyền đạt và người tiếp nhận phản hồi lẫn nhau một cách linh hoạt, từ đó điều chỉnh thông điệp phù hợp hơn với từng đối tượng. Thêm vào đó, yếu tố cảm xúc đóng vai trò trung tâm khi ánh mắt, giọng nói, ngôn ngữ cơ thể, biểu cảm khuôn mặt... có thể góp phần tạo dựng sự tin cậy, thúc đẩy sự đồng cảm và gia tăng hiệu quả tuyên truyền. Đồng thời, tính cá nhân hóa trong tuyên truyền miệng cũng được đánh giá cao, bởi người nói có thể điều chỉnh nội dung và phương thức theo thời điểm, hoàn cảnh và cảm nhận của người nghe. Tuy nhiên, chính những điểm mạnh này cũng đặt ra thách thức trong bối cảnh hiện nay: tuyên truyền miệng đòi hỏi kỹ năng cá nhân cao, khó mở rộng quy mô tiếp cận và dễ bị lép vế trước các hình thức truyền thông số vốn nhanh, tiện lợi, hấp dẫn hơn. Do vậy, để giữ vững giá trị cốt lõi của phương thức này, việc đổi mới nội dung và hình thức tuyên truyền miệng là yêu cầu tất yếu trong thời đại chuyển đổi số.

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin như hiện nay, tuyên truyền miệng vừa đứng trước những thách thức chưa từng có, vừa mở ra nhiều cơ hội mới để khẳng định giá trị cốt lõi của mình. Một trong những đặc điểm nổi bật của thời đại số là tốc độ lan truyền thông tin nhanh chóng, sự phong phú của nền tảng truyền thông và sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của người dân. Đối tượng tuyên truyền ngày càng ưu tiên các nội dung ngắn gọn, dễ tiếp cận và có thể tương tác số tức thời. Điều này khiến tuyên truyền miệng vốn dựa nhiều vào sự hiện diện trực tiếp và thời lượng dài dễ trở nên lạc hậu nếu không được đổi mới kịp thời.

Tuy nhiên, trong chính môi trường thông tin số nhiễu loạn và phi thực thể, tuyên truyền miệng lại cho thấy ưu thế nổi bật về tính kết nối giữa người với người, khả năng truyền cảm xúc chân thật và xây dựng sự tin cậy. Tương tác mặt đối mặt (face to face) vẫn là nền tảng vững chắc để hình thành niềm tin và đồng thuận xã hội, đặc biệt trong các hoạt động quán triệt nghị quyết, truyền thông chính sách, giáo dục, thuyết phục cộng đồng hành động. Trong các tình huống xử lý khủng hoảng truyền thông, điểm nóng, thông tin phức tạp hoặc cần sự thấu hiểu sâu sắc, lời nói trực tiếp vẫn là lựa chọn hiệu quả hàng đầu.

2. Thực trạng công tác tuyên truyền miệng hiện nay

- Ưu điểm và hạn chế:

Trong bối cảnh hiện nay, tuyên truyền miệng vẫn giữ vai trò quan trọng và được ứng dụng rộng rãi trong công tác tư tưởng. Các hoạt động như phát biểu tại hội nghị báo cáo viên; phổ biến, quán triệt nghị quyết;giảng dạy lý luận chính trị; tiếp xúc cử tri; đối thoại hay thuyết phục những người có vấn đề về tư tưởng… đều cho thấy giá trị thực tiễn của phương thức tuyên truyền này. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm vốn có, thực tiễn cũng đang bộc lộ nhiều bất cập khiến hiệu quả tuyên truyền miệng chưa tương xứng với ưu thế của nó. Trước hết, nội dung các buổi tuyên truyền miệng thường thiếu hấp dẫn, người nói thiên về đọc văn bản khô khan, thiếu tính tương tác và chưa khai thác hiệu quả các yếu tố kể chuyện - một công cụ mạnh mẽ để tạo kết nối cảm xúc. Thứ hai, phương tiện hỗ trợ trực quan như hình ảnh, video hay các công cụ công nghệ hiện đại còn ít được sử dụng, khiến nội dung truyền tải thiếu sinh động. Bên cạnh đó, kỹ năng trình bày của báo cáo viên còn hạn chế: không ít báo cáo viên chưa biết cách làm chủ thời lượng, điều tiết cảm xúc hay sử dụng yếu tố phi ngôn ngữ như ánh mắt, cử chỉ để tăng tính thuyết phục. Đặc biệt, tuyên truyền miệng hiện chưa theo kịp xu hướng “nghe - nhìn - cảm” vốn đã trở thành chuẩn mực của công chúng hiện đại, nhất là giới trẻ. Nếu không có những cải tiến kịp thời, tuyên truyền miệng có nguy cơ bị xem là lỗi thời, xa rời nhu cầu tiếp nhận thông tin trong kỷ nguyên số.

