Từ sau Hội nghị Trung ương 10 khóa XIII, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo đẩy mạnh công tác phòng, chống lãng phí, đặt phòng, chống lãng phí có vị trí tương đương với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; quyết định bổ sung chức năng, nhiệm vụ phòng, chống lãng phí cho Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo cấp tỉnh về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Qua đó, tạo “cú hích” mới, quan trọng về phòng, chống lãng phí.

Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (PCTNLPTC) tiếp tục được tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt và ngày càng đồng bộ, toàn diện, đi vào chiều sâu.Một trong những điểm mới nổi bật là, công tác phòng, chống tham nhũng được mở rộng phạm vi, gắn với phòng, chống tiêu cực và phòng, chống lãng phí. Nhất là từ sau Hội nghị Trung ương 10 khóa XIII, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo đẩy mạnh công tác phòng, chống lãng phí, đặt phòng, chống lãng phí có vị trí tương đương với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; quyết định bổ sung chức năng, nhiệm vụ phòng, chống lãng phí cho Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo cấp tỉnh về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Qua đó, tạo “cú hích” mới, quan trọng về phòng, chống lãng phí.

Trước hết, nhận thức, ý thức, trách nhiệm của các cấp, các ngànhvề phòng, chống lãng phí có sự chuyển biến tích cực. Trước đây, nhiều nơi chưa nhận diện đầy đủ thực trạng tình hình và tác hại của lãng phí, nên chưa thực sự quan tâm, coi trọng công tác phòng, chống lãng phí, để tình trạng lãng phí “tồn tại kéo dài nhiều năm” [1]. Sau khi đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm có bài viết về “Phòng, chống lãng phí”, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTNLPTC (Ban Chỉ đạo) có những chủ trương, quyết sách mới, quyết liệt, đột phá đẩy mạnh công tác phòng, chống lãng phí;cán bộ, đảng viên, Nhân dân đã nhận thức rõ hơn về sự nguy hại của lãng phí và mối quan hệ giữa lãng phí với tham nhũng, tiêu cực, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “tham ô có hại nhưng lãng phí có khi còn hại nhiều hơn”,“nếu hoang phí, xa xỉ, thì ắt phải tìm cách xoay tiền, do đó mà sinh ra hủ bại, nhũng lạm”[2]. Các cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu các cấp đã kịp thời chỉ đạo rà soát, bổ sung nhiệm vụ phòng, chống lãng phí thành nội dung trọng tâm trong chương trình công tác của cơ quan, đơn vị, là việc cấp bách, ưu tiên phải làm ngay. Qua đó, đã tạo khí thế mới, quyết tâm mới, sự lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Thứ hai, thể chế, pháp luật về phòng, chống lãng phí và các quy định có liên quan được rà soát, sửa đổi, bổ sung, từng bước hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị, pháp lý nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống lãng phí. Ban Chỉ đạo đã ban hành Hướng dẫn một số nội dung trọng tâm về công tác phòng, chống lãng phí[3] để phòng ngừa, răn đe, xử lý các sai phạm về lãng phí. Quốc hội đã hoàn thành việc đánh giá tình hình thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và rà soát Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 và các quy định có liên quan, làm cơ sở để sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về phòng, chống lãng phí. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí đến năm 2035, Chỉ thị về đẩy mạnh phòng, chống lãng phí, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế để triển khai thực hiện thống nhất trong toàn quốc. Nhiều quy định về tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật đã được sửa đổi, bổ sung, ban hành phù hợp với yêu cầu của thực tiễn, góp phần phòng, chống lãng phí.

Thứ ba, các bộ, ngành, địa phương đã khẩn trương rà soát, xử lý các công trình, dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí để khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Tính đến ngày 05/8/2025, cả nước có 2.981 công trình, dự án chậm tiến độ, có khó khăn, vướng mắc, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí, chiếm trên 347.800 ha đất, giá trị đầu tư trên 5.880.000 tỷ đồng (tương đương trên 235 tỷ USD). Đến hết tháng 06/2025 đã tập trung giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho 867 công trình, dự án, với quy mô đầu tư giá trị ước tính khoảng 372.000 tỷ đồng. Nhất là, Chính phủ đã ban hành  nhiều cơ chế, chính sách đặc thù[4] để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, sớm đưa vào khai thác, sử dụng trong năm 2025 đối với 11 dự án trọng điểm, quy mô lớn, kéo dài nhiều năm và các dự án, đất đai trong các kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án tại một số địa phương. Việc tháo gỡ, xử lý các khó khăn, vướng mắc, đưa các công trình, dự án chậm tiến độ vào khai thác, sử dụng có ý nghĩa quan trọng, tạo đà, tạo lực để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP ít nhất 8% năm 2025 và hai con số trong những năm tiếp theo.

