Đảng Cộng sản Trung Quốc đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng niềm tin, coi đó là nội dung cốt lõi của công tác chính trị tư tưởng, lý tưởng và niềm tin là “chất canxi” cho tinh thần của người đảng viên cộng sản...

I- Nhận thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc về tầm quan trọng của công tác chính trị, tư tưởng qua các thời kỳ

Trải qua từng thời kỳ lịch sử, từng giai đoạn phát triển đất nước, công tác chính trị tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn luôn khẳng định được vai trò quan trọng và đảm đương những nhiệm vụ to lớn, từ công tác chính trị trong thời kỳ phong trào công nhân bùng nổ mạnh mẽ, giáo dục chính trị tư tưởng trong quân đội thời kỳ chiến tranh cách mạng, cho đến công tác chính trị tư tưởng thời kỳ đầu lập nước và giai đoạn cải cách mở cửa.

Chủ tịch Mao Trạch Đông đã từng nêu “công tác chính trị là huyết mạch của mọi công tác kinh tế” (năm 1955), đồng thời chỉ ra rằng “việc kiểm soát chặt chẽ truyền thông là điều kiện tiên quyết” để duy trì ổn định chính trị và coi việc “kiểm soát ngòi bút” quan trọng như “kiểm soát nòng súng”.

Trong những năm đầu cải cách mở cửa, Trung Quốc tập trung khắc phục các hệ lụy của cuộc đại cách mạng văn hóa trước đó và từng bước tiến hành xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa XI về “Một số vấn đề lịch sử từ khi thành lập Đảng đến nay” đã khẳng định lại tầm quan trọng của công tác chính trị tư tưởng, cho rằng “công tác chính trị tư tưởng là huyết mạch của công tác kinh tế và tất cả các công tác khác”, đồng thời nhấn mạnh đây là “tư tưởng quan trọng có ý nghĩa lâu dài”.

Đại hội XIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 1987) xác định đường lối cơ bản của Đảng trong giai đoạn đầu chủ nghĩa xã hội là “lãnh đạo và đoàn kết nhân dân các dân tộc trên toàn quốc, lấy phát triển kinh tế làm trung tâm, kiên trì bốn nguyên tắc cơ bản, kiên trì cải cách mở cửa, tự lực cánh sinh, gian khổ lập nghiệp, phấn đấu xây dựng Trung Quốc trở thành quốc gia hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa giàu mạnh, dân chủ, văn minh”. Trong bối cảnh đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc cho rằng, công tác chính trị tư tưởng phải phục vụ cho việc thực hiện đường lối cơ bản của Đảng, đưa công tác chính trị tư tưởng vào trong mọi hoạt động cải cách kinh tế và xây dựng đất nước, khích lệ tính tích cực, tính sáng tạo và tinh thần cống hiến chủ nghĩa xã hội của người dân, tập trung sức mạnh toàn dân tộc vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc.

Kể từ Đại hội XVIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 2012), Trung Quốc bước sang giai đoạn mới, sau khi ông Tập Cận Bình trở thành lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước Trung Quốc, đã nhiều lần khẳng định tầm quan trọng của công tác chính trị tư tưởng trong các lĩnh vực xây dựng Đảng và quản lý đất nước. Trong đó, coi công tác chính trị tư tưởng là bộ phận quan trọng trong tổng thể công tác xây dựng Đảng, là công tác mang tính nền tảng, là yêu cầu căn bản, quyết định phương hướng, hiệu quả của công tác xây dựng Đảng. Công tác chính trị tư tưởng là công tác thường xuyên, cơ bản của tổ chức đảng tại doanh nghiệp, yêu cầu kết hợp giữa giải quyết vấn đề tư tưởng với giải quyết vấn đề thực tiễn. Công tác chính trị tư tưởng về cơ bản là công tác xây dựng con người, yêu cầu tập trung vào đội ngũ sinh viên, không ngừng nâng cao trình độ tư tưởng, giác ngộ chính trị, phẩm chất đạo đức, tu dưỡng văn hóa của sinh viên, để sinh viên trở thành người vừa có đức vừa có tài, phát triển toàn diện. Công tác chính trị tư tưởng là “huyết mạch” của công tác trường học, đảng ủy các cấp, cơ quan chủ quản về giáo dục các cấp, tổ chức đảng tại trường học đều cần “nắm chắc” công tác chính trị tư tưởng.

