Đại tá Lê Thế Mẫu

NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CHIẾN LƯỢC AN NINH QUỐC GIA MỚI CỦA LIÊN BANG NGA (Phần I)

Trong bối cảnh tình hình trong nước cũng như thế giới có những thay đổi lớn kể từ thời điểm Liên bang Nga ban hành Chiến lược An ninh quốc gia vào năm 2015, ngày 02/7/2021, Tổng thống V.Putin ký Sắc lệnh số 400 phê chuẩn Chiến lược an ninh quốc gia mới. Chiến lược đưa ra nhận định về tình hình thế giới và xác định các nhiệm vụ mà nước Nga cần thực thi nhằm bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia và phát triển bền vững, đưa nước Nga đóng vai trò ngày càng lớn trong nền chính trị toàn cầuTrong bối cảnh tình hình trong nước cũng như thế giới có những thay đổi lớn kể từ thời điểm Liên bang Nga ban hành Chiến lược An ninh quốc gia vào năm 2015, ngày 02/7/2021, Tổng thống V.Putin ký Sắc lệnh số 400 phê chuẩn Chiến lược an ninh quốc gia mới. Chiến lược đưa ra nhận định về tình hình thế giới và xác định các nhiệm vụ mà nước Nga cần thực thi nhằm bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia và phát triển bền vững, đưa nước Nga đóng vai trò ngày càng lớn trong nền chính trị toàn cầu.

1. Nhận định tình hình thế giới

Chiến lược an ninh quốc gia mới của Liên bang Nga đưa ra nhận định, thế giới đương đại đang trải qua thời kỳ chuyển biến, trong đó đang gia tăng số lượng các trung tâm phát triển kinh tế và chính trị mới, các quốc gia hàng đầu thế giới và khu vực đang tăng cường củng cố vị thế dẫn đầu của họ. Trong trật tự thế giới mới, các nước phương Tây theo đuổi tham vọng tiếp tục duy trì sự thống trị của họ, cuộc khủng hoảng các mô hình và công cụ phát triển kinh tế hiện đại, tính không đồng đều ngày một lớn trong sự phát triển của các nước, sự gia tăng mức độ bất bình đẳng trong xã hội, tham vọng của các tập đoàn xuyên quốc gia hạn chế vai trò của nhà nước đang làm gia tăng mâu thuẫn giữa các quốc gia, làm suy yếu hiệu lực của các thể chế quốc tế và làm giảm hiệu quả của hệ thống an ninh toàn cầu.

Làm trầm trọng thêm tính bất ổn ngày càng tăng trên thế giới còn có sự gia tăng các tư tưởng cấp tiến và cực đoan, những toan tính giải quyết mâu thuẫn ngày càng tăng giữa các quốc gia bằng cách hủy hoại nền kinh tế, các giá trị truyền thống và phớt lờ các quyền cơ bản và tự do của con người. Việc sử dụng các tiêu chuẩn kép trong chính trị quốc tế đang cản trở và làm giảm hiệu lực và hiệu quả của hợp tác đa phương trong các lĩnh vực quan trọng của cộng đồng thế giới như đảm bảo an ninh bình đẳng và không thể tách rời cho tất cả các nước; hóa giải xung đột; chống khủng bố; chống chủ nghĩa cực đoan; chống buôn bán ma túy; chống tội phạm có tổ chức và sự lan truyền các bệnh truyền nhiễm; bảo đảm an ninh thông tin quốc tế và giải quyết các vấn đề môi trường.

Trong bối cảnh khủng hoảng mô hình chủ nghĩa tự do của phương Tây, một số nước đang tìm cách làm xói mòn các giá trị truyền thống, xuyên tạc lịch sử thế giới, xét lại vai trò và vị trí của Liên bang Nga, khôi phục chủ nghĩa phát xít, kích động xung đột sắc tộc và xung đột tôn giáo. Trong đó đang diễn ra cuộc chiến tranh thông tin nhằm tạo dựng hình ảnh về một nước Nga thù địch như hạn chế sử dụng tiếng Nga, cấm các phương tiện thông tin đại chúng của Nga, cấm sử dụng các nguồn thông tin của Nga, áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với các vận động viên Nga trong các sân chơi thể thao quốc tế.

Sự gia tăng bất ổn, xung đột địa chính trị và mâu thuẫn giữa các nước đang làm gia tăng nguy cơ sử dụng vũ lực. Do sự suy yếu các chuẩn mực và nguyên tắc được luật pháp quốc tế thừa nhận, sự suy yếu và xói mòn các thể chế luật pháp quốc tế hiện có, hệ thống các hiệp ước và thỏa thuận kiểm soát vũ khí bị loại bỏ đang làm gia tăng căng thẳng tình hình chính trị - quân sự ở cả các khu vực giáp biên giới quốc gia của Liên bang Nga. Trong đó, một số nước đang mưu toan thúc đẩy để chia rẽ mối quan hệ của các nước trong Cộng đồng các quốc gia độc lập và phá hoại quan hệ của Nga với các đồng minh truyền thống. Một số quốc gia coi Nga là “mối đe dọa”, thậm chí là “đối thủ quân sự”. Trong bối cảnh đó, nổi lên nguy cơ ngày càng tăng về xung đột vũ trang leo thang thành các cuộc chiến tranh cục bộ và khu vực có cả sự tham gia của các cường quốc hạt nhân. Không gian vũ trụ và thông tin đang ngày càng được tích cực sử dụng như những lĩnh vực hoạt động quân sự mới.

Kinh tế thế giới đang trải qua giai đoạn suy thoái sâu; sự bất ổn trên thị trường và hệ thống tài chính quốc tế ngày càng tăng, khoảng cách giữa nền kinh tế thực và kinh tế ảo ngày càng lớn; các quốc gia và khu vực trên thế giới vẫn phụ thuộc lớn vào nhau trong khi quá trình hình thành các chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng quốc tế mới đang chậm lại và dòng vốn đầu tư giảm; vai trò của các quốc gia và các hiệp định khu vực về kinh tế - thương mại ngày càng tăng. Quá trình chuyển đổi sang phát triển bền vững bị cản trở bởi các khó khăn kinh tế - xã hội tích tụ chưa được hóa giải, tính mất cân đối về phát triển giữa các quốc gia và hiệu quả thấp của các công cụ kích thích kinh tế đã từng được sử dụng trước đây. Sự bất ổn của nền kinh tế thế giới ngày càng tăng do hệ thống điều tiết các quan hệ kinh tế quốc tế suy yếu, toan tính của một số quốc gia muốn chính trị hóa các vấn đề hợp tác kinh tế, sự thiếu tin cậy giữa các nước, gia tăng các biện pháp cấm vận đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ. Để giành được lợi thế, một số nước đã tăng cường gây áp lực kinh tế và chính trị với Nga và các đối tác của Nga. Sự quan tâm ngày càng tăng của cộng đồng thế giới đối với các vấn đề biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường đang bị một số quốc gia sử dụng làm công cụ để hạn chế các doanh nghiệp Nga tiếp cận thị trường xuất khẩu, kìm hãm sự phát triển của ngành công nghiệp Nga, thiết lập quyền kiểm soát các tuyến đường vận tải và cản trở Nga khai thác vùng Bắc Cực thuộc chủ quyền quốc gia của Nga theo Công ước của Liên Hợp quốc về Luật biển năm 1982.

Những thay đổi đang diễn ra trong thế giới đương đại không chỉ ảnh hưởng đến các mối quan hệ giữa các nước mà còn ảnh hưởng đến các giá trị phổ quát. Khi đạt đến trình độ phát triển kinh tế - xã hội và công nghệ cao, loài người đang phải đối mặt với nguy cơ đánh mất các giá trị tinh thần - đạo đức truyền thống. Các chuẩn mực đạo đức và văn hóa cơ bản, nền tảng tôn giáo, định chế hôn nhân và gia đình đang bị hủy hoại ngày càng nghiêm trọng. Đang diễn ra hiện tượng tuyệt đối hóa quyền tự do cá nhân, cổ súy cho tính tự do, vô đạo đức và ích kỷ, sự sùng bái bạo lực, tôn sùng xã hội tiêu thụ và hưởng thụ, hợp pháp hóa sử dụng ma túy, hình thành các cộng đồng phủ nhận sự phát triển tự nhiên của con người và đề cao hôn nhân đồng giới.

Mâu thuẫn và bất đồng giữa các sắc tộc, dân tộc và tôn giáo đang là môi trường đầu cơ địa chính trị và gây thù hận. Việc áp đặt các lý tưởng và giá trị xa lạ, việc thực hiện cải cách giáo dục coi thường truyền thống lịch sử và kinh nghiệm của các thế hệ trước dẫn đến hậu quả chia rẽ và phân cực xã hội, hủy hoại nền tảng chủ quyền văn hóa, ổn định chính trị và chủ quyền quốc gia, kích động chủ nghĩa bài ngoại, cực đoan tôn giáo và khủng bố.

