Trong công tác xây dựng Đảng, cán bộ và công tác cán bộ luôn là vấn đề hệ trọng, có ý nghĩa quyết định đối với năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị.

Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII đã xác định yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Tinh thần ấy đặt ra một yêu cầu rất thực tế: cán bộ không thể chỉ được nhận diện qua hồ sơ, bằng cấp hay những bản báo cáo; phẩm chất, năng lực và bản lĩnh phải được kiểm nghiệm trong công việc và qua những môi trường thực tiễn khác nhau.

Bởi vậy, mỗi khi một cán bộ được luân chuyển đến một địa phương, cơ quan, đơn vị để đảm nhiệm trọng trách mới, điều đáng quan tâm không chỉ là sự thay đổi về vị trí công tác. Đằng sau quyết định ấy là một chủ trương có tính chiến lược trong công tác cán bộ của Đảng: tạo môi trường để cán bộ rèn luyện, am hiểu thực tiễn, phát triển toàn diện; đồng thời giúp tổ chức có thêm căn cứ thực tiễn để đánh giá, bố trí và sử dụng cán bộ đúng người, đúng việc. Quy định số 65-QĐ/TW của Bộ Chính trị xác định luân chuyển là một nội dung của công tác cán bộ, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, phải gắn chặt với quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và các nội dung khác của công tác cán bộ; đồng thời góp phần khắc phục tình trạng cục bộ, khép kín, tăng cường cán bộ cho những nơi khó khăn.

Rèn "lửa" thực tiễn: Luân chuyển cán bộ không phải là một chuyến “đi thực tế” ngắn ngày, càng không phải là bước đi để làm đẹp lý lịch hay mặc nhiên mở đường cho một chức vụ cao hơn. Theo Quy định số 65-QĐ/TW, cán bộ luân chuyển phải trong quy hoạch, có phẩm chất, năng lực, triển vọng phát triển và đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện của chức danh đảm nhiệm; việc bố trí sau luân chuyển phải căn cứ yêu cầu công tác, nhiệm vụ chính trị, kết quả công tác, năng lực, sở trường và nhận xét, đánh giá của cấp có thẩm quyền. Luân chuyển, do đó, phải được nhìn nhận như một quá trình tổ chức giao việc, thực tiễn thử thách và kết quả kiểm chứng cán bộ.

Nếu ở cơ quan Trung ương, cán bộ có điều kiện tiếp cận những vấn đề ở tầm vĩ mô, hoạch định chính sách và xử lý công việc trên cơ sở những báo cáo tổng hợp, thì về địa phương, cán bộ phải trực tiếp đối diện với những vấn đề cụ thể, nhiều khi rất phức tạp và không có sẵn đáp án. Đó có thể là điểm nghẽn trong giải phóng mặt bằng, khó khăn của doanh nghiệp, bài toán sinh kế của người dân, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, những bất cập trong tổ chức thực hiện chính sách hay các mối quan hệ lợi ích đan xen ở cơ sở. Khoảng cách giữa chủ trương và cuộc sống chính là nơi năng lực tổ chức thực hiện được bộc lộ rõ nhất.

Thực tiễn vì thế là “ngọn lửa” thử cán bộ, nhưng không chỉ thử khả năng làm việc. Nó thử cả bản lĩnh chính trị, đạo đức, năng lực quy tụ, khả năng chịu trách nhiệm và sức đề kháng trước những cám dỗ của quyền lực. Một cán bộ có thể lập luận sắc bén ở tầm vĩ mô, nhưng chưa chắc đã đáp ứng yêu cầu của thực tiễn nếu thiếu khả năng lắng nghe, thấu hiểu, tập hợp quần chúng và tổ chức thực hiện đến cùng. Cũng vậy, đổi mới, sáng tạo là cần thiết, nhưng đổi mới không đồng nghĩa với tùy tiện; dám làm không đồng nghĩa với làm trái nguyên tắc, pháp luật và kỷ luật của Đảng.

Đây cũng là lý do luân chuyển phải gắn với kiểm soát quyền lực. Quy định số 80-QĐ/TW xác định quản lý cán bộ là một quy trình đồng bộ, trong đó có đánh giá; quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng; tuyển chọn, bố trí, bổ nhiệm, điều động, luân chuyển; khen thưởng, kỷ luật; kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ. Như vậy, giá trị của một quyết định luân chuyển không nằm ở bản thân sự dịch chuyển vị trí công tác, mà ở cả quá trình lựa chọn, quản lý, theo dõi, đánh giá và sử dụng cán bộ trước, trong và sau luân chuyển.