Trong Báo cáo chính trị Đại hội XIX (năm 2017), Tổng Bí thư Tập Cận Bình đã nhấn mạnh, cần tăng cường và cải tiến công tác chính trị tư tưởng; cho rằng công tác chính trị tư tưởng là truyền thống tốt đẹp, đặc trưng rõ nét và ưu thế chính trị nổi bật của Đảng, là huyết mạch của mọi công tác, tăng cường và cải tiến công tác chính trị tư tưởng, liên quan đến tiền đồ vận mệnh của Đảng, sự ổn định lâu dài của đất nước và sự hợp lực, đoàn kết của dân tộc.

Báo cáo chính trị Đại hội XX (2022) của Đảng Cộng sản Trung Quốc nhấn mạnh: “Tăng cường toàn diện xây dựng tư tưởng của Đảng, kiên trì thống nhất tư tưởng, thống nhất ý chí, thống nhất hành động bằng tư tưởng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới, tổ chức và thực thi chương trình giáo dục, học tập lý luận sáng tạo đổi mới của Đảng. Tăng cường giáo dục lý tưởng và niềm tin, hướng dẫn toàn Đảng ghi nhớ tôn chỉ của Đảng, giải quyết tốt vấn đề “cái van tổng” là thế giới quan, nhân sinh quan và giá trị quan, tự giác làm người kiên định niềm tin và người thực hiện trung thành lý tưởng chung về chủ nghĩa cộng sản cao cả và chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc”. Cần “tăng cường công tác chính trị tư tưởng đối với phần tử trí thức ngoài Đảng”, “hoàn thiện hệ thống công tác chính trị tư tưởng, thúc đẩy xây dựng tổng thể công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong trường học”.

Đảng Cộng sản Trung Quốc đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng niềm tin, coi đó là nội dung cốt lõi của công tác chính trị tư tưởng, lý tưởng và niềm tin là “chất canxi” cho tinh thần của người đảng viên cộng sản. Nếu không có lý tưởng và niềm tin, hoặc nếu lý tưởng và niềm tin không vững vàng, thì dễ dẫn đến tinh thần “thiếu canxi”, có thể gây bệnh “còi xương” và dẫn đến suy thoái về chính trị, tham nhũng về kinh tế, suy đồi về đạo đức và băng hoại về lý tưởng. Kiên định niềm tin là nhân tố quyết định lập trường chính trị vững vàng của cán bộ, đảng viên để chống lại mọi cám dỗ.

Nghị quyết lịch sử thứ ba của Đảng Cộng sản Trung Quốc trên cơ sở tổng kết những thành tựu và kinh nghiệm lịch sử trong quá trình 100 năm phấn đấu của Đảng đã xác định trong thời kỳ mới cần “kiên trì giáo dục người dân bằng tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới, đoàn kết nhân dân bằng niềm tin lý tưởng của Đảng, bồi dưỡng người dân bằng giá trị quan cốt lõi xã hội chủ nghĩa...; giáo dục, dẫn dắt đảng viên, cán bộ tự giác làm người kiên định, người tin tưởng, người trung thành thực hiện tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới; giáo dục, hướng dẫn đảng viên trẻ luôn lấy cờ Đảng làm ngọn cờ, lấy phương hướng của Đảng làm phương hướng, lấy ý chí của Đảng làm ý chí, tiếp nối dòng máu cách mạng của Đảng, nêu cao truyền thống tốt đẹp của Đảng, trải qua mưa gió, trải nghiệm thế giới, tôi luyện xương cốt, trưởng thành tài năng trong đấu tranh”.

II- Một số biện pháp thúc đẩy công tác chính trị, tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc từ đại hội XVIII đến nay

1. Tình hình Trung Quốc từ Đại hội XVIII đến nay

“Tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới” và “Giấc mộng Trung Hoa” được hình thành từ Đại hội XVIII (năm 2012) sau khi ông Tập Cận Bình được bầu làm Tổng Bí thư, Chủ tịch nước; trở thành tư tưởng xuyên suốt và phương châm hành động của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Đảng Cộng sản Trung Quốc nhận định chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc đã tiến vào “thời đại mới” - thời đại Trung Quốc “mạnh lên” với nhiều thành quả to lớn về kinh tế - xã hội, trong đó nổi bật là hoàn thành xây dựng toàn diện xã hội khá giả và thực hiện thắng lợi mục tiêu thoát nghèo. Bên cạnh đó, cùng với những thành tựu quan trọng sau hơn 30 năm cải cách mở cửa, Trung Quốc phải đối mặt với nhiều vấn đề về kinh tế - xã hội, tác động tiêu cực tới tâm lý và niềm tin của người dân vào vai trò dẫn dắt của Đảng Cộng sản Trung Quốc, tạo áp lực Trung Quốc phải tiến hành điều chỉnh cơ cấu kinh tế và cải cách chính trị.

Quá trình toàn cầu hóa, cách mạng thông tin và sự phát triển của công nghệ, cũng như việc Trung Quốc đẩy mạnh mở cửa đối ngoại, đã làm nảy sinh trong xã hội Trung Quốc nhiều luồng tư tưởng, sự va chạm giữa những giá trị xã hội chủ nghĩa với những tư tưởng, quan điểm, hệ giá trị được du nhập từ bên ngoài, tạo thành nguy cơ đối với an ninh văn hóa và tư tưởng của Trung Quốc. Tình hình chính trị nội bộ tiềm ẩn nhiều nguy cơ, tình trạng lợi ích nhóm, phe phái, tham nhũng; một bộ phận cán bộ, đảng viên phai nhạt lý tưởng, niềm tin, thoái hóa biến chất, thậm chí công khai chỉ trích Đảng..., đe dọa đến địa vị cầm quyền lâu dài của Đảng và triển vọng thực hiện các mục tiêu lớn của Trung Quốc.

Ở bên ngoài, cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gay gắt trên hầu hết các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực ý thức hệ.

Trước tình hình trên, công tác chính trị tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc có thêm những nhiệm vụ và sứ mệnh mới, đòi hỏi lãnh đạo Trung Quốc phải đưa ra những định hướng rõ ràng và các biện pháp cụ thể để thúc đẩy công tác chính trị tư tưởng trong toàn Đảng và toàn xã hội nhằm loại bỏ các nhân tố gây bất ổn, tăng cường đoàn kết, thống nhất trong toàn Đảng và đồng thuận xã hội, huy động mọi nguồn lực để thực hiện các mục tiêu đã đề ra.

2. Định hướng chung

- Xác định lấy tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới để chỉ đạo công tác chính trị tư tưởng, củng cố vị trí của chủ nghĩa Mác trong lĩnh vực ý thức hệ, củng cố nền tảng tư tưởng chung để toàn Đảng, toàn dân đoàn kết phấn đấu.

- Coi công tác chính trị tư tưởng là phương thức quan trọng để quản lý Đảng và đất nước. Nâng cao trình độ khoa học hóa, quy phạm hóa, thể chế hóa, huy động mọi nhân tố tích cực, đoàn kết rộng rãi mọi lực lượng có thể đoàn kết, phục vụ quần chúng nhân dân. Công tác chính trị tư tưởng cần phải phục vụ cho Đảng Cộng sản Trung Quốc quản lý đất nước, phục vụ cho củng cố và phát triển chế độ chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, phục vụ cho cải cách mở cửa và xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa.

- Phương châm, nguyên tắc của công tác chính trị, tư tưởng trong giai đoạn mới là: Kiên trì và tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, lấy nhân dân làm trung tâm, phục vụ đại cục công tác của Đảng và Nhà nước, tuân theo quy luật của công tác chính trị, tư tưởng và có sự đổi mới, sáng tạo đúng đắn.

- Tập trung tăng cường công tác chính trị, tư tưởng đối với một số đối tượng, cụ thể là:

(i) Đối với cán bộ, đảng viên: Trọng tâm là giáo dục cán bộ, đảng viên kiên định niềm tin đối với chủ nghĩa Mác và chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, kế thừa truyền thống cách mạng, tăng cường “Bốn ý thức”, kiên định “Bốn tự tin”, thực hiện tốt “Hai bảo vệ”, tự giác duy trì sự thống nhất cao độ với Trung ương Đảng về mặt tư tưởng, chính trị và hành động. Tại các cơ quan, đơn vị, coi việc thực hiện “Hai bảo vệ” là nhiệm vụ hàng đầu của công tác chính trị, tư tưởng, đi sâu giáo dục ý thức, giáo dục lòng trung thành với Đảng, chấn chỉnh xây dựng tác phong, nỗ lực xây dựng cơ quan, đơn vị kiểu mẫu với chính trị vững vàng, tuân thủ kỷ luật, trách nhiệm, hiệu quả.

(ii) Đối với doanh nghiệp: Yêu cầu tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng đối với lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước, giữ nghiêm kỷ luật và quy định của Đảng, định hướng cán bộ lãnh đạo doanh nghiệp không ngừng nâng cao tố chất chính trị, tăng cường tu dưỡng tính đảng, kiểm soát chặt về quan điểm và tư tưởng chính trị. Yêu cầu kết hợp công tác chính trị, tư tưởng với sản xuất, vận hành, quản lý, phát triển nguồn nhân lực, giáo dục tinh thần doanh nghiệp và xây dựng văn hóa doanh nghiệp, để công nhân viên có thể giải quyết những vướng mắc về tư tưởng, dập tắt những lo lắng về tinh thần, làm dịu cơn khát văn hóa và giảm bớt áp lực tâm lý.

(iii) Đối với thế hệ trẻ: Cần coi trọng cao độ công tác chính trị, tư tưởng đối với thanh niên, vừa hoàn thiện hệ thống công tác chính trị, tư tưởng, vừa không ngừng sáng tạo nội dung và hình thức mới, giáo dục dẫn dắt thanh niên hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, giá trị quan đúng đắn, tăng cường sự tự tin vào con đường, lý luận, chế độ và văn hóa xã hội chủ nghĩa, bảo đảm cho thế hệ trẻ trở thành người xây dựng và người kế thừa chủ nghĩa xã hội. Đặc biệt chú trọng công tác chính trị, tư tưởng trong các trường đại học, cao đẳng. Coi việc giảng dạy trên giảng đường là kênh chính, cải tiến các môn lý luận chính trị, xây dựng hệ thống giáo trình và bộ môn khoa học xã hội - triết học mang đặc sắc Trung Quốc. Chú trọng hơn nữa việc lấy văn hóa để thay đổi, giáo dục con người. Sử dụng các phương tiện truyền thông mới và công nghệ mới, thúc đẩy kết hợp giữa ưu thế truyền thống với công nghệ thông tin hiện đại, tăng tính thời đại và sức lôi cuốn của công tác chính trị, tư tưởng.

(iv) Đối với khu dân cư: Thực hiện chế độ tổ chức đảng tại khu dân cư phụ trách lãnh đạo, tổ chức triển khai công tác chính trị, tư tưởng, tự quản đối với quần chúng ở cơ sở; tăng cường xây dựng mạng lưới công tác chính trị, tư tưởng tại khu dân cư; phát huy tổng thể vai trò phối hợp của các lực lượng xã hội, để công tác chính trị, tư tưởng thực sự đi sâu vào sản xuất và đời sống của nhân dân. Tăng cường xây dựng đời sống tinh thần và tư tưởng đạo đức tại nông thôn; phát huy phong cách mới của thời đại và thay đổi tập tục cũ, ngăn chặn sự xói mòn, biến chất, lạc hậu về văn hóa; bồi dưỡng những nông dân thời đại mới có lý tưởng, có đạo đức, có văn hóa, có kỷ luật.

III- Ý nghĩa tham khảo đối với Việt Nam

1. Việt Nam là nước có thể chế chính trị, văn hóa, bối cảnh xã hội có nhiều điểm tương đồng với Trung Quốc, cả hai nước đều có nhu cầu duy trì ổn định chính trị, không ngừng củng cố, tăng cường, đổi mới phương thức lãnh đạo của hai Đảng đối với đất nước. Công tác chính trị, tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong giai đoạn mới được triển khai trong bối cảnh tình hình đất nước, xã hội Trung Quốc có nhiều thay đổi sau hơn 40 năm cải cách mở cửa, Trung Quốc ở vào thời điểm then chốt tiếp tục tiến hành cải cách, hiện đại hóa đất nước, đồng thời cũng phải đối mặt với những thách thức cả ở bên trong và bên ngoài. Do đó, kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc triển khai công tác chính trị, tư tưởng có giá trị tham khảo tốt đối với Đảng ta trong quá trình lãnh đạo đất nước trong thời kỳ mới, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

2. Một số phương hướng trong triển khai công tác chính trị, tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong giai đoạn mới: (i) Tập trung khẳng định tầm quan trọng của yếu tố xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc sau hơn 40 năm cải cách mở cửa, tăng cường niềm tin vào con đường, lý luận, chế độ và văn hóa xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, tăng cường đoàn kết thống nhất trong nội bộ Đảng, đặc biệt là trong hàng ngũ cán bộ lãnh đạo; (ii) Khơi dậy tinh thần đoàn kết trong toàn xã hội, huy động mọi nguồn lực để ứng phó với những thách thức từ bên trong và bên ngoài, khích lệ tinh thần cống hiến, phấn đấu thực hiện thành công các mục tiêu đã đề ra; (iii) Đề cao chủ nghĩa yêu nước nhằm duy trì ổn định xã hội, gắn yêu nước với yêu Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa để tạo sự đồng thuận rộng rãi, đảm bảo địa vị cầm quyền lâu dài của Đảng.

3. Quá trình triển khai công tác chính trị, tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong giai đoạn mới nổi lên một số đặc điểm:

(i) Công tác xây dựng chính trị, tư tưởng nhận được sự quan tâm cao độ, chỉ đạo trực tiếp, sát sao của lãnh đạo cấp cao nhất của Trung Quốc.

(ii) Các biện pháp được định hướng rõ ràng, kết hợp giữa tuyên truyền, giáo dục và kiểm tra, xử lý, được triển khai rộng rãi trong toàn bộ hệ thống chính trị và trong toàn xã hội.

(iii) Đối tượng được chú trọng trước hết là đội ngũ đảng viên, cán bộ lãnh đạo, đặc biệt coi trọng vai trò đi đầu, nêu gương của đội ngũ cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh, bộ. Tiếp đó là đội ngũ cán bộ làm công tác chính pháp - được coi là lực lượng nòng cốt để duy trì trật tự chính trị - xã hội ổn định. Ngoài ra còn tập trung đẩy mạnh công tác chính trị, tư tưởng trong quần chúng nhân dân, mà trọng tâm là thế hệ trẻ - lực lượng kế cận, liên quan trực tiếp tới vận mệnh của đất nước trong tương lai, đồng thời cũng là đối tượng dễ bị lung lay, dao động về mặt tư tưởng.

(iv) Nhấn mạnh vai trò của cấp ủy và chính quyền các cấp trong tổ chức thực hiện, chú trọng phát huy vai trò của tổ chức đảng cơ sở tại khu dân cư, doanh nghiệp, trường học…, huy động tính tích cực, chủ động của quần chúng nhân dân.

(v) Tận dụng các sự kiện chính trị lớn của Đảng và đất nước để đẩy mạnh công tác chính trị, tư tưởng, thông qua việc đề ra các mục tiêu to lớn để tăng cường đoàn kết nội bộ, khơi dậy ý chí vươn lên và lòng tự hào dân tộc.

Ngô Lê Văn

Phó Trưởng ban Đối ngoại Trung ương

(Tham luận in trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia “Những vấn đề lý luận và thực tiễn công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức trong giai đoạn mới” – 2023).