Thứ tư, gắn phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với hoàn thành sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong toàn hệ thống chính trị. Sau sắp xếp, cả hệ thống chính trị đã tinh gọn tổng số trên 31.400 đầu mối các cấp, loại bỏ hẳn cấp trung gian, không chỉ giúp tiết kiệm rất lớn kinh phí chi cho lương, định mức chi phí hành chính và các chi phí khác phục vụ hoạt động công vụ mà còn giúp loại bỏ nhiều nguyên nhân, điều kiện làm nảy sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Cùng với cải cách bộ máy, các cấp ủy, tổ chức đảng đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, nhất là là cải cách thủ tục hành chính, xây dựng hệ thống dữ liệu số, triển khai quản lý, quản trị, điều hành và phục vụ trên môi trường số, góp phần tiết kiệm rất lớn thời gian, nhân lực và hạn chế tham nhũng, tiêu cực.

Thứ năm, đã làm rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm một số sai phạm liên quan đến lãng phí, có tác dụng cảnh tỉnh, răn đe, phòng ngừa hiệu quả, thực hiện đúng phương châm chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm “xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”. Các bộ, ngành, địa phương đã tiến hành thanh tra, kiểm tra một số chuyên đề, nội dung về phòng, chống lãng phí. Đặc biệt là, Thanh tra Chính phủ đã quyết liệt triển khai, trong một thời gian ngắn đã hoàn thành thanh tra 02 dự án đầu tư xây dựng cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và cơ sở 2 Bệnh viện Việt Đức, xác định giá trị lãng phí hơn 1.250 tỷ đồng, kiến nghị xử lý về kinh tế 337 tỷ đồng, chuyển cơ quan điều tra 02 vụ việc có dấu hiệu tội phạm; được đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đánh giá là “hình mẫu” để vận dụng tiến hành thanh tra đối với các dự án, công trình tương tự. Các cơ quan tiến hành tố tụng đã khởi tố, điều tra một số vụ án gây thất thoát, lãng phí lớn tài sản của Nhà nước, như: Vụ án xảy ra tại Dự án Tòa nhà Trung tâm điều hành và giao dịch thương mại Vicem; vụ án xảy ra tại công ty TNHH Khoáng sản và luyện kim Việt Trung; vụ án xảy ra tại 02 dự án đầu tư xây dựng cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức; vụ án xảy xảy ra tại Ban 4, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Công ty TNHH Hoàng Dân liên quan đến thực hiện Dự án hồ chứa nước Bản Mồng, tỉnh Nghệ An;… Trong 06 tháng đầu năm 2025, Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo PCTNLPTC các địa phương đã đưa  27 vụ án, vụ việc về lãng phí vào diện theo dõi, chỉ đạo để tập trung chỉ đạo xử lý dứt điểm.

Những kết quả đạt được trong công tác phòng, chống lãng phí nêu trên chỉ là bước đầu, nhưng đã khẳng định chủ trương đẩy mạnh phòng, chống lãng phí là đúng đắn, kịp thời và rất cấp thiết, được cán bộ, đảng viên, Nhân dân đồng tình, đánh giá cao, ngày càng tin tưởng vào quyết tâm chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của Đảng và Nhà nước ta.