Một cán bộ được giao trọng trách cũng đồng nghĩa với việc được đặt trước yêu cầu cao hơn về trách nhiệm. Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới nhấn mạnh yêu cầu tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc; hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; gần gũi, gắn bó với Nhân dân; đặt lợi ích quốc gia - dân tộc và lợi ích chung lên trên hết, trước hết. Bởi vậy, thực tiễn không chỉ trả lời câu hỏi cán bộ “có làm được việc hay không”, mà còn đặt ra câu hỏi sâu hơn: cán bộ làm việc vì ai, dựa trên nguyên tắc nào và có giữ được mình trước quyền lực hay không?

Từ góc độ đó, thước đo của cán bộ sau luân chuyển không thể chỉ là những bài phát biểu trôi chảy, những khẩu hiệu đúng hay một bản lý lịch đẹp. Thước đo phải là sản phẩm và kết quả thực tế: địa phương có chuyển biến không; những điểm nghẽn có được tháo gỡ không; kỷ luật, kỷ cương có được tăng cường không; đội ngũ có đoàn kết, thống nhất không; cải cách có đi vào thực chất không; đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân có được nâng lên không. Quy định số 65-QĐ/TW cũng quy định cơ quan nơi đến có trách nhiệm nhận xét, đánh giá định kỳ hằng năm về phẩm chất, năng lực, uy tín và các vấn đề liên quan đến cán bộ luân chuyển; việc bố trí sau luân chuyển phải căn cứ kết quả công tác và yêu cầu nhiệm vụ.

Nhân dân, vì vậy, vừa là đối tượng phục vụ, vừa là nơi kiểm chứng quan trọng đối với hiệu quả công tác của cán bộ. Một quyết sách chỉ thực sự có giá trị khi đi vào cuộc sống; một cán bộ chỉ thực sự có uy tín khi sự lãnh đạo, điều hành của mình tạo ra chuyển biến được tổ chức ghi nhận và Nhân dân cảm nhận. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với chuẩn mực đạo đức cách mạng mà Quy định số 144-QĐ/TW đặt ra: tôn trọng, tin tưởng, gần gũi, gắn bó mật thiết với Nhân dân, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân.

Luân chuyển cán bộ là quá trình hai chiều. Cán bộ mang đến địa phương tư duy hệ thống, kinh nghiệm quản lý và những phương pháp mới; nhưng chính địa phương lại cung cấp cho cán bộ những bài học mà không một phòng họp nào có thể thay thế: chính sách vướng ở đâu, người dân cần gì, doanh nghiệp gặp khó khăn gì, nguồn lực bị nghẽn ở đâu và khoảng cách giữa chủ trương với tổ chức thực hiện nằm ở đâu. Vì vậy, luân chuyển không phải dòng chảy một chiều từ trên xuống dưới, mà phải là quá trình trao đổi, học hỏi và trưởng thành từ thực tiễn. Cán bộ càng ở vị trí có trách nhiệm cao càng phải biết rời khỏi “vùng an toàn” của mình để lắng nghe cơ sở, nhưng ra khỏi vùng an toàn không có nghĩa là rời xa nguyên tắc.

Cần nhận thức rõ hơn rằng luân chuyển không phải lúc nào cũng dẫn đến việc cán bộ được bố trí ở vị trí cao hơn. Giá trị của luân chuyển còn nằm ở chỗ giúp tổ chức nhận diện đầy đủ hơn năng lực, sở trường, hạn chế và triển vọng của từng cán bộ. Người đáp ứng tốt yêu cầu sẽ có thêm cơ sở để tiếp tục đào tạo, bố trí, sử dụng; người chưa đáp ứng thì cần được điều chỉnh, bố trí phù hợp. Quy định số 41-QĐ/TW về miễn nhiệm, từ chức đã thể hiện rõ yêu cầu gắn quyền hạn với trách nhiệm, trong đó việc xem xét miễn nhiệm có thể đặt ra khi cán bộ không đáp ứng yêu cầu công việc hoặc uy tín giảm sút. Đó không phải là sự phủ nhận công tác cán bộ, mà chính là biểu hiện của yêu cầu sử dụng cán bộ thực chất, vì việc chung.

