Sự bùng nổ của internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc môi trường thông tin. Trong bối cảnh đó, công tác tuyên giáo không chỉ đối mặt với thách thức từ tin giả, thông tin sai lệch và sự cạnh tranh trên không gian số, mà còn đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ để giữ vững vai trò định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin xã hội và tạo đồng thuận trong quá trình phát triển đất nước.

Mỗi giai đoạn cách mạng đều đặt ra yêu cầu mới đối với công tác tư tưởng. Nếu trước đây nhiệm vụ trọng tâm là giác ngộ quần chúng, khơi dậy lòng yêu nước và ý chí đấu tranh giành độc lập thì ngày nay, trong môi trường truyền thông đa nền tảng, nhiệm vụ hàng đầu là định hướng nhận thức, củng cố niềm tin và tạo sự thống nhất trong xã hội trước những biến đổi nhanh chóng của thời đại số.

Chính trong dòng chảy không ngừng của kỷ nguyên số, chúng ta càng thấy rõ tầm nhìn vượt thời gian trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh. Lời dạy của Người vẫn giữ nguyên giá trị: “Muốn thành công phải biết cách tuyên truyền; nói phải giản đơn, rõ ràng, thiết thực. Phải có đầu, có đuôi, sao cho ai cũng hiểu được, nhớ được” (1). Dù phương tiện truyền thông thay đổi, yêu cầu cốt lõi của công tác tuyên giáo vẫn không thay đổi: đó là đưa chủ trương của Đảng đến với cán bộ, đảng viên và Nhân dân bằng những thông tin chính xác, dễ hiểu, có sức thuyết phục và khả năng tạo chuyển biến trong hành động.

Không gian mạng mở ra cơ hội lan tỏa nhanh chóng những giá trị tích cực, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ tin giả, thông tin sai lệch và các hoạt động chống phá trên mặt trận tư tưởng. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc trở nên phức tạp không phải do bản chất vấn đề mà bởi thông tin chính thống chậm được cung cấp hoặc thiếu sức thuyết phục. Khoảng trống thông tin càng kéo dài thì dư luận càng dễ bị dẫn dắt bởi những nguồn tin không được kiểm chứng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh phương châm hành động của ngành Tuyên giáo trong giai đoạn mới phải “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả” (2). Đây không chỉ là yêu cầu về phương pháp công tác mà còn là định hướng chiến lược để nâng cao năng lực lãnh đạo tư tưởng của Đảng trong điều kiện chuyển đổi số. Chủ động nắm chắc tình hình, dự báo đúng xu hướng và kịp thời định hướng dư luận là điều kiện để không bị động trước những diễn biến phức tạp của môi trường thông tin.

Đổi mới công tác tuyên giáo vì thế phải bắt đầu từ đổi mới tư duy. Trong môi trường truyền thông số, thông tin không còn vận động theo một chiều mà diễn ra liên tục, đa chiều và có tính tương tác cao. Công tác tư tưởng cần chuyển từ truyền đạt sang đối thoại, từ xử lý sự vụ sang nghiên cứu, dự báo và truyền thông chính sách; lấy chất lượng định hướng và sức thuyết phục làm tiêu chí đánh giá hiệu quả thay cho cách tiếp cận nặng về số lượng.

Hiệu quả của công tác tuyên giáo không được đo bằng số lượng hội nghị, bài viết hay lượt tiếp cận thông tin, mà bằng mức độ lan tỏa của thông tin chính thống, sự đồng thuận trong xã hội và niềm tin của Nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Khi người dân hiểu đúng, tin tưởng và chủ động đồng hành, công tác tư tưởng mới thực sự hoàn thành sứ mệnh của mình.

Có thể khẳng định, đổi mới công tác tuyên giáo không chỉ là đổi mới phương tiện truyền thông mà là đổi mới toàn diện tư duy, phương thức và năng lực tổ chức thực hiện. Trong kỷ nguyên số, giữ vững vai trò định hướng tư tưởng đồng nghĩa với việc chủ động tạo dựng niềm tin, dẫn dắt dư luận và chuẩn bị nền tảng nhận thức cho việc triển khai những quyết sách lớn của đất nước.