Từ sau Hội nghị Trung ương 10 khóa XIII, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện nhiều chủ trương, quyết sách, nhiệm vụ chiến lược, đột phá, mang tính cách mạng, chưa có tiền lệ, nhằm tạo sự bứt phá về kinh tế - xã hội, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, thực hiện thành công hai mục tiêu ở hai mốc 100 năm (100 năm thành lập Đảng - 2030 và 100 năm thành lập nước - 2045). Bối cảnh mới, tình hình mới, nhiệm vụ mới đòi hỏi phải thực hành tiết kiệm, đẩy mạnh phòng, chống lãng phí, đặt phòng, chống lãng phí trong tổng thể, gắn kết chặt chẽ với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Từ đó đặt ra một số yêu cầu, nhiệm vụ trọng tâm sau:

Một là, quán triệt, nhận thức sâu sắc, đầy đủ các chủ trương, quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp trongVăn kiện Đại hội XIV của Đảng, nhất là các chủ trương, quan điểm mới về PCTNLPTC. Đó là: PCTNLPTC phải đặt lợi ích của quốc gia - dân tộc, của Đảng lên trên hết, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; bảo vệ những người đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, với động cơ trong sáng; PCTNLPTC phải được tăng cường, đồng bộ với quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, góp phần xây dựng bộ máy chính quyền địa phương hai cấp thực sự liêm chính, gần dân, sát nhân, phục vụ nhân dân, hiệu năng, hiệu lực, hiện quả; PCTNLPTC phải được tiến hành đến tận cơ sở, chi bộ, phát huy vai trò, tính chiến đấu của các tổ chức cơ sở đảng và sự giám sát của Nhân dân; chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, chủ động nhận diện, dự báo, cảnh báo vi phạm từ sớm, từ xa, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn; tiến hành đồng bộ các biện pháp chính trị, tư tưởng, tổ chức, hành chính, kinh tế, hình sự, trong đó xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng;… Đây là những định hướng rất quan trọng, tạo cơ sở để đổi mới cách nghĩ, cách làm công tác PCTNLPTC trong tình hình mới theo đúng tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm khi nhắc lại lời dạy của V.I. Lênin: “Khi tình hình đã thay đổi và chúng ta phải giải quyết nhiệm vụ thuộc loại khác thì không nên nhìn lại đằng sau và sử dụng những phương pháp của ngày hôm qua”.

Hai là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, khắc phục những sơ hở, bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo trong các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, không để khó khăn, ách tắc, lãng phí thời gian, công sức, nguồn lực, cơ hội, không để lợi dụng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trọng tâm là khẩn trương cụ thể hóa, thể chế hóa đầy đủ, kịp thời và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chủ trương, quan điểm về PCTNLPTC trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng; hoàn thành sửa đổi Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013, Luật Phòng, chống tham nhũng và các luật có liên quan; sửa đổi, bổ sung các quy định về tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật không còn phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước, đảm bảo đồng bộ, thống nhất, khả thi. Tổ chức thực hiện có hiệu quả Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí trong năm 2035 gắn với Chiến lược quốc gia về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đến năm 2030.

Ba là, hoàn thành rà soát, xử lý dứt điểm những công trình, dự án có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí để sớm đưa vào khai thác, sử dụng, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tục. Tăng cường thanh tra, kiểm toán chuyên đề trong một số lĩnh vực quản lý, sử dụng nguồn lực của nền kinh tế, tập trung vào lĩnh vực có khả năng gây thất thoát, lãng phí lớn, trước hết là trong quản lý, sử dụng các cơ sở nhà, đất do các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp quản lý và việc quản lý, sử dụng trụ sở làm việc, tài sản công sau sắp xếp, tinh gọn tố chức bộ máy, đơn vị hành chính các cấpvà triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sớm có phương án xử lý đối với các trụ sở công dôi dư, đảm bảo đúng mục đích, hiệu quả, tránh lãng phí. Tổ chức thực hiện hiệu quả các kết luận của Bộ Chính trị, nghị quyết của Quốc hội khóa XV và các nghị định của Chính phủ liên quan đến việc xử lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các công trình, dự án trọng điểm; các dự án, đất đai trong các kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án; về xử lý các sai phạm về đất đai trước khi Luật Đất đai 2014 có hiệu lực.

