Tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm là nội dung trọng tâm trong “mô hình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc” - mục tiêu phấn đấu “100 năm thứ hai”…

Đại hội XX của Đảng Cộng sản Trung Quốc (10/2022) tiếp tục xác định “Kiên trì tư tưởng phát triển lấy nhân dân làm trung tâm” với 3 nội dung mới là: Thứ nhất, tư tưởng được đánh giá là một trong những nguyên nhân mang tính quyết định tạo nên thắng lợi to lớn trong 10 năm qua; Thứ hai, tư tưởng là nội dung trọng tâm trong “mô hình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc” - mục tiêu phấn đấu “100 năm thứ hai”; Thứ ba, cụ thể hóa nội dung và đưa ra những giải pháp cơ bản để phát huy tư tưởng trong xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, thực hiện “giấc mộng Trung Hoa”.

Lý luận về Chủ nghĩa xã hội (CNXH) đặc sắc Trung Quốc được hình thành trong quá trình cải cách mở cửa, là sản phẩm của quá trình kết hợp giữa những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tế cụ thể của cách mạng Trung Quốc, là thành quả lý luận lớn thứ hai (sau Tư tưởng Mao Trạch Đông) trong quá trình Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trong lý luận về CNXH đặc sắc Trung Quốc, “tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm”là một nội dung cơ bản và được hiểu: i) Địa vị của con người được đặt ở vị trí trung tâm trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội; ii) Phát triển con người toàn diện là điểm xuất phát; iii) Đồng thời, Đảng Cộng sản Trung Quốc đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phát triển và là cái đích hướng tới của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội; iv) Con người trong xã hội Trung Quốc được phát triển toàn diện về năng lực, tố chất về thể lực và trí tuệ tổng thể các điều kiện bên ngoài để tạo môi trường tốt nhất cho sự phát triển toàn diện của con người. Đại hội XX Đảng Cộng sảnTrung Quốc đã xác định chủ đề: “Giương cao ngọn cờ vĩ đại CNXH đặc sắc Trung Quốc, quán triệt toàn diện tư tưởng CNXH đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới…”. Đại hội xác định: “Kiên trì tư tưởng phát triển lấy nhân dân làm trung tâm”.

Đường lối chính trị được Chủ tịch Tập Cận Bình trình bày tại Đại hội XX, thể hiện rõ, Trung Quốc tiếp tục kiên trì giương cao ngọn cờ “CNXH đặc sắc Trung Quốc”. Thành công lớn nhất về lý luận là đã xây dựng “tư tưởng Tập Cận Bình về CNXH đặc sắc Trung Quốc thời đại mới”, hay còn gọi là “tư tưởng Tập Cận Bình”. Hệ thống tư tưởng Tập Cận Bình về CNXH đặc sắc Trung Quốc thời đại mới được xây dựng và củng cố trong hai nhiệm kỳ XVIII và XIX sẽ tiếp tục là “kim chỉ nam” chỉ đạo bao trùm, xuyên suốt toàn bộ quá trình xây dựng Đảng và phát triển đất nước của Trung Quốc trong thời gian tới. Trong đó “Tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm” có 3 nội dung mới đáng chú ý sau:

Thứ nhất, tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm được đánh giá là một trong những nguyên nhân mang tính quyết định tạo nên thắng lợi to lớn trong 10 năm qua.

Trong phần I “Công tác trong 5 năm và sự thay đổi vĩ đại trong 10 năm thời đại mới” của Báo cáo chính trị tại Đại hội XX đã nêu: Trong 5 năm kể từ Đại hội XIX đến nay là 5 năm vô cùng bất thường và phi thường. Còn tính từ Đại hội XVIII (2012) đến nay là tròn 10 năm, Trung Quốc đã thu được 3 thành tựu lớn có ý nghĩa lịch sử đối với sự phát triển của dân tộc Trung Hoa và có ảnh hưởng sâu xa đối với thế giới. Một là, hoàn thành mục tiêu phấn đấu 100 năm lần thứ nhất, chào đón kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc; Hai là, đưa CNXH đặc sắc Trung Quốc bước vào thời đại mới; Ba là, hoàn thành nhiệm vụ lịch sử cuộc chiến công kiên thoát nghèo; hoàn thành xây dựng xã hội khá giả toàn diện. Có nhiều nguyên nhân đưa lại những thành tựu đó, nhưng nguyên nhân “…đi sâu quán triệt tư tưởng lấy nhân dân làm trung tâm” được đề cao và đánh giá có vai trò quan trọng mang tính đột phá, quyết định. Chính việc hoàn thiện, tăng cường, nâng cao mọi mặt đời sống an sinh, phúc lợi cho hơn 1,4 tỷ dân, đưa đến cho họ đời sống khá giả, thịnh vượng chung là nguyên nhân đạt được sự đoàn kết đồng thuận xã hội cao trong xã hội cùng nhau làm nên thành tựu mới. Nguyên nhân của những thành tựu này được khẳng định là: “Chúng ta đi sâu quán triệt tư tưởng lấy nhân dân làm trung tâm”.