- Những xu thế và yêu cầu mới đối với tuyên truyền miệng:

Trong kỷ nguyên mới với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là các nền tảng số, không làm suy yếu vai trò của tuyên truyền miệng mà đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới cả nội dung lẫn hình thức thực hiện. Việc đổi mới này không chỉ nhằm thích ứng với môi trường truyền thông mới mà còn để khơi dậy lại sức mạnh cốt lõi của lời nói, đó là khả năng chạm tới cảm xúc, tạo dựng niềm tin và thúc đẩy hành động. Đặc biệt, trong bối cảnh xã hội đang ngày càng phân mảnh, sự xuất hiện của nhiều luồng thông tin sai lệch, tuyên truyền miệng với sự hiện diện thật, cảm xúc thật và kết nối thật lại càng đóng vai trò quan trọng trong việc tái lập lòng tin và xây dựng đối thoại xã hội tích cực.

Bối cảnh mới đang tạo ra những xu thế mới có ảnh hưởng mạnh mẽ đến tuyên truyền miệng.

Chuyển dịch từ truyền đạt sang trải nghiệm: Trong bối cảnh hiện đại, tuyên truyền miệng đang đứng trước những thay đổi sâu sắc do sự tác động mạnh mẽ từ các xu thế truyền thông mới. Trước đây, phương thức này chủ yếu tập trung vào việc truyền đạt thông tin một chiều, nhưng hiện nay công chúng không còn hài lòng với vai trò “người nghe thụ động”. Thay vào đó, họ mong muốn được tham gia vào quá trình giao tiếp như một trải nghiệm sống động, nơi họ có thể tương tác, phản hồi và đồng cảm.

Cá nhân hóa nội dung: Xu hướng này đang ngày càng trở nên rõ nét dưới tác động của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn. Người nghe mong muốn nhận được những thông điệp phù hợp với nhu cầu, tâm lý và hoàn cảnh cá nhân, thay vì những bài nói chung chung, thiếu tính kết nối.

Sự tích hợp vật lý và kỹ thuật số: Tuyên truyền miệng giờ đây không thể tách rời các công cụ hỗ trợ như slide, video, bảng điện tử, hay thậm chí là công nghệ thực tế ảo tăng cường (AR) để tạo hiệu ứng thị giác và nâng cao khả năng tiếp nhận.

Sự lên ngôi của kể chuyện và cảm xúc: Hiện nay, người nghe không chỉ quan tâm đến nội dung mà còn bị thuyết phục bởi cách nói qua những câu chuyện chân thực, giàu cảm hứng, có khả năng lay động trái tim.

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, là thời kỳ đánh dấu những bước chuyển mình mạnh mẽ về mọi mặt, không chỉ là giai đoạn phát triển kinh tế, hiện đại hóa đất nước, mà còn là thời khắc hun đúc khát vọng hùng cường, khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Đây là giai đoạn lịch sử vô cùng quan trọng, đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phải cùng chung sức đồng lòng thực hiện những nhiệm vụ lớn lao: xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, phát triển nhanh, bền vững; bảo vệ vững chắc chủ quyền; giữ gìn bản sắc văn hóa và phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc.

Để làm được điều đó, đất nước cần một niềm tin vững chắc và sự đồng thuận cao của toàn xã hội. Trong bối cảnh đó, tuyên truyền miệng không chỉ là công cụ thông tin đơn thuần, mà trở thành một sứ mệnh truyền niềm tin, khơi dậy tinh thần yêu nước, trách nhiệm công dân và quyết tâm hành động. Bên cạnh đó, các thế lực thù địch, phản động vẫn không ngừng chống phá quyết liệt bằng thủ đoạn tinh vi, gieo rắc hoài nghi, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Chính vì vậy, tuyên truyền miệng cần đóng vai trò “truyền lửa” lan tỏa sự thật, thắp sáng lý tưởng và trực tiếp đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Tuyên truyền miệng, nếu được phát huy đúng tầm, sẽ là lực lượng tiên phong trong việc củng cố niềm tin, giữ vững nền tảng tư tưởng và động viên toàn dân tiến bước cùng dân tộc.