Bốn là, phát hiện, xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo đúng nguyên tắc “xử lý một vụ cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”; “có vụ việc thì phải xác minh làm rõ; tích cực, khẩn trương, rõ đến đâu xử lý đến đó, có dấu hiệu tội phạm thì phải khởi tố điều tra và đã kết luận có tội thì phải truy tố, xét xử theo quy định của pháp luật; vụ việc chưa đến mức xử lý hình sự thì xử lý kỷ luật nghiêm minh theo quy định của Đảng, Nhà nước, đoàn thể”, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai”. Trong xử lý các sai phạm phải quán triệt, thực hiện quan điểm: ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước; trường hợp đến mức phải xử lý hình sự thì ưu tiên áp các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước và là căn cứ quan trọng để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo. Nhận diện đầy đủ các dạng vi phạm, các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực xảy ra trong thời gian vừa quavà nguyên nhân, từ đó có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục, phòng ngừa, không để lặp lại, nhất là trong những lĩnh vực khép kín, chuyên môn sâu, dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, như đất đai, đầu thầu, đấu giá, tài chính, ngân hàng, chứng khoán…

Năm là, tăng cường PCTNLPTC ở địa phương, cơ sở; khắc phục triệt để tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong thực thi công vụ và tình trạng nhũng nhiều, phiền hà trong giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp.Sau hợp nhất, sáp nhập các tỉnh, các xã và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phạm vi quản lý của các địa phương lớn hơn, được phân cấp, phân quyền nhiều hơn, tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao hơn, nhất là cấp xã được phân cấp, phân quyền giải quyết nhiều công việc liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp (có 840 nhiệm vụ của các bộ phân cấp cho địa phương, trong đó phân cấp cho tỉnh là 828 nhiệm vụ, phân cấp cho xã là 12 nhiệm vụ; có 188 nhiệm vụ của cấp huyện chuyển lên cấp tỉnh, 1.060 nhiệm vụ chuyển xuống cấp xã). Do vậy, phải tăng cường kiểm soát, kiểm tra, giám sát, thanh tra việc thực thi quyền lực ở địa phương, đặc biệt là ở cấp xã, kiên quyết không để xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; khắc phục triệt để tư tưởng trông chờ, ỷ lại, đùn đẩy, né tránh trong thực thi công vụ. Thường xuyên kiểm tra, thanh tra việc quản lý, sử dụng đất đai trong xây dựng nông thôn mới, giao đất, cho thuê đất, đấu giá, đấu thầu đất công…, kịp thời giải quyết khiếu nại, tố cáo, bức xúc của người dân liên quan đến tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngay từ cơ sở theo đúng chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo. Phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo và nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo PCTNLPTC các tỉnh, thành phố.

Sáu là, thực hiện hiệu quả, thực chất các giải pháp phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trọng tâm là làm tốt công tác cán bộ, kiên quyết không để lọt vào cấp ủy và cơ quan lãnh đạo các cấp những cán bộ suy thoái, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Triển khai sâu rộng các nhiệm vụ, giải pháp về giáo dục cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, hình thành văn hóa liêm chính, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trở thành việc làm tự giác, tự nguyện như “cơm ăn, nước uống, áo mặc hàng ngày” trong cán bộ, đảng viên, Nhân dân, hướng tới xây dựng xã hội liêm chính, quốc gia liêm chính như mục tiêu mà Bộ Chính trị đặt ra tại Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 16/01/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị và kế hoạch của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhất là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, xây dựng, kết nối, chia sẻ dữ liệu quốc gia, tích hợp các dữ liệu của bộ, ngành, địa phương, bảo đảm đồng bộ, liên thông, dễ khai thác, sử dụng để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán trên dữ liệu nhằm phát hiện, cảnh báo sớm, ngăn chặn kịp thời các vi phạm./.

TS. Lê Văn Hạnh

Phó Vụ trưởng, Ban Nội chính Trung ương

---------------

Chú thích:

[1] Thông báo kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTNLPTC tại Phiên họp thứ 27 của Ban Chỉ đạo.

[2] Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb.CTQGST, H.2011, t.5, tr.240

[3] Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW, ngày 28/4/2025.

[4] Như: Nghị định số 76/2025/NĐ-CP, ngày 01/4/2025 quy định chi tiết Nghị quyết số 170/2024/QH15, ngày 30/11/2024 về cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, đất đai trong kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án tại Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và tỉnh Khánh Hòa; Nghị quyết số 233/NQ-CP, ngày 10/12/2024 về chủ trương, phương hướng tháo gỡ vướng mắc, khó khăn cho các dự án điện năng lượng tái tạo;Nghị quyết số 34/NQ-CP, ngày 13/02/2025 về cơ chế, giải pháp xử lý khó khăn, vướng mắc tại 02 dự án đầu tư xây dựng cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và cơ sở 2 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức;...