Ở chiều sâu hơn, chất lượng công tác luân chuyển có liên quan trực tiếp đến năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và niềm tin của Nhân dân. Một Đảng cầm quyền muốn thực hiện tốt vai trò lãnh đạo không chỉ cần có đường lối đúng, mà còn cần một đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và uy tín để biến đường lối thành kết quả trong cuộc sống. Vì thế, xây dựng đội ngũ cán bộ cũng chính là xây dựng năng lực thực hiện đường lối của Đảng; đánh giá cán bộ thực chất cũng là một cách củng cố kỷ luật, kỷ cương, phòng ngừa suy thoái, ngăn chặn biểu hiện cục bộ, khép kín và góp phần giữ vững niềm tin của Nhân dân.

Có thể có cách nhìn cho rằng luân chuyển chỉ là sự thay đổi vị trí công tác, hoặc là một bước trung gian trên con đường thăng tiến của cán bộ. Cách nhìn ấy chưa đầy đủ. Nếu luân chuyển chỉ nhằm thay đổi chức vụ thì không cần đến cả một hệ thống quy hoạch, tiêu chuẩn, điều kiện, thẩm định, quản lý, kiểm tra, giám sát và đánh giá trước, trong và sau luân chuyển. Bản chất của luân chuyển là tạo môi trường để cán bộ được rèn luyện và kiểm chứng; đồng thời giúp tổ chức có thêm căn cứ thực tiễn để đánh giá, sử dụng cán bộ đúng hơn. Chính tính thực chất ấy mới là cơ sở để công tác cán bộ tạo dựng niềm tin và thuyết phục bằng kết quả.

Đảng trao cơ hội cho cán bộ, nhưng đồng thời đặt cán bộ trước trách nhiệm chính trị cao hơn. Tổ chức lựa chọn cán bộ bằng quy hoạch, tiêu chuẩn và quy trình; thực tiễn rèn luyện cán bộ bằng công việc; cấp ủy đánh giá cán bộ bằng kết quả; Nhân dân giám sát cán bộ bằng những chuyển biến trong đời sống và công việc. Một quy trình như vậy không chỉ nhằm tìm ra người có năng lực, mà còn góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ biết giữ mình trước quyền lực, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung và kiên định với những nguyên tắc của Đảng.

Trong bối cảnh mới, khi yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao, nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị đặt ra ngày càng toàn diện, công tác cán bộ càng không thể dừng ở việc “chọn người cho chức vụ”. Điều quan trọng hơn là lựa chọn, rèn luyện và sử dụng những con người có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín để gánh vác công việc của Đảng, của Nhà nước và của Nhân dân. Luân chuyển, nếu được thực hiện đúng mục tiêu, đúng nguyên tắc và được kiểm soát chặt chẽ, sẽ tiếp tục là một phương thức quan trọng để biến yêu cầu ấy thành hiện thực.

Lửa thử vàng, nhưng không phải cứ đi qua lửa là vàng tự nhiên sáng. Giá trị của rèn “lửa thực tiễn” nằm ở chỗ nó giúp nhận diện đúng phẩm chất, năng lực và bản lĩnh của cán bộ; giúp tổ chức sử dụng đúng người, đúng việc và đúng thời điểm. Cán bộ được lựa chọn bằng quy hoạch, được rèn luyện trong tổ chức, được kiểm chứng bằng thực tiễn, được đánh giá bằng kết quả và chịu sự giám sát của Nhân dân. Đó không chỉ là cách làm để xây dựng một đội ngũ cán bộ ngang tầm nhiệm vụ, mà còn là một phương thức quan trọng để củng cố năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, tăng cường niềm tin của Nhân dân và góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới.

Ths. Nguyễn Khánh Duy

Ban Tuyên giáo Thành ủy Cần Thơ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị. Quy định số 41-QĐ/TW ngày 3/11/2021 của Bộ Chính trị về việc miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ. Quy định số 65-QĐ/TW ngày 28/4/2022 của Bộ Chính trị về luân chuyển cán bộ. Quy định số 80-QĐ/TW ngày 18/8/2022 về phân cấp quản lý cán bộ và bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử. Quy định số 144-QĐ/TW ngày 9/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới. Các tài liệu, bài viết chính thống của Cổng Thông tin điện tử Chính phủ về công tác cán bộ, luân chuyển cán bộ và thực hiện các quy định của Đảng.