Trong bối cảnh đó, tuyên truyền miệng cần được định nghĩa lại: không chỉ là một kênh truyền đạt, mà là một không gian trải nghiệm đa giác quan, nơi nội dung sáng tạo, công nghệ hiện đại và kỹ năng giao tiếp đỉnh cao cùng hội tụ để tạo nên hiệu quả tuyên truyền vượt trội.

- Một số mô hình đổi mới thành công:

Trong thời gian qua, trên thế giới xuất hiện nhiều mô hình tuyên truyền bằng lời nói trực tiếp đã khẳng định được hiệu quả đổi mới cả về nội dung lẫn hình thức, tạo ra ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội. Điển hình là mô hình TED Talks[1] và các sự kiện TEDx[2],  nơi các diễn giả sử dụng nghệ thuật kể chuyện, kết hợp trình chiếu trực quan, ngôn ngữ cảm xúc và thông điệp rõ ràng để truyền tải những ý tưởng có giá trị. Mỗi bài nói đều ngắn gọn, súc tích, có tính kết nối cao với người nghe, là minh chứng tiêu biểu cho hiệu quả của tuyên truyền miệng trong thời đại mới.

Tại Việt Nam, nhiều hoạt động tuyên truyền cũng đang tiếp cận theo hướng đổi mới này. Các mô hình talkshow chính sách, diễn đàn lãnh đạo đối thoại với người dân, hay các buổi livestream tương tác như “Dân hỏi - Thành phố trả lời” đã kết nối trực tiếp giữa chính quyền và người dân, thể hiện tính minh bạch và khả năng phản hồi nhanh chóng. Ngoài ra, các chương trình giáo dục truyền thống, lễ kỷ niệm ứng dụng sân khấu hóa, hoạt cảnh tương tác hay kể chuyện đa phương tiện cũng cho thấy tiềm năng của việc đổi mới hình thức tuyên truyền miệng nhằm tăng tính hấp dẫn, dễ tiếp nhận và khơi dậy hành động tích cực từ phía người nghe.

3. Nguyên tắc và giải pháp đổi mới nội dung và đa dạng hình thức tuyên truyền miệng

- Yêu cầu:

Trong bối cảnh truyền thông hiện đại, nguyên tắc của đổi mới tuyên truyền miệng đặt ra không chỉ ở cấp độ hình thức mà cả ở chiều sâu nội dung và chiến lược truyền đạt. Trước hết, sự đổi mới phải lấy người nghe làm trung tâm, tức là mọi hoạt động tuyên truyền cần được thiết kế dựa trên nhu cầu, mối quan tâm, trình độ và đặc điểm tâm lý xã hội của đối tượng mục tiêu. Tuyên truyền miệng hiện đại không còn phù hợp với mô hình “diễn giả - thính giả” một chiều mà cần chuyển dịch sang mô hình “người dẫn dắt - người đồng hành”, trong đó người nói đóng vai trò tạo động lực, khơi gợi tư duy và thúc đẩy hành động.

Một nguyên tắc trong đổi mới là phải bảo đảm tính tương tác, cảm xúc và cá thể hóa. Tuyên truyền miệng phải có khả năng tương tác tức thời, khơi dậy cảm xúc chân thực và tạo ra sự kết nối cá nhân hóa giữa người nói và từng người nghe. Điều này đòi hỏi kỹ năng trình bày không chỉ về ngôn ngữ mà còn ở phi ngôn ngữ  như: ánh mắt, ngữ điệu, cử chỉ và khả năng phản ứng linh hoạt với tình huống. Đồng thời, người nói cần sử dụng linh hoạt các phương tiện hỗ trợ tuyên truyền như hình ảnh, video, biểu đồ số liệu, kỹ thuật kể chuyện để tăng tính hấp dẫn và sinh động cho nội dung truyền đạt.

Bên cạnh đó, đổi mới phương thức tuyên truyền miệng cũng cần gắn với đặc thù văn hóa, vùng miền và loại hình thông tin truyền tải. Không có một công thức chung cho mọi tình huống tuyên truyền, mà người nói cần có sự linh hoạt, nhạy bén trong việc lựa chọn giọng điệu, cách thức tiếp cận và công cụ phù hợp với từng nhóm đối tượng. Như vậy, đổi mới tuyên truyền miệng không đơn thuần chỉ là “ứng dụng công nghệ” mà là một cuộc chuyển dịch toàn diện về tư duy, phương pháp và công cụ nhằm phát huy tối đa giá trị của lời nói trong kỷ nguyên số.

- Giải pháp đổi mới nội dung và đa dạng hóa hình thức tuyên truyền miệng:

+ Đổi mới nội dung tuyên truyền miệng:

Trong bối cảnh thông tin tràn ngập, việc đổi mới nội dung tuyên truyền miệng trở thành yếu tố sống còn nhằm giữ được sự chú ý và tạo ra ảnh hưởng thực chất đến đối tượng. Nội dung không còn đơn thuần là việc truyền đạt các thông tin một cách tuyến tính, mà cần được thiết kế như một trải nghiệm có chiều sâu. Người nói cần dẫn dắt người nghe qua một hành trình cảm xúc, từ việc nhận diện vấn đề đến quá trình khám phá giải pháp và cuối cùng là hành động cụ thể. Thay vì cung cấp thông tin theo cách liệt kê số liệu hay chủ trương, chính sách khô khan, nội dung cần được cấu trúc theo mô hình logic - cảm xúc - hành động, trong đó phần mở đầu phải hấp dẫn để thu hút sự chú ý, nội dung chính phải kể được một câu chuyện mang tính thuyết phục và phần kết phải đưa ra một lời kêu gọi hành động rõ ràng.

Bên cạnh đó, sự phong phú của chất liệu nội dung là yếu tố quan trọng để tạo chiều sâu và tính thuyết phục. Một bài nói chuyện hiệu quả cần kết hợp linh hoạt giữa số liệu thực tiễn, dẫn chứng cụ thể, các câu chuyện người thật việc thật, hình ảnh thị giác, cũng như các yếu tố văn hóa bản địa. Sự đa dạng này giúp nội dung trở nên gần gũi, dễ nhớ và tạo được sự đồng cảm từ người nghe. Một nội dung hiệu quả không chỉ cung cấp thông tin mà còn gợi mở, khơi dậy suy nghĩ và thúc đẩy hành động. Đặc biệt, trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách, việc đưa người nghe vào vai trò chủ thể của đường lối, chính sách đó thay vì chỉ là người tiếp nhận sẽ giúp nâng cao tính thuyết phục và hiệu quả tuyên truyền, vận động.

+ Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền miệng:

Từ đổi mới nội dung dẫn tới đòi hỏi sự đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền miệng. Cùng với hình thức hội nghị báo cáo viên sử dụng lối thuyết trình truyền thống, cần sử dụng nhiều hình thức đối thoại mở như talkshow, phỏng vấn nhanh, đối thoại lãnh đạo - người dân hay livestream tương tác… đang chứng tỏ hiệu quả vượt trội trong việc tạo cầu nối giữa người nói và người nghe. Những mô hình này cho phép người tham dự đặt câu hỏi trực tiếp, phản hồi tức thì hoặc thậm chí tham gia xây dựng nội dung thông qua các công cụ khảo sát, bình chọn. Nhờ đó, nội dung tuyên truyền không còn là một chiều mà trở thành kết quả của một tiến trình giao tiếp đa chiều, dân chủ và hiệu quả hơn.

Không chỉ đa dạng hóa, hình thức tuyên truyền miệng cần được đổi mới toàn diện để tương thích với hành vi tiếp nhận thông tin của người nghe hiện đại vốn ngày càng đề cao tính tương tác, thị giác và trải nghiệm đa chiều. Trước hết, việc ứng dụng công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng và sức hấp dẫn của buổi tuyên truyền. Người nói cần làm chủ các phần mềm trình chiếu như PowerPoint nâng cao, Canva, Prezi hoặc bảng thông minh nhằm tăng tính trực quan và sinh động. Bên cạnh đó, việc kết hợp hình ảnh, video, âm thanh và infographic không chỉ hỗ trợ minh họa nội dung mà còn kích thích các giác quan của người nghe, giúp nội dung được ghi nhớ lâu hơn. Các công nghệ mới như hình ảnh động, mô hình 3D hay thực tế tăng cường (AR) cũng có thể được khai thác để mang lại trải nghiệm độc đáo cho người tham dự.

