“Sáng kiến Văn minh toàn cầu” là một trong 4 sáng kiến của Trung Quốc đưa ra trong vòng 5 năm trở lại đây thu hút được sự quan tâm lớn của dư luận quốc tế . Đây là sáng kiến mới nhất, được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nêu ra tại Hội nghị Cấp cao Đối thoại với các Đảng Chính trị thế giới vào ngày 15/3/2023 tại Bắc Kinh.

Thông qua Sáng kiến Văn minh toàn cầu, Trung Quốc kêu gọi các quốc gia tôn trọng sự đa dạng của các nền văn minh thế giới, phát huy các giá trị chung của nhân loại, xem trọng sự kế thừa và tăng cường giao lưu hợp tác nhân văn quốc tế, từ đó tiếp thêm năng lượng tích cực cho việc thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa và xây dựng cộng đồng nhân loại chung vận mệnh. Việt Nam cho rằng, các nước trong hội nhập và phát triển đều có tiền đồ vận mệnh liên quan chặt chẽ với nhau, các nền văn minh khác nhau chung sống bao dung, giao lưu học hỏi lẫn nhau, nên ủng hộ Sáng kiến Văn minh toàn cầu, vì hòa bình, phát triển, công bằng, chính nghĩa và tiến bộ của nhân loại của Trung Quốc. Trên cơ sở nghiên cứu triển khai hợp tác với các quốc gia trong khuôn khổ Sáng kiến Văn minh toàn cầu, bài viết đề xuất một số kiến nghị chính sách cho Việt Nam khi tham gia Sáng kiến và quan hệ Việt - Trung trong thời gian tới.

1. “Sáng kiến Văn minh toàn cầu”

Với quan niệm toàn cầu hóa là nơi các nền văn minh khác nhau có thể cùng tồn tại và thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa của xã hội loài người, Trung Quốc mong muốn thông qua Sáng kiến Văn minh toàn cầu để định hình sự khác biệt trong chiến lược mở rộng ảnh hưởng toàn cầu của mình trong thời gian tới.

- Những nội dung chính trong Sáng kiến Văn minh toàn cầu:

Trong bài phát biểu “Cùng nhau bước trên con đường hiện đại hóa” tại Đối thoại Cấp cao giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc cùng các chính đảng trên thế giới ngày 15/3/2023, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đưa ra “Sáng kiến Văn minh toàn cầu” và nhấn mạnh những nội dung chính sau:

Thứ nhất, nêu nguyên tắc ủng hộ sự tôn trọng đối với sự đa dạng của các nền văn minh. Các quốc gia cần kiên trì các nguyên tắc bình đẳng, đối thoại, bao dung, đề cao trao đổi văn hóa, học hỏi lẫn nhau để cùng tồn tại bất chấp sự chênh lệch về khoảng cách phát triển và vượt qua xung đột giữa các nền văn minh.

Thứ hai, đề xuất hệ giá trị chung của nhân loại: hòa bình, phát triển, công bằng, chính nghĩa, dân chủ và tự do, là 6 giá trị - nguyện vọng chung của các dân tộc. Các quốc gia cần bao dung, rộng mở, thấu hiểu trong việc nhận thức, đánh giá về các giá trị của các nền văn minh khác nhau, không áp đặt các giá trị hoặc mô hình của riêng mình lên các nước khác và không gây ra sự đối đầu về ý thức hệ.

Thứ ba, ủng hộ tầm quan trọng của sự kế thừa và đổi mới của các nền văn minh. Các quốc gia cần khai thác triệt để giá trị thời đại trong lịch sử và văn hóa của mình, đồng thời thúc đẩy sự chuyển đổi sáng tạo và phát triển những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của mình.

Thứ tư, ủng hộ giao lưu và hợp tác quốc tế mạnh mẽ giữa người với người. Các quốc gia cần nghiên cứu thiết lập mạng lưới đối thoại và hợp tác toàn cầu giữa các nền văn minh, làm phong phú thêm nội dung trao đổi, mở rộng các con đường hợp tác để thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau và tình hữu nghị giữa nhân dân các nước.

  Thứ năm, sẵn sàng hợp tác với cộng đồng quốc tế. Các quốc gia, khu vực cùng nhau hợp tác mở ra một triển vọng mới về tăng cường giao lưu tạo sự hiểu biết sâu sắc giữa các dân tộc để hội nhập tốt hơn giữa các nền văn hóa đa dạng, thúc đẩy sự tiến bộ của nền văn minh nhân loại.

- Một số nhận xét bước đầu về Sáng kiến Văn minh toàn cầu:

Trước hết, thông qua “Sáng kiến Văn minh toàn cầu”, Trung Quốc đang cố gắng đề xuất một mô hình Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc khác hoàn toàn với mô hình hiện đại hóa kiểu phương Tây. Các nước phát triển phương Tây xuất khẩu mô hình hiện đại hóa kiểu của mình sang các nước đang phát triển bằng nhiều phương thức khác nhau như dọa nạt, dụ dỗ, cách mạng màu… đã khiến các nước đang phát triển không chỉ bất mãn về môi trường mà còn gây ra các rạn nứt trong nội bộ. Với “Sáng kiến Văn minh toàn cầu”, Trung Quốc mặc dù vẫn cố gắng tiếp cận thế giới với tư cách là một nước lớn, giữ vai trò tiên phong thúc đẩy sự phát triển chung của toàn cầu, nhưng yếu tố văn hóa, văn minh bản địa vẫn được bảo tồn và đề cao. Do đó, mô hình Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc đã cung cấp một giải pháp cho sự phát triển của xã hội loài người và truyền cảm hứng cho con đường hiện đại hóa của các nước đang phát triển, để nhiều dân tộc tìm thấy sự cộng hưởng của vận mệnh. Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc không chỉ mang lại lợi ích cho người dân Trung Quốc mà còn thúc đẩy sự phát triển chung của cả thế giới.

Tiếp theo,“Sáng kiến Văn minh toàn cầu” đã nhất quán kiểu quan hệ quốc tế mới do Trung Quốc đề xuất là ủng hộ, tôn trọng sự đa dạng của các nền văn minh, các giá trị chung của nhân loại cũng như tầm quan trọng của sự kế thừa và đổi mới của các nền văn minh. Trong đó, quan hệ giữa các quốc gia cần nhấn mạnh sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau, không chỉ giữa các nước lớn mà còn giữa các nước lớn và nước nhỏ. Đây là một công cụ ngoại giao hoàn toàn mới, đóng vai trò quan trọng trong “chiến lược toàn cầu” của Trung Quốc. Với việc sử dụng khái niệm văn minh trong Sáng kiến của mình, Trung Quốc đã làm “mềm hóa” hình ảnh quốc gia trong các chính sách, thông điệp chính trị gần đây.

2. Một số khuyến nghị chính sách cho Việt Nam

Việt Nam và Trung Quốc là láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt, đều là nước xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản lãnh đạo, chế độ chính trị tương đồng, lý tưởng niềm tin tương thông, con đường phát triển gần gũi, cùng chung chí hướng, chia sẻ tương lai chung, đều nỗ lực vì Nhân dân hạnh phúc và đất nước giàu mạnh, nỗ lực vì sự nghiệp cao cả hòa bình và tiến bộ của nhân loại. Để kế thừa và phát huy truyền thống hữu nghị “mối tình thắm thiết Việt-Hoa, vừa là đồng chí, vừa là anh em”, hai nước nhất trí tiếp tục làm sâu sắc và nâng tầm hơn nữa quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc và cùng xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc. Việt Nam nhận thức với địa lý gần gũi, và tầm quan trọng về địa chính trị với cạnh tranh Mỹ - Trung, mình là một trong những địa bàn đầu tiên và trọng tâm trong việc thực thi các sáng kiến toàn cầu, trong đó có “Sáng kiến Văn minh toàn cầu” của Trung Quốc. Việt Nam ủng hộ Sáng kiến Văn minh toàn cầu, vì hòa bình, phát triển, công bằng, chính nghĩa và tiến bộ của nhân loại, sẵn sàng nghiên cứu triển khai hợp tác trong khuôn khổ Sáng kiến này. Tác giả bài viết đề xuất một số kiến nghị chính sách cho Việt Nam khi tham gia Sáng kiến và quan hệ Việt - Trung trong thời gian tới như sau:

Một là, tích cực, chủ động ở tất cả các cơ quan, bộ ngành triển khai nghiên cứu, tuyên truyền cùng triển khai hợp tác với các bên liên quan trong khuôn khổ “Sáng kiến Văn minh toàn cầu” của Trung Quốc. Các nghiên cứu cần chỉ rõ điểm mạnh trong bản chất của Sáng kiến này là cách tiếp cận đối ngoại mới của Trung Quốc, đề cập đến việc ủng hộ và tôn trọng sự đa dạng của các nền văn minh, các giá trị chung của nhân loại cũng như tầm quan trọng của sự kế thừa và đổi mới của các nền văn minh. Đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện các cơ chế giao lưu tương ứng, xác định rõ đơn vị có trách nhiệm và phương hướng thực hiện, căn cứ theo phân công nhiệm vụ và tình hình thực tế, xây dựng phương án triển khai chi tiết, kịp thời đánh giá, giám sát, đôn đốc, điều phối các công việc giai đoạn tiếp theo, báo cáo Lãnh đạo cấp cao mỗi bên về tình hình tiến triển hợp tác. Từ đó rút ra bài học kinh nghiệm, tư vấn cho việc hoạch định những chính sách, những lĩnh vực hợp tác để tận dụng cơ hội mà Sáng kiến đem lại, đồng thời lưu ý những hạn chế, rủi ro trong triển khai để sớm có giải pháp khắc phục.

Hai là, để quan hệ hai nước ngày càng phát triển, đi vào chiều sâu, thực chất cần củng cố và tăng cường tin cậy chính trị, tiếp xúc cấp cao, triển khai tốt giao lưu, hợp tác kênh Đảng, Chính phủ, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc và trong các lĩnh vực quan trong như ngoại giao, công an, quốc phòng, nâng tầm kết nối chiến lược tạo động lực tăng trưởng mới cho hợp tác Việt Nam Trung Quốc.

Với việc lãnh đạo cao nhất hai Đảng, hai nước cùng nhau nhất trí xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai trong chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Tập Cận Bình (tháng 12 năm 2023) đã tiếp tục làm sâu sắc và nâng tầm quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc mở ra giai đoạn hợp tác mới. Để quan hệ hai nước ngày càng phát triển, đi vào chiều sâu, thực chất cần rộng mở cho quan hệ song phương với 6 phương hướng lớn đã nêu trong Tuyên bố chung: tin cậy chính trị cao hơn, hợp tác quốc phòng-an ninh thực chất hơn, hợp tác thực chất sâu sắc hơn, nền tảng xã hội vững chắc hơn, phối hợp đa phương chặt chẽ hơn, bất đồng được kiểm soát và giải quyết tốt hơn, đóng góp tích cực cho hòa bình, phát triển của khu vực và thế giới.

Những việc cụ thể, trước mắt cần làm ngay là: i) củng cố và tăng cường tin cậy chính trị, tăng cường tiếp xúc cấp cao, triển khai tốt giao lưu, hợp tác kênh Đảng, Chính phủ, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc và trong các lĩnh vực quan trọng như ngoại giao, công an, quốc phòng. ii) nâng tầm kết nối chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới cho hợp tác hai nước, trọng tâm là thúc đẩy hợp tác thương mại, mở rộng nhập khẩu hàng hóa, nhất là nông sản của Việt Nam, đẩy mạnh kết nối giữa Việt Nam với những chiến lược phát triển lớn của Trung Quốc, kết nối đường sắt, đường bộ cao tốc, đường biển, đường không, thúc đẩy hợp tác tài chính, tiền tệ, chuyển đổi số. iii) tăng cường giao lưu nhân dân, phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội, Nhân đại của hai nước trong việc thông tin, tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội, qua đó đẩy mạnh hợp tác giữa hai nước trên các lĩnh vực và góp phần cùng Đảng, Nhà nước xử lý thỏa đáng vấn đề trên biển theo tinh thần kiểm soát và giải quyết bất đồng tốt hơn. iv) có những đóng góp tích cực cho việc tăng cường hợp tác thực chất, đẩy mạnh giao lưu nhân dân, nhất là thế hệ trẻ củng cố nền tảng hữu nghị giữa nhân dân hai nước, chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng, kiện toàn pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Sáng kiến Văn minh toàn cầu cùng các sáng kiến khác của Trung Quốc đưa ra gần đây thu hút được sự quan tâm lớn của dư luận quốc tế và Việt Nam. Đây là cách tiếp cận đối ngoại, ngoại giao mới của Trung Quốc, ủng hộ, tôn trọng sự đa dạng của các nền văn minh, các giá trị chung của nhân loại, đồng thời đánh giá cao sự kế thừa và đổi mới của các nền văn minh. Việt Nam ủng hộ Sáng kiến Văn minh toàn cầu, vì hòa bình, phát triển, công bằng, chính nghĩa và tiến bộ của nhân loại, đồng thời cam kết đẩy mạnh nghiên cứu triển khai hợp tác trong khuôn khổ Sáng kiến này./.

ThS. Trần Thị Xuân

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

(Bài đăng trên Bản tin Thông tin Báo cáo viên số tháng 5/2024)