Đảng Cộng sản Trung Quốc nêu rõ: “Những thành tựu vĩ đại trong thời đại mới là do đảng và nhân dân cùng phấn đấu làm nên”, “Con đường thành công và phấn đấu trong 100 năm qua của đảng là do đảng lãnh đạo nhân dân tự tìm tòi và mở ra,… vấn đề của Trung Quốc cần phải xuất phát từ tình hình cơ bản của Trung Quốc, phải do nhân dân Trung Quốc tự mình giải đáp”. Trung Quốc đã đi qua chặng đường phấn đấu 100 năm càng thêm kiên cường và lớn mạnh. Trong quá trình đó, Đảng và nhân dân luôn duy trì mối liên hệ máu thịt, Đảng Cộng sảnTrung Quốc luôn đi đầu trong tiến trình lịch sử biến đổi sâu sắc của tình hình thế giới, là rường cột của toàn thể nhân dân trong tiến trình lịch sử ứng phó các rủi ro và thử thách ở trong và ngoài nước, luôn là hạt nhân lãnh đạo kiên cường trong tiến trình lịch sử, kiên trì và phát triển CNXH đặc sắc Trung Quốc. Chính việc xác định và quán triệt, triển khai tốt tư tưởng lấy nhân dân làm trung tâm đã tạo động lực tiến lên của nhân dân Trung Quốc lớn mạnh hơn, tinh thần phấn đấu hăng hái hơn, niềm tin rất thắng kiên định hơn, toát ra tinh thần tự giác, chủ động lịch sử, tràn đầy niềm tin thúc đẩy dân tộc Trung Hoa thực hiện bước nhảy vọt vĩ đại từ đứng lên, giàu lên đến mạnh lên. Cải cách mở cửa và xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa được thúc đẩy đi vào chiều sâu, viết nên trang mới về hai kỳ tích kinh tế phát triển nhanh chóng và xã hội ổn định lâu dài, sự phát triển của Trung Quốc có cơ sở vật chất vững chắc hơn, sự đảm bảo về chế độ hoàn thiện hơn, việc thực hiện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa đã đi vào tiến trình lịch sử không thể đảo ngược.

Thứ hai, tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm là nội dung trọng tâm trong “mô hình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc” - mục tiêu phấn đấu “100 năm thứ hai”.

Báo cáo Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XX của Đảng Cộng sảnTrung Quốc nêu rõ: “Kể từ nay, nhiệm vụ chính củaĐảng Cộng sản Trung Quốc là đoàn kết, dẫn dắt nhân dân các dân tộc trên cả nước hoàn thành xây dựng cường quốc xã hội chủ nghĩa hiện đại, thực hiện mục tiêu phấn đấu “100 năm lần thứ hai”, thúc đẩy toàn diện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa bằng hiện đại hóa kiểu Trung Quốc”. Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc là hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sảnTrung Quốc lãnh đạo, vừa mang những đặc điểm chung hiện đại hóa của các nước, vừa có những đặc sắc của Trung Quốc dựa trên tình hình đất nước. Bao gồm: i) Hiện đại hóa với quy mô dân số khổng lồ; ii) Hiện đại hóa mà trong đó toàn thể nhân dân cùng thịnh vượng, văn minh vật chất và văn minh tinh thần hòa hợp, con người và thiên nhiên cùng tồn tại hài hòa; iii) Hiện đại hóa theo con đường phát triển hòa bình.

Mô hình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc cho thấy: Tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm được quán triệt xuyên suốt trong mỗi nội dung. Trước tiên, hiện đại hóa kiểu Trung Quốc có nghĩa là hơn 1,4 tỷ người bước vào một xã hội hiện đại, quy mô dân số vượt tổng dân số của các nước phát triển hiện có, tính gian nan và phức tạp là chưa từng có, đường lối phát triển và phương thức thúc đẩy tất nhiên cũng sẽ mang đặc điểm riêng. Trung Quốc hiểu rõ đặc thù này, nên trong hiện đại hóa đã dựa trên tình hình trong nước, đặt người dân vào vị trí trung tâm của chính sách, không mơ mộng viển vông, cũng không bảo thủ, duy trì sự nhẫn nại lịch sử, kiên trì tiến lên trong ổn định, tiến dần từng bước, thúc đẩy bền vững.

Tiếp theo, hiện đại hóa kiểu Trung Quốc là hiện đại hóa mà toàn thể nhân dân cùng giàu có. Thịnh vượng chung là yêu cầu cơ bản của CNXH đặc sắc Trung Quốc, cũng là một quá trình lịch sử lâu dài. Trung Quốc kiên trì lấy việc thực hiện khao khát của người dân về một cuộc sống tốt đẹp làm điểm xuất phát và điểm tựa để xây dựng hiện đại hóa, nỗ lực bảo vệ và thúc đẩy công bằng và chính nghĩa xã hội, nỗ lực thúc đẩy toàn thể nhân dân cùng giàu có, kiên quyết ngăn chặn sự phân hóa thành hai cực. Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc là hiện đại hóa hài hòa giữa văn minh vật chất và văn minh tinh thần. Trung Quốc xác định không ngừng vun đắp nền tảng vật chất của hiện đại hóa, không ngừng củng cố điều kiện vật chất cho cuộc sống hạnh phúc của nhân dân, đồng thời nỗ lực phát triển nền văn hóa xã hội chủ nghĩa tiên tiến, tăng cường giáo dục lý tưởng và niềm tin, kế thừa nền văn minh Trung Hoa, thúc đẩy sự phong phú toàn diện về vật chất và sự phát triển toàn diện về con người. Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc còn là hiện đại hóa cộng sinh hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Trong hiện đại hóa, Trung Quốc kiên trì phát triển bền vững, kiên trì phương châm ưu tiên tiết kiệm, ưu tiên bảo tồn và phục hồi thiên nhiên, bảo vệ thiên nhiên và môi trường sinh thái như bảo vệ đôi mắt của mình, kiên định con đường phát triển văn minh phát triển sản xuất, cuộc sống sung túc và sinh thái tươi đẹp, thực hiện sự phát triển lâu dài của dân tộc Trung Hoa.

Cuối cùng, hiện đại hóa kiểu Trung Quốc là hiện đại hóa theo con đường phát triển hòa bình. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nói rằng, con đường của Trung Quốc “cho thấy một mô hình hiện đại hóa mới, khác với phương Tây”. Với tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm, Trung Quốc không đi theo lối mòn thực hiện hiện đại hóa bằng phương thức chiến tranh, thực dân, mở rộng thuộc địa tàn bạo. Trong thế giới ngày nay, giá trị của hòa bình từ lâu đã ăn sâu vào lòng người và chiến tranh không còn là cách con người xác định và theo đuổi để giải quyết vấn đề.

Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc với tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm quả thực có giá trị rất quan trọng, thậm chí vượt ra ngoài sự tính đặc thù của Trung Quốc, nhưng là kiểu mẫu cho các nước đang phát triển học tập và mang ý nghĩa toàn cầu. Vì sự hiện đại hóa của nhân loại không thể chỉ là hiện đại hóa của số ít, không thể chỉ là sự hiện đại hóa của người giàu hay hiện đại hóa về vật chất. Tầm nhìn lớn mà hiện đại hóa kiểu Trung Quốc đưa ra tại Đại hội XIX, Đại hội XX về cơ bản sẽ được thực hiện vào năm 2035.

Thứ ba, cụ thể hóa nội dung và đưa ra những giải pháp cơ bản để phát huy tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm trong xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc, thực hiện “giấc mộng Trung Hoa”.