2. Lợi ích quốc gia và các ưu tiên chiến lược quốc gia của Liên bang Nga

Tính đến các xu hướng phát triển tình hình lâu dài ở nước Nga cũng như trên thế giới, Liên bang Nga xác định lợi ích quốc gia trong gia đoạn hiện nay, bao gồm:

(i) Bảo vệ người dân Nga, phát triển tiềm năng con người, nâng cao chất lượng cuộc sống và phúc lợi của công dân;

(ii) Bảo vệ trật tự hiến pháp, chủ quyền, nền độc lập, sự toàn vẹn nhà nước và lãnh thổ của Nga; củng cố nền quốc phòng;

(iii) Duy trì sự hòa hiếu và hòa hợp dân sự trong nước, củng cố tính pháp quyền của nhà nước, xóa bỏ tham nhũng, bảo vệ công dân và mọi hình thức sở hữu trước các hành động xâm phạm bất hợp pháp, phát triển cơ chế hợp tác giữa nhà nước và xã hội dân sự;

(iv) Phát triển không gian thông tin an toàn, bảo vệ xã hội Nga trước những tác động phá hoại về tâm lý - thông tin;

(v) Phát triển bền vững kinh tế Nga trên nền tảng công nghệ mới;

(vi) Bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu;

(vii) Củng cố các giá trị tinh thần và đạo đức truyền thống Nga, bảo tồn các di sản văn hóa và lịch sử của dân tộc Nga;

(viii) Duy trì sự ổn định chiến lược, củng cố nền hòa bình và an ninh, nền tảng pháp lý của quan hệ quốc tế.

Liên bang Nga đảm bảo và bảo vệ lợi ích quốc gia bằng cách tập trung nỗ lực và nguồn lực của các cơ quan công quyền cũng như các tổ chức và thể chế xã hội dân sự vào việc thực hiện các ưu tiên chiến lược quốc gia. Đó là, (i) Gìn giữ và bảo vệ người dân Nga và phát triển tiềm năng con người; (ii) Bảo vệ đất nước chống lại mọi nguy cơ và thách thức từ bên trong cũng như từ bên ngoài; (iii) Bảo vệ nền an ninh quốc gia và an ninh công cộng; (iv) Bảo vệ an ninh trong không gian thông tin; (v) Bảo vệ an ninh kinh tế; (vi) Phát triển khoa học và công nghệ; (vii) Bảo vệ an ninh môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên; (viii) Bảo vệ các giá trị tinh thần và đạo đức truyền thống, văn hóa và ký ức lịch sử của Nga; (xix) Ổn định chiến lược và hợp tác quốc tế cùng có lợi.

2.1. Bảo vệ người dân Nga và phát triển tiềm năng con người

Chiến lược An ninh quốc gia mới xác định, nhân dân là chủ thể của chủ quyền quốc gia và là tài sản chính của Liên bang Nga. Trong đó, những lý tưởng tinh thần - đạo đức và giá trị văn hóa - lịch sử của Liên bang Nga cũng như hiền tài dân tộc là cơ sở của thể chế nhà nước và là cơ cở nền tảng vững chắc để đất nước tiếp tục phát triển. Để bảo vệ người dân, chính sách quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội đang được thực hiện ở Nga nhằm đảm bảo một cuộc sống xứng đáng tốt đẹp và sự phát triển tự do của con người, tạo điều kiện để tăng cường sức khỏe cho người dân, tăng tuổi thọ, giảm tỷ lệ tử vong, cải thiện điều kiện nhà ở và tăng cường cơ hội tiếp nhận giáo dục chất lượng. Chính phủ quan tâm đặc biệt đến việc bảo vệ gia đình, giữ gìn tình mẫu tử, tình phụ tử; bảo vệ tuổi thơ của con người, người tàn tật và người cao tuổi; nuôi dạy trẻ em; sự phát triển toàn diện về tinh thần, đạo đức, trí tuệ và thể chất của trẻ em; tích cực tạo điều kiện sống xứng đáng cho thế hệ người cao tuổi; coi tăng tỷ lệ sinh là điều kiện tiên quyết để gia tăng dân số Nga.

Các mục tiêu của chính sách quốc gia trong lĩnh vực bảo vệ người dân Nga và phát triển tiềm năng con người bao gồm: tăng tự nhiên bền vững về dân số và cải thiện chất lượng sống cho người dân; nâng cao sức khỏe công dân; giảm nghèo đói; giảm bất bình đẳng trình độ xã hội và tài sản; nâng cao trình độ học vấn của người dân; giáo dục công dân phát triển hài hòa và có trách nhiệm với xã hội.

Để đạt được các mục tiêu đề ra của chính sách quốc gia trong lĩnh vực duy trì dân số và phát triển tiềm năng con người của Nga, cần giải quyết nhiều nhiệm vụ, gồm: tăng thu nhập thực tế cho người dân, giảm số người có thu nhập thấp, giảm mức độ bất bình đẳng do thu nhập; nâng cao chất lượng các dịch vụ xã hội và khả năng tiếp cận các dịch vụ đó cho mọi công dân; tăng tỷ lệ sinh, tạo động lực cho các gia đình sinh nhiều con; tăng tuổi thọ, giảm tỷ lệ tử vong và mức độ tàn tật, phòng chống bệnh nghề nghiệp; nâng cao chất lượng và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, kể cả tiêm chủng và cấp thuốc điều trị; đảm bảo tính bền vững và khả năng thích ứng của hệ thống y tế trước những thách thức và mối đe dọa mới, kể cả những thách thức liên quan đến việc lây lan các bệnh truyền nhiễm; tăng khả năng tiếp cận của người dân đối với các sản phẩm thực phẩm an toàn và chất lượng cao xét về mặt vật chất và kinh tế; phát hiện và phát triển các tài năng trẻ; nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông; đào tạo và giáo dục trẻ em và thanh thiếu niên trên cơ sở các giá trị tinh thần - đạo đức và văn hóa - lịch sử truyền thống của Nga, v.v...

2.2. Bảo vệ đất nước

Để bảo vệ đất nước, Nga phải xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, có đủ khả năng sẵn sàng sử dụng lực lượng vũ trang bảo vệ đất nước, bảo vệ sự toàn vẹn và bất khả xâm phạm lãnh thổ của chính mình. Mục tiêu của nền quốc phòng Nga là tạo điều kiện để phát triển kinh tế - xã hội trong môi trường hòa bình và đảm bảo an ninh quốc gia trước các nguy cơ tiến công quân sự. Để đạt được các mục tiêu quốc phòng, chính sách quân sự của Nga đề ra các biện pháp răn đe chiến lược và ngăn chặn xung đột quân sự; hoàn thiện tổ chức quân sự, các hình thức sử dụng cũng như phương thức hành động của Lực lượng vũ trang Liên bang Nga, tăng cường khả năng sẵn sàng động viên cũng như khả năng sẵn sàng của các lực lượng và phương tiện phòng thủ dân sự.

Nhiệm vụ bảo vệ đất nước bao gồm: kịp thời phát hiện các hiểm họa quân sự và nguy cơ chiến tranh hiện có và tiềm tàng; cải thiện hệ thống hoạch định quân sự; phát triển và thực hiện tổng hợp các biện pháp chính trị, quân sự, kỹ thuật - quân sự, ngoại giao, kinh tế, thông tin và các biện pháp khác nhằm ngăn chặn các hoạt động sử dụng vũ lực chống Nga, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Liên bang Nga; duy trì đủ tiềm lực răn đe hạt nhân; đảm bảo mức độ sẵn sàng chiến đấu của Lực lượng vũ trang Nga, bảo vệ lợi ích quốc gia và của công dân bên ngoài lãnh thổ Liên bang Nga; phát triển cân đối các thành phần tổ chức quân đội, tăng cường tiềm lực quốc phòng, cung cấp các loại vũ khí và trang bị đặc chủng hiện đại cho Các Lực lượng vũ trang Nga; kịp thời nghiên cứu các xu hướng thay đổi tính chất chiến tranh và xung đột vũ trang hiện đại; đảm bảo độc lập về công nghệ và khả năng phát triển sáng tạo của tổ hợp công nghiệp quốc phòng, duy trì vai trò dẫn đầu của Nga trong lĩnh vực nghiên cứu phát triển và chế tạo các loại vũ khí trang bị và thiết bị đặc chủng mới và có triển vọng; chuẩn bị về kinh tế của Liên bang Nga và các chủ thể của Liên bang Nga luôn ở trong trạng thái sẵn sàng bảo vệ đất nước trước nguy cơ bị tấn công vũ trang, đáp ứng nhu cầu của đất nước và người dân trong điều kiện thời chiến; duy trì ở mức cao trạng thái sẵn sàng về chính trị - tinh thần, tâm lý, trật tự và kỷ luật quân sự trong Các Lực lượng vũ trang Nga và các lực lượng sức mạnh khác; giáo dục chủ nghĩa yêu nước và chuẩn bị cho công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự; nâng cao mức bảo đảm xã hội cho quân nhân, các thành viên gia đình quân nhân, công dân hoàn thành nghĩa vụ quân sự, đồng thời cải thiện điều kiện phục vụ nghĩa vụ quân sự.