Ttinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 71-NQ/TW - lấy người thầy làm trung tâm của mọi cải cách đổi mới giáo dục, để từ đó, giáo dục Việt Nam có thể bước vào kỷ nguyên phát triển hiện đại, nhân văn và ngang tầm thế giới.

1. Bối cảnh và vị thế của nhà giáo trong chiến lược phát triển giáo dục quốc dân

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn khẳng định “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”, là nền tảng để phát triển đất nước nhanh, bền vững. Bước sang giai đoạn mới, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng đã đặt ra đòi hỏi cấp bách phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó đội ngũ nhà giáo giữ vai trò trung tâm và quyết định.

Ngày 22/8/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về “một số chủ trương, chính sách lớn nhằm đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”. Cùng thời điểm, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Nhà giáo năm 2025 (Luật số 73/2025/QH15) - văn bản pháp lý đầu tiên điều chỉnh toàn diện về đội ngũ nhà giáo, có hiệu lực từ 01/01/2026. Hiện tại, Chính phủ cũng đang trình ba dự án luật sửa đổi: Luật Giáo dục 2019, Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp, nhằm thể chế hóa tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật giáo dục.

Đây là bước phát triển chuyển từ “chính sách phân tán” sang “thể chế thống nhất”, coi nhà giáo là trụ cột của hệ thống giáo dục quốc dân.

Nghị quyết số 71-NQ/TW khẳng định:“Nhà trường là nền tảng, nhà giáo là động lực, quyết định chất lượng giáo dục, đào tạo”.

Còn Luật Nhà giáo 2025 thì nhấn mạnh:“Nhà giáo có vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục, là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp giáo dục quốc dân”.

Cùng với Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, và Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết số 71-NQ/TW đã hình thành một tam giác chính sách chiến lược, trong đó nhà giáo được xem là tác nhân trung tâm kết nối tri thức - công nghệ - văn hóa trong quá trình phát triển quốc gia.

2. Những đột phá chính sách phát triển đội ngũ nhà giáo từ Nghị quyết số 71-NQ/TW

Những thể chế chính sách từ Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo 2025 được thiết kế theo chuỗi vòng đời nghề nghiệp của nhà giáo từ thu hút - tuyển dụng - sử dụng - bồi dưỡng - phát triển nghề nghiệp - đãi ngộ và tôn vinh.

- Đột phá trong chính sách thu hút và tuyển dụng:

Lần đầu tiên, Luật Nhà giáo 2025 quy định rõ ràng về chính sách thu hút, trọng dụng người tài. Đó là “Nhà nước thu hút, trọng dụng người có trình độ cao, người có tài năng, người có kỹ năng nghề cao làm nhà giáo; ưu tiên thu hút nhà giáo công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn”.

Nghị quyết số 71-NQ/TW thể hiện bước tiến quan trọng khi mở rộng cánh cửa nghề dạy học cho những người có năng lực chuyên môn xuất sắc từ ngoài hệ thống sư phạm. Mô hình “giảng viên đồng cơ hữu” không chỉ tạo điều kiện để các chuyên gia, nhà khoa học, nghệ sĩ hay doanh nhân góp mặt trong giảng đường, mà còn góp phần làm phong phú đời sống học thuật bằng hơi thở của thực tiễn. Trong đó, việc triển khai cơ chế đồng cơ hữu với đội ngũ viên chức từ các viện nghiên cứu nhà nước, trước hết và quan trọng nhất trong lĩnh vực khoa học cơ bản, sẽ tạo cầu nối bền vững giữa nghiên cứu hàn lâm và đào tạo đại học, khơi thông dòng chảy tri thức quốc gia vào lớp học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trên nền tảng tri thức sâu sắc và chuẩn mực học thuật cao.

Chính sách phân quyền tuyển dụng cũng là bước tiến lớn: các trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ tuyển dụng giảng viên, còn Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ trực tiếp quản lý ở mầm non, phổ thông. Điều này giúp rút ngắn thủ tục, tăng tính linh hoạt và giảm tình trạng “xin - cho” trong tuyển dụng nhân sự. Đối với các lĩnh vực đặc thù, như: văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng cho phép ký hợp đồng lao động thay vì bắt buộc tuyển dụng vào viên chức trong các trường công lập, nhằm đáp ứng nhu cầu linh hoạt, phát huy tốt hơn năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân sự chuyên biệt.

Bên cạnh đó, việc ưu tiên tuyển dụng sinh viên sư phạm xuất sắc, miễn học phí và cấp học bổng cho sinh viên ngành sư phạm, cùng chính sách cam kết phục vụ sau tốt nghiệp được duy trì như một giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm nguồn nhân lực sư phạm chất lượng cao, ổn định và bền vững.

- Đột phá về chính sách sử dụng và đãi ngộ:

Nghị quyết số 71-NQ/TW đã xác định:“Có chính sách ưu đãi đặc thù, vượt trội cho đội ngũ nhà giáo, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo” .

Theo đó, phụ cấp ưu đãi nghề cho giáo viên mầm non và phổ thông được nâng tối thiểu 70% so với lương cơ bản, và 100% đối với giáo viên vùng đặc biệt khó khăn. Đây là mức tăng có tính lịch sử, thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc nâng tầm vị thế người thầy.

Còn Luật Nhà giáo 2025 thì quy định:“Lương của nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp”.

Ngoài ra, nhà giáo được hưởng phụ cấp khu vực, phụ cấp thu hút, trợ cấp nhà công vụ hoặc hỗ trợ thuê nhà, hỗ trợ di chuyển, chăm sóc sức khỏe nghề nghiệp, và chế độ nghỉ hưu linh hoạt - cho phép giáo viên mầm non nghỉ sớm hơn 5 năm hoặc giảng viên trình độ cao được kéo dài thời gian công tác.

Đặc biệt, Luật mới mở rộng quyền hưởng phụ cấp cho giáo viên ngoài công lập, đảm bảo bình đẳng giữa công lập và tư thục, góp phần khuyến khích khu vực ngoài công lập phát triển bền vững.

Về phương diện sử dụng, Nghị quyết số 71-NQ/TW yêu cầu trao quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục trong quản lý và đánh giá nhân sự, chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản trị nguồn nhân lực” và “quản trị theo năng lực và kết quả”. Đây là bước chuyển căn bản, giúp nhà trường linh hoạt trong bố trí, luân chuyển, đánh giá và khen thưởng giáo viên theo năng lực thực tế.

- Đột phá trong đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp:

Đây là trụ cột đột phá thứ ba của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo 2025. Luật quy định rõ chuẩn trình độ đào tạo tối thiểu (Giáo viên mầm non: cao đẳng sư phạm trở lên; Giáo viên phổ thông: cử nhân sư phạm hoặc cử nhân có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm; Giảng viên đại học: thạc sĩ trở lên).

Luật cũng khuyến khích đào tạo liên thông và học tập suốt đời cho nhà giáo, giao Chính phủ xây dựng chương trình bồi dưỡng chuẩn hoá và nâng cao năng lực số, đáp ứng yêu cầu của thời đại chuyển đổi số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Nghị quyết số 71-NQ/TWđã nêu rõ:“Cập nhật chương trình bồi dưỡng, nâng cao năng lực sư phạm, năng lực số, kỹ năng đổi mới sáng tạo, chú trọng giáo dục đạo đức nghề nghiệp và hệ giá trị con người Việt Nam”.

Điểm mới nổi bật là đưa đạo đức nghề nghiệp và giá trị nêu gương của nhà giáo thành một nội dung bắt buộc trong chuẩn nghề nghiệp - điều trước đây chưa được quy định rõ trong Luật Giáo dục 2019.

Nghị quyết cũng yêu cầu triển khai Chương trình “Giáo viên 4.0”, tập trung vào bồi dưỡng năng lực chuyển đổi số, giảng dạy tích hợp, thiết kế học liệu số và quản trị học tập trên nền tảng dữ liệu mở.

Luật Nhà giáo 2025 còn tạo điều kiện hợp tác quốc tế về đào tạo và nghiên cứu, cho phép chuyên gia nước ngoài và Việt kiều tham gia giảng dạy tại các cơ sở giáo dục trong nước theo cơ chế linh hoạt, mở ra không gian học thuật mới cho giáo viên Việt Nam.