Củng cố niềm tin và tạo dựng đồng thuận xã hội

Đổi mới công tác tuyên giáo không chỉ là đổi mới công nghệ hay phương tiện truyền thông, mà trước hết là đổi mới cách tiếp cận. Trong môi trường thông tin đa chiều, người dân không còn là đối tượng tiếp nhận thụ động mà trở thành chủ thể tham gia tạo lập, chia sẻ và phản hồi thông tin. Điều đó đặt ra yêu cầu công tác tuyên giáo phải chuyển từ truyền đạt sang đối thoại, từ phổ biến thông tin sang tạo dựng sự đồng thuận xã hội.

Thực tiễn cho thấy, không ít chủ trương đúng khi triển khai vẫn gặp khó khăn vì truyền thông chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Khi thông tin chính thống chậm hoặc chưa giải đáp trúng những vấn đề xã hội quan tâm, khoảng trống thông tin dễ bị lấp đầy bởi tin giả và những nhận định thiếu căn cứ. Ngược lại, nếu chính sách được truyền thông kịp thời, minh bạch và có sức thuyết phục, quá trình tổ chức thực hiện sẽ nhận được sự đồng hành rộng rãi của Nhân dân.

Truyền thông chính sách không thể chỉ là khâu giải thích sau khi văn bản được ban hành, mà phải đồng hành ngay từ quá trình xây dựng, hoàn thiện và triển khai chính sách. Trong điều kiện mới, công tác tư tưởng không nằm ở việc truyền đạt thông tin một chiều, mà cốt lõi là tính thuyết phục trong việc luận giải rõ cơ sở chính trị, căn cứ thực tiễn và lợi ích lâu dài của từng quyết sách. Mục tiêu tối thượng của tuyên giáo là giúp cán bộ, đảng viên cùng các tầng lớp Nhân dân đạt được sự đồng thuận cao trong nhận thức, vững vàng về niềm tin và tự giác trong hành động. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính phương pháp luận mà còn là thước đo thực chất cho hiệu quả của công tác tư tưởng trong kỷ nguyên số.

Một yêu cầu quan trọng khác là phải coi dư luận xã hội là kênh thông tin phục vụ công tác lãnh đạo và quản lý. Những phản ánh từ thực tiễn không chỉ giúp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân mà còn góp phần phát hiện những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện để kịp thời điều chỉnh. Bởi vậy, công tác tư tưởng vừa có nhiệm vụ truyền tải chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, vừa phải phản ánh trung thực hơi thở cuộc sống, làm cầu nối giữa ý Đảng và lòng dân.

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang tạo ra những công cụ mới hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng và truyền thông. Song cùng với đó là nguy cơ gia tăng thông tin giả, nội dung bị thao túng và các sản phẩm truyền thông thiếu kiểm chứng. Điều này đòi hỏi ngành Tuyên giáo phải nâng cao năng lực kiểm chứng, chủ động xây dựng hệ thống thông tin chính thống có độ tin cậy và sức lan tỏa cao.

Dù công nghệ phát triển đến đâu, yếu tố quyết định vẫn là con người. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội của đội ngũ làm công tác tuyên giáo. Chỉ khi thông tin dựa trên sự thật, được truyền tải bằng tinh thần trách nhiệm và hướng tới lợi ích chung, niềm tin xã hội mới được bồi đắp bền vững.

Chuyển từ truyền thông một chiều sang truyền thông chính sách, từ cung cấp thông tin sang kiến tạo đồng thuận xã hội không chỉ là sự thay đổi về phương thức hoạt động mà còn là bước phát triển về tư duy lãnh đạo công tác tư tưởng. Đó là điều kiện để công tác tuyên giáo tiếp tục phát huy vai trò “đi trước mở đường”, tạo nền tảng nhận thức cho việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng trong giai đoạn phát triển mới.

Đổi mới để tiếp tục “đi trước mở đường” trong kỷ nguyên số

Đổi mới phương thức truyền thông mới chỉ là điều kiện cần. Điều quan trọng hơn là nâng cao năng lực chủ động định hướng nhận thức xã hội, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng cho quá trình triển khai các chủ trương lớn của Đảng. Đây cũng là yêu cầu để công tác tuyên giáo tiếp tục giữ vai trò “đi trước mở đường” trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập ngày càng sâu rộng.

Sự phát triển của không gian số đã làm thay đổi căn bản cách thức tiếp nhận và lan truyền thông tin. Tốc độ lan truyền nhanh, tính tương tác cao cùng sự cạnh tranh gay gắt giữa các nguồn tin đặt công tác tuyên giáo trước yêu cầu phải chuyển từ tư duy xử lý tình huống sang chủ động dự báo, nhận diện sớm vấn đề và định hướng dư luận ngay từ đầu. Chỉ khi đi trước một bước trong công tác tư tưởng mới có thể hạn chế khoảng trống thông tin và giảm thiểu tác động của những thông tin sai lệch.

Để thực hiện nhiệm vụ đó, cần xây dựng đội ngũ cán bộ tuyên giáo có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới, am hiểu công nghệ và thành thạo kỹ năng truyền thông đa nền tảng. Cùng với năng lực nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và tham mưu chiến lược, mỗi cán bộ tuyên giáo phải chủ động bám sát cơ sở, lắng nghe dư luận, nắm chắc diễn biến tư tưởng để tham mưu kịp thời cho cấp ủy trong xử lý những vấn đề mới phát sinh.

Báo chí cách mạng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trên mặt trận tư tưởng. Trong môi trường truyền thông cạnh tranh, báo chí không chỉ phải bảo đảm tính chính xác, khách quan và định hướng mà còn cần đồng hành với truyền thông chính sách, phát hiện những mô hình hiệu quả, lan tỏa các giá trị tích cực và góp phần tạo dựng niềm tin xã hội. Đó cũng là cầu nối quan trọng giữa chủ trương của Đảng với thực tiễn cuộc sống.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu cần tiếp tục xây dựng ngành Tuyên giáo và Dân vận hiện đại, chủ động, chuyên nghiệp, hiệu quả, nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo, truyền thông chính sách và định hướng dư luận xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu đổi mới của ngành mà còn gắn với mục tiêu xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch và phục vụ Nhân dân.

Quán triệt và nhấn mạnh mục tiêu của công tác tuyên giáo trong giai đoạn mới, đồng chí Trịnh Văn Quyết khẳng định: “Mọi nhiệm vụ của công tác tuyên giáo và dân vận, suy cho cùng, đều quy về một mục tiêu tối thượng là giữ vững và bồi đắp niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ. Niềm tin ấy là gốc rễ, là “thế trận lòng dân”, là nguồn lực nội sinh không gì thay thế được” (4).

Kỷ nguyên số mở ra nhiều thời cơ nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác tư tưởng. Trong môi trường thông tin đa chiều, đổi mới không chỉ là đổi mới công cụ mà trước hết là đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo và năng lực định hướng xã hội. Kiên định và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ động đổi mới truyền thông chính sách, nâng cao chất lượng đội ngũ và lấy niềm tin của Nhân dân làm thước đo hiệu quả sẽ giúp công tác tuyên giáo tiếp tục khẳng định vai trò “đi trước mở đường”, tạo sự thống nhất trong nhận thức, đồng thuận trong hành động và góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

ThS. Nguyễn Khắc Trường

Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương

Chú thích:

(1)   Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 5, tr. 191.

(2)   Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho ý kiến về Đề án Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số tại Trụ sở Trung ương Đảng ngày 15/6/2016.

(3)   (4) Phát biểu của đồng chí Trịnh Văn Quyết Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tại Hội nghị toàn quốc sơ kết công tác tuyên giáo và dân vận 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 (ngày 02/07/2026).