4. Những điều kiện cần thiết để đổi mới nội dung, đa dạng hình thức tuyên truyền miệng trong kỷ nguyên mới

Để nâng cao hiệu quả tuyên truyền miệng trong bối cảnh mới, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể từ cấp lãnh đạo, quản lý, cơ sở đào tạo đến chính người thực hành tuyên truyền miệng. Trước hết, cấp ủy các cấp nên ban hành định hướng đổi mới hoạt động tuyên truyền miệng phù hợp với đặc thù từng ngành, từng lĩnh vực, từng vùng miền và đối tượng công chúng. Việc xác lập các nguyên tắc chuẩn hóa và hiện đại hóa tuyên truyền miệng không chỉ giúp nâng cao chất lượng nội dung mà còn đảm bảo tính hiệu quả, tiết kiệm và có thể đánh giá được. Tiếp theo, cần tích hợp chương trình đào tạo kỹ năng tuyên truyền miệng vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp và đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý. Đội ngũ giảng viên, báo cáo viên, tuyên truyền viên, cán bộ làm công tác tuyên giáo và dân vận cần được bồi dưỡng định kỳ về các xu hướng, công nghệ, phương pháp mới nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn.

Song song với việc cải tiến công nghệ và hình thức, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm. Người nói cần được trang bị kỹ năng trình bày hiện đại, bao gồm khả năng kể chuyện, sử dụng ngôn ngữ phi ngôn ngữ, kiểm soát giọng nói và làm chủ cảm xúc. Đặc biệt, trong những bối cảnh có khả năng phát sinh ý kiến trái chiều, kỹ năng xử lý tình huống và khả năng tạo dựng sự tin tưởng là vô cùng quan trọng. Người tuyên truyền trong kỷ nguyên mới không chỉ là người chuyển tải thông tin, mà còn là người dẫn dắt tâm lý, truyền cảm hứng và kết nối cộng đồng. Do đó, bản thân người làm công tác tuyên truyền miệng cần chủ động đổi mới tư duy, tích cực học hỏi kỹ năng mới, ứng dụng công nghệ và nâng cao khả năng tương tác. Báo cáo viên, tuyên truyền viên cần chuyển từ tư duy “truyền đạt” sang tư duy “tạo ảnh hưởng”; từ việc cung cấp thông tin đơn thuần sang tạo ra trải nghiệm và truyền cảm hứng cho người nghe. Chỉ khi có sự thay đổi cả ở cấp thể chế, tổ chức và cá nhân, tuyên truyền miệng mới thực sự phát huy được sức mạnh trong kỷ nguyên mới hiện nay.

Tóm lại, trong kỷ nguyên mới, tuyên truyền miệng vẫn giữ một vị trí quan trọng nhưng cần được định vị lại. Không thể tiếp tục cách nói chuyện truyền thống, một chiều, đơn điệu trong khi người nghe ngày càng kỳ vọng sự mới mẻ, sinh động và cá nhân hóa. Việc đổi mới nội dung, đang dạng hình thức là xu hướng không thể đảo ngược. Đó không chỉ là nhu cầu kỹ thuật, mà là yêu cầu chiến lược trong việc xây dựng niềm tin, lan tỏa nội dung và tạo nên sự gắn kết xã hội trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

TS. Lương Ngọc Vĩnh

Học viện Báo chí và Tuyên truyền

[1]TED là viết tắt của Technology Entertainment Design, một tổ chức phi lợi nhuận nổi tiếng toàn cầu, chuyên tổ chức các hội nghị với những bài nói truyền cảm hứng và có chiều sâu (gọi là TED Talks).

[2] TEDx là các sự kiện tự tổ chức, theo giấy phép chính thức từ TED, dành cho các cộng đồng địa phương trên toàn thế giới. Dấu “x” nghĩa là “sự kiện TED tổ chức độc lập”. TEDx như một mô hình mẫu mực về tuyên truyền miệng hiện đại, nơi kết hợp storytelling, công nghệ, và cảm hứng một cách rất hiệu quả.