Báo cáo của Đại hội XX đã khái quát nội dung tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm là: “Kiên trì tư tưởng phát triển lấy nhân dân làm trung tâm. Bảo vệ lợi ích căn bản của nhân dân, tăng phúc lợi dân sinh, không ngừng thực hiện phát triển vì nhân dân, phát triển dựa vào nhân dân và thành quả phát triển do nhân dân cùng hưởng, để thành quả của xây dựng hiện đại hóa được trao cho toàn thể nhân dân nhiều hơn và một cách công bằng hơn”.

Những giải pháp cơ bản để phát huy tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm trong xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc được xác định:

- Phát triển nền dân chủ nhân dân xuyên suốt cả quá trình, đảm bảo nhân dân làm chủ. Đây là là thuộc tính bản chất của nền chính trị dân chủ xã hội chủ nghĩa, là dân chủ rộng rãi nhất, chân thực nhất, hiệu quả nhất.

- Lực lượng thực hiện: dựa trên liên minh công nhân, nông dân làm cơ sở do giai cấp công nhân lãnh đạo. Toàn tâm toàn ý dựa vào giai cấp công nhân, kiện toàn cơ chế quản lý dân chủ của các doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp với hình thức cơ bản là đại hội đại biểu công nhân viên chức, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công nhân viên chức. Kiên trì vị trí chủ thể của nhân dân, thể hiện đầy đủ ý chí của nhân dân, đảm bảo quyền và lợi ích của nhân dân, khơi dậy sự đổi mới sáng tạo của nhân dân.

- Nâng cao mức độ văn minh của toàn xã hội. Thực hiện các công trình xây dựng đạo đức công dân, phát huy đạo đức tốt đẹp truyền thống Trung Hoa, tăng cường xây dựng các gia đình gia giáo và có gia phong, tăng cường và cải tiến việc xây dựng tư tưởng, đạo đức của người chưa thành niên, thúc đẩy nhân dân có trách nhiệm với đất nước, tuân thủ đạo đức xã hội, chỉnh đốn đạo đức cá nhân, nâng cao trình độ đạo đức và mức độ văn minh của nhân dân.

- Tăng phúc lợi dân sinh, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Quản lý đất nước theo quy tắc, lấy lợi ích của dân làm gốc. Đem lại hạnh phúc cho nhân dân là yêu cầu cơ bản của “xây dựng Đảng vì lợi ích chung, xây dựng chính quyền vì dân”.

- Thúc đẩy xây dựng một Trung Quốc khoẻ mạnh. Đặt sức khoẻ của nhân dân lên vị trí chiến lược phát triển ưu tiên, hoàn thiện chính sách thúc đẩy chăm sóc sức khoẻ của nhân dân. Tối ưu hoá chiến lược phát triển dân số, xây dựng hệ thống chính sách hỗ trợ sinh đẻ, giảm thiểu chi phí sinh đẻ, nuôi dưỡng và giáo dục.

- Thúc đẩy phát triển xanh, thúc đẩy chung sống hài hoà giữa con người và thiên nhiên, đứng trên góc độ chung sống hài hoà giữa con người và thiên nhiên để lên kế hoạch phát triển.

- Kiên trì phát triển quan hệ hợp tác hữu nghị với các nước trên cơ sở Năm nguyên tắc cùng chung sống hòa bình, thúc đẩy xây dựng quan hệ quốc tế kiểu mới, làm sâu sắc và mở rộng quan hệ đối tác toàn cầu bình đẳng, cởi mở và hợp tác, dốc sức mở rộng điểm giao thoa lợi ích giữa các nước.

- Kiên định theo đuổi chiến lược mở cửa cùng có lợi, cùng thắng, kiên trì chủ nghĩa đa phương chân chính, thúc đẩy dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế. Xây dựng cộng đồng chung vận mệnh nhân loại là tương lai của người dân các nước trên thế giới.

Như vậy, Đại hội XX Đảng Cộng sản Trung Quốc đã làm rõ những nội dung mới trong “Tư tưởng phát triển lấy con người làm trung tâm” và khẳng định sẽ tiếp tục được kế thừa và triển khai trong những năm tiếp theo để thực hóa “giấc mộng Trung Hoa”, đưa Trung Quốc trở thành cường quốc hàng đầu thế giới./.

(Bài đăng trên Bản tin Thông tin Báo cáo viên số tháng 9/2023)

TS. Nguyễn Văn Dương

Viện Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh