Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng được Đảng ta xác định là trách nhiệm của từng gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị và của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội...

1. Chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Đại hội XIV của Đảng xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phát triển nguồn lực con người, trong đó trẻ em là trung tâm của chiến lược phát triển, đầu tư cho trẻ em là đầu tư cho phát triển bền vững; chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Để xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, phát triển toàn diện cho trẻ em, đặc biệt trên không gian mạng, Đảng ta nhấn mạnh “Đẩy mạnh bảo vệ trẻ em trước thông tin không có lợi trên không gian mạng và xã hội, những vấn đề ảnh hưởng đến phát triển toàn diện của trẻ em”.[1]

Để hiện thực hóa khát vọng hùng cường, đưa đất nước phát triển giàu mạnh, thịnh vượng trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định: “Bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng; bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin của tổ chức và cá nhân là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”; “Phát triển các nền tảng số an toàn và tăng cường ứng dụng công nghệ số, hình thành công dân số. Phát triển một số mạng xã hội Việt Nam, xây dựng xã hội số an toàn, lành mạnh. Phát triển văn hóa số bảo đảm giữ gìn bản sắc dân tộc, xây dựng bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng, giảm thiểu tác động tiêu cực của công nghệ số đối với xã hội”,[2] trong đó trẻ em luôn được xác định là những chủ thể đặc biệt cần được bảo vệ.

Kết luận số 91-KL/TW, ngày 12/8/2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW đã đặc biệt nhấn mạnh: “Đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo; phát triển giáo dục số, giáo dục thông minh, giáo dục cá nhân hóa, giáo dục sáng tạo, giáo dục thích ứng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo; đồng thời, trang bị cho học sinh, sinh viên các kỹ năng thiết yếu để thích ứng, học tập và làm việc hiệu quả, an toàn trong không gian số”. Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/9/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định rõ mục tiêu đạt kết quả bước đầu về nâng cao năng lực công nghệ, trí tuệ nhân tạo ở bậc phổ thông, góp phần đưa nước ta trở thành nước phát triển, có thu nhập cao. Theo đó, việc chuyển đổi số, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo cho trẻ em là một trong những nhiệm vụ, giải pháp cần phải thực hiện.

Như vậy, bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng được Đảng ta xác định là trách nhiệm của từng gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị và của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội.

2. Thực trạng công tác bảo vệ quyền trẻ em trên không gian mạng

2.1. Chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ quyền trẻ em trên không gian mạng

Việt Nam đã tham gia 07 công ước cơ bản nhất về quyền con người của Liên hợp quốc và 02 Nghị định thư bổ sung về bảo vệ trẻ em; tham gia 25 công ước của Tổ chức Lao động quốc tế liên quan trực tiếp đến bảo vệ trẻ em và Chương trình Nghị sự 2030 về Phát triển bền vững của Liên hợp quốc. Đặc biệt, Công ước Liên hợp quốc về phòng chống tội phạm mạng - Công ước Hà Nội - là cam kết mạnh mẽ của nước ta trong việc ngăn ngừa, đấu tranh với vấn nạn tội phạm mạng toàn cầu, trong đó tập trung vào các vấn đề liên quan đến lừa đảo trực tuyến, bảo vệ phụ nữ và trẻ em trên không gian mạng. Các cam kết quốc tế này là nền tảng cốt lõi để Việt Nam hoàn thiện hệ thống luật pháp quốc gia và các chính sách bảo đảm quyền trẻ em trên không gian mạng.

Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) là đạo luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất, đã khẳng định trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo vệ nhóm đối tượng yếu thế, trong đó có trẻ em, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, bao gồm quyền riêng tư. Các nguyên tắc hiến định không chỉ có tính chất định hướng mà còn là nền tảng pháp lý quan trọng để cụ thể hóa trong hệ thống pháp luật chuyên ngành, hình thành khuôn khổ pháp lý toàn diện nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường số và mạng xã hội.

Trên cơ sở đó, Việt Nam đã nỗ lực hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thiết lập hành lang pháp lý chặt chẽ và chế tài xử phạt nhằm ngăn chặn, xử lý nghiêm minh hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân trên môi trường số ở cả ba cấp độ: hình sự, hành chính và dân sự. Nổi bật là các văn bản quan trọng, như: Bộ luật Hình sự, Bộ luật Dân sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi năm 2025; Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025; Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023; Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025; Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025. Đặc biệt, Luật Trẻ em năm 2016 ghi nhận quyền nhân thân, bảo vệ hình ảnh và dữ liệu cá nhân của trẻ em, quy định rõ các quyền của trẻ em, cơ chế phòng ngừa, can thiệp và xử lý các hành vi xâm hại, bóc lột trẻ em.

Luật An ninh mạng năm 2025 quy định rõ các biện pháp phòng ngừa giúp trẻ em khám phá Internet một cách chủ động, không trở thành nạn nhân của tội phạm mạng, đồng thời quy định rõ mọi hành vi xâm hại, bôi nhọ hay lợi dụng trẻ em đều bị nghiêm trị. Luật Chuyển đổi số năm 2025 quy định trách nhiệm của các bộ, ngành, gia đình, nhà trường và các dấu hiệu cảnh báo sản phẩm, nội dung số không có lợi cho trẻ em nhằm bảo đảm môi trường số an toàn, phù hợp. Luật Căn cước năm 2023 cũng tạo cơ sở pháp lý quan trọng để quản lý xã hội và đấu tranh phòng chống tội phạm xâm hại trẻ em khi quy định người dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước theo nhu cầu và kết nối liên thông cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với hệ thống cơ sở dữ liệu liên quan.

Ngày 09/01/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 03/NQ-CP xây dựng Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, trong đó xác định rõ: “Triển khai các biện pháp quyết liệt, xử lý kịp thời các hiện tượng văn hóa số không lành mạnh, ảnh hưởng tới giá trị chung của xã hội, giảm thiểu các tác động tiêu cực mà công nghệ số mang lại tới môi trường, xã hội và người dân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các đối tượng dễ bị tổn thương trên không gian mạng”.

Ngày 21/01/2025, Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) ban hành Bộ quy tắc ứng xử về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng (Quyết định số 88/QĐ-BTTTT). Ngày 10/10/2025, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) - Bộ Công an phối hợp với các đơn vị phát động chiến dịch “Không một mình” nhằm bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước các hành vi dụ dỗ, thao túng, lừa đảo và bắt cóc trên không gian mạng. Chiến dịch không chỉ nhằm cảnh báo nguy cơ mà còn xây dựng văn hóa an toàn số, giúp trẻ em, phụ huynh và nhà trường có đủ kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với tội phạm mạng.

Một trong những văn bản quan trọng nhất cần nhấn mạnh là Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23/3/2026 (kế thừa, phát triển Chương trình giai đoạn 2021 - 2025). Chương trình hướng tới “mục tiêu kép” là vừa tăng cường bảo vệ, vừa hỗ trợ và thúc đẩy trẻ em phát triển lành mạnh trên môi trường mạng, nâng cao năng lực số, góp phần hình thành thế hệ “công dân số” của Việt Nam trong tình hình mới. Chương trình đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030: 100% cơ sở giáo dục phổ thông được triển khai giải pháp an ninh mạng và 100% doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truy nhập Internet tại Việt Nam tích hợp giải pháp ngăn chặn thông tin độc hại.

2.2. Kết quả thực hiện bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có mức độ phổ cập Internet cao trên thế giới. Tính đến đầu năm 2025, có khoảng 79,8 triệu người dùng Internet, chiếm gần 80% dân số; trong đó 89% trẻ em từ 12 - 17 tuổi, với tỷ lệ tăng dần từ 82% ở nhóm 12 - 13 tuổi lên 93% ở nhóm 14 - 15 tuổi và 97% ở nhóm 16 - 17 tuổi,[3] thời gian sử dụng trung bình gần 7 giờ mỗi ngày.[4] Đáng chú ý, chỉ 36% trẻ em, hầu hết ở độ tuổi 16 - 17, được dạy về việc bảo đảm an toàn trên không gian mạng.[5]

Trẻ em là đối tượng đặc thù, dễ bị tác động bởi ngoại cảnh, chưa có nhận thức đầy đủ về các vấn đề nguy hiểm trong cuộc sống, chưa có hoặc thiếu kỹ năng xử lý, ứng phó với các tình huống nguy hiểm. Môi trường số và mạng xã hội mang đến cơ hội học tập, giải trí, sáng tạo, nhưng đồng thời cũng là “cánh cửa mở” cho tội phạm công nghệ cao. Dưới tác động mạnh mẽ của môi trường số, mạng xã hội, một số nguy cơ tiêu cực nổi lên đối với trẻ em như: bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, dụ dỗ gửi hình ảnh nhạy cảm, lôi kéo trẻ bỏ nhà ra đi; lệ thuộc vào màn hình, suy giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng sức khỏe tâm thần; nguy cơ tiếp cận nội dung độc hại. Các thế lực thù địch, phản động cũng triệt để lợi dụng tâm lý tò mò, nhu cầu giải trí và thói quen tiếp nhận thông tin ngắn của giới trẻ để phát tán tin giả, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Hành vi tội phạm sử dụng không gian mạng để xâm hại trẻ em ngày càng diễn biến phức tạp, khó kiểm soát, riêng năm 2025 đã phát hiện 397 vụ (chiếm 19,3%).[6] Các cơ quan quản lý nhà nước đã phát hiện và xóa bỏ liên kết trên 20.000 đường dẫn trên các mạng xã hội xuyên biên giới; ngăn chặn truy cập hơn 100.000 trang mạng có máy chủ quốc tế là nguồn phát tán thông tin xấu, độc, vi phạm pháp luật.[7] Cơ chế phối hợp ba bên giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong việc phòng ngừa bạo lực học đường và tệ nạn xã hội tiếp tục được chuẩn hóa và triển khai.

Nhìn chung, công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng được triển khai đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Chính sách, luật pháp về trẻ em được sửa đổi, bổ sung phù hợp với tình hình thực tiễn; các chương trình, đề án, kế hoạch về trẻ em được tổ chức thực hiện có hiệu quả; sự phối hợp liên ngành trong thực hiện quyền trẻ em, nhất là công tác thanh tra, kiểm tra, chia sẻ thông tin, số liệu và triển khai dịch vụ, mô hình chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em được tăng cường, có chuyển biến đồng bộ hơn. Công tác tuyên truyền được triển khai có trọng tâm, trọng điểm, hiệu quả, phù hợp với từng đối tượng và địa bàn dân cư, từ đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm của mọi chủ thể trong xã hội.

Tuy nhiên, sự phối hợp trong triển khai công tác bảo vệ, giáo dục trẻ em trên không gian mạng chưa thật sự hiệu quả; việc chia sẻ thông tin, báo cáo kết quả hoạt động và tình hình thực hiện quyền trẻ em đôi lúc còn chậm, chưa đầy đủ, kịp thời. Khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện, nhưng một số quy định còn chưa theo kịp với sự phát triển của công nghệ số; chưa có khung pháp lý chặt chẽ buộc các công ty công nghệ, doanh nghiệp, cơ quan báo chí và các cá nhân chịu trách nhiệm triển khai các bộ lọc nội dung, thiết lập các kênh báo cáo vi phạm khẩn cấp quyền trẻ em trên môi trường mạng. Đặc biệt, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo cùng các trang web và ứng dụng mới liên tục xuất hiện đang khiến việc giám sát và bảo vệ trẻ em trên không gian mạng ngày càng khó khăn hơn, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

3. Kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng

3.1. Liên minh châu Âu

Liên minh châu Âu tiếp cận việc bảo vệ trẻ em trong môi trường số trên nền tảng quyền con người và quyền trẻ em được quốc tế công nhận, trong đó “lợi ích tốt nhất của trẻ em” được đặt làm nguyên tắc ưu tiên cho mọi hành động liên quan. Liên minh châu Âu thiết lập khung pháp lý vững chắc, xác lập trách nhiệm pháp lý rõ ràng đối với các nền tảng số, dịch vụ trực tuyến và nhà cung cấp kỹ thuật số trong việc bảo vệ trẻ em, bao gồm việc triển khai kiểm soát độ tuổi, cung cấp cơ chế báo cáo nội dung xâm hại và sử dụng công nghệ phát hiện nội dung xâm hại trẻ em. Cách tiếp cận này cân bằng giữa bảo vệ trẻ em khỏi hành vi xâm hại trực tuyến và bảo đảm quyền cơ bản của người dùng, như quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân, nhằm tránh các biện pháp kiểm duyệt mang tính giám sát đại trà hoặc xâm phạm dữ liệu người dùng.

Liên minh châu Âu cũng coi giáo dục và nâng cao nhận thức là một trụ cột thiết yếu, nhằm trang bị cho trẻ những kiến thức và kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ mình trước các rủi ro trực tuyến. Khuyến khích đào tạo có hệ thống cho phụ huynh và giáo viên; thúc đẩy sự tham gia trực tiếp của trẻ em trong quá trình xây dựng chính sách liên quan, nhằm bảo đảm tiếng nói và trải nghiệm của trẻ em được phản ánh trong các chiến lược bảo vệ môi trường số. Những quốc gia đầu tiên thử nghiệm ứng dụng xác minh độ tuổi trực tuyến được Liên minh châu Âu khuyến nghị là Pháp, Tây Ban Nha, Italy, Đan Mạch và Hy Lạp.

3.2. Australia

Australia là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Theo đó, các nền tảng như Facebook, TikTok… có thể đối mặt mức phạt lên tới hơn 30 triệu USD nếu không có biện pháp ngăn chặn người dùng dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản. Đến nay, các công ty công nghệ đã chặn quyền truy cập của ít nhất 4,7 triệu tài khoản được xác định là của trẻ em. Lệnh cấm này không những tạo ra sự thay đổi mang tính bước ngoặt đối với nỗ lực bảo vệ trẻ em Australia trên môi trường trực tuyến, mà còn tiếp thêm động lực để nhiều nước xem xét thiết lập lằn ranh ngăn cách trẻ em và thế giới ảo.

3.3. Trung Quốc

Trung Quốc có các biện pháp quản lý và bảo vệ trẻ em trong bối cảnh phát triển công nghệ số tương đối chặt chẽ và hiệu quả, với khung pháp lý quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, gia đình, nhà trường và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet. Các nền tảng trực tuyến phải thiết lập cơ chế ngăn chặn nội dung ảnh hưởng tiêu cực đối với trẻ em; bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em trên không gian mạng; kiểm soát chặt chẽ thời gian sử dụng mạng xã hội và trò chơi điện tử ở trẻ em dưới 18 tuổi; chú trọng giáo dục kỹ năng số cho trẻ em. Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy sự kết hợp giữa pháp luật, công nghệ, trách nhiệm doanh nghiệp và giáo dục xã hội là chìa khóa bảo vệ trẻ em hiệu quả.

4. Một số vấn đề đặt ra

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng xã hội số, phát triển kinh tế số, văn hóa số, công dân số, công nghệ số tác động mạnh mẽ, sâu rộng, đa chiều đến sự phát triển và hạnh phúc của trẻ em. Việc sử dụng công nghệ, mạng xã hội mang đến những cơ hội đặc biệt đối với trẻ em: giúp tiếp cận nhanh với các dịch vụ xã hội; học tập theo phương thức mới, đặc biệt đối với trẻ em gặp khó khăn về thể chất; tiếp cận thông tin, nghệ thuật, khoa học và công nghệ; phát triển kỹ năng xã hội, năng lực sáng tạo, chuẩn bị cho trẻ em tham gia thành công vào xã hội và thị trường lao động số. Song song đó, công nghệ kỹ thuật số cũng tạo ra những thách thức về hoàn thiện chính sách, pháp luật đối với công tác chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em; ngăn ngừa tình trạng trẻ em lạm dụng, phụ thuộc vào công nghệ, lười vận động, nguy cơ bị bóc lột lao động, xâm hại; hạn chế những tác động tiêu cực khó đánh giá của công nghệ số đối với trẻ em.

Trong công tác tham mưu, đặt ra một số vấn đề cần chú trọng: lồng ghép nội dung bảo vệ trẻ em vào chương trình, chính sách phát triển công nghệ số trên không gian mạng; triển khai, phổ cập và ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo, bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng; xây dựng các tiêu chí, tiêu chuẩn khi triển khai công nghệ số, nhất là công nghệ số mới, trong việc bảo đảm quyền công dân, quyền trẻ em; nghiên cứu xác định nguy cơ đối với an ninh con người (trẻ em) khi phát triển công nghệ số; đấu tranh phản bác những nội dung xấu, độc, thông tin không có lợi trên không gian mạng ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn diện của trẻ em; dự báo nguy cơ tác động tiêu cực đối với trẻ em khi xây dựng và triển khai công nghệ số.

Vụ Y tế và Thể thao, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương

-----

[1]Chỉ thị số 28-CT/TW, ngày 25/12/2023 của Bộ Chính trị về “tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”.

[2]Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

[3]Dữ liệu từ khảo sát hộ gia đình trong khuôn khổ nghiên cứu “Disrupting Harm” của UNICEF.

[4]Bộ Khoa học và Công nghệ, Internet Việt Nam: Ba mươi năm phát triển thần tốc (https://mst.gov.vn/internet-viet-nam-ba-muoi-nam-phat-trien-than-toc-197241227122858638.htm).

[5]https://vtv.vn/van-hoa-giai-tri/tre-em-viet-nam-su-dung-mang-xa-hoi-ngay-cang-nhieu-20230202120512126.htm

[6]Theo Báo cáo số 76/BC-CP, ngày 10/3/2026 của Chính phủ về kết quả thực hiện quyền trẻ em và việc thực hiện nhiệm vụ của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, địa phương liên quan đến trẻ em năm 2025.

[7]Theo Báo cáo của Bộ Công an (Báo cáo số 150/BC-BCA-CSHS, ngày 27/01/2026).