3. Tư tưởng xuyên suốt trong dòng chảy chính sách

Các đổi mới trong Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo 2025 không xuất hiện ngẫu nhiên, mà kế thừa và phát triển từ chuỗi chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước trong suốt hơn một thập niên qua. Đầu tiên phải kể đến đó là Nghị quyết 29-NQ/TW (2013) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo, xác định nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu đổi mới. Tiếp đến là Chiến lược phát triển giáo dục 2021-2030, coi “phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt”. Tiếp nữa là Nghị quyết 57-NQ/TW (2024) về phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặt giáo viên vào vai trò người dẫn dắt tri thức và đổi mới sáng tạo và Nghị quyết 59-NQ/TW (2025) về hội nhập quốc tế, xác định nhà giáo là lực lượng tiên phong trong hội nhập tri thức toàn cầu.

Như vậy, Nghị quyết số 71-NQ/TW là bước cụ thể hóa toàn diện các định hướng nói trên, đặc biệt khi kết hợp với Luật Nhà giáo 2025 - một văn bản được các chuyên gia giáo dục gọi là “bước ngoặt thể chế” của ngành giáo dục. Luật đã thống nhất toàn bộ quy định về giáo viên vốn rải rác trong các luật cũ, đưa nghề giáo trở thành nghề được pháp luật “định danh riêng” và được bảo vệ bằng hệ thống quyền, nghĩa vụ, chế độ chính sách đầy đủ.

4. Ý nghĩa bước ngoặt thể chế cho sự nghiệp “trồng người”

Thứ nhất, về thể chế, việc ban hành Luật Nhà giáo đánh dấu sự trưởng thành của quản trị giáo dục Việt Nam, khi chuyển từ “quản lý theo đối tượng hành chính” sang “quản lý theo nghề nghiệp chuyên biệt”. Nhà giáo không chỉ là công chức mà là chủ thể chuyên môn độc lập, có chuẩn đạo đức, năng lực, và lộ trình phát triển riêng.

Thứ hai, về chính sách nhân lực, các cơ chế thu hút, tuyển dụng và đãi ngộ mới tạo môi trường cạnh tranh tích cực, mở đường cho việc đưa nhân tài ngoài ngành vào hệ thống giáo dục, đồng thời giữ chân giáo viên giỏi bằng cơ chế lương - phụ cấp - phúc lợi vượt trội.

Thứ ba, về phát triển nghề nghiệp, các chính sách bồi dưỡng liên tục, nâng chuẩn trình độ và năng lực số giúp nhà giáo theo kịp chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, đồng thời hình thành văn hóa học tập suốt đời trong giới sư phạm.

Thứ tư, về xã hội, việc tôn vinh và bảo vệ danh dự nhà giáo được thể chế hóa bằng luật, củng cố niềm tin xã hội và vị thế nghề nghiệp của người thầy, góp phần tiếp tục khẳng định mạnh mẽ“văn hóa tôn sư trọng đạo” trong đời sống hiện đại.

Có thể khẳng định rằng, Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo 2025 đã mở ra một chương mới cho nền giáo dục Việt Nam với (i) Thể chế đồng bộ, minh bạch; (ii) Chính sách ưu đãi đặc thù và vượt trội; (iii) Cơ chế tự chủ, phân quyền, trách nhiệm giải trình, và (iv) một tầm nhìn nhân văn, hiện đại, hội nhập đối với nghề dạy học.

Đây không chỉ là cuộc cải cách nghề nghiệp, mà là cuộc cải cách về văn hóa và nhận thức, khẳng định vai trò “người thầy” như nguồn lực đặc biệt của quốc gia. Khi giáo viên được trao quyền, được tôn trọng, được phát triển đúng với năng lực và cống hiến của mình, chất lượng giáo dục Việt Nam sẽ thực sự cất cánh.

Như lời Bộ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo “Không thể có nền giáo dục chất lượng cao nếu thiếu đội ngũ nhà giáo chất lượng cao”.

Đó chính là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 71-NQ/TW- lấy người thầy làm trung tâm của mọi cải cách đổi mới giáo dục, để từ đó, giáo dục Việt Nam có thể bước vào kỷ nguyên phát triển hiện đại, nhân văn và ngang tầm thế giới.

GS, TS, NGƯT. Nguyễn Quý Thanh

PGS, TS.Trần Thành Nam

Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội