Đại thắng mùa Xuân năm 1975 là chiến công chói lọi của sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân và dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, mở ra kỷ nguyên mới: kỷ nguyên cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội; là kết tinh sức mạnh của lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế cao cả, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thắng lợi đó đã và đang là động lực thúc đẩy mạnh mẽ công cuộc đổi mới đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

1. Đại thắng mùa Xuân năm 1975 -kết tinh truyền thống yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 diễn ra chỉ trong 55 ngày đêm nhưng với tốc độ “một ngày bằng 20 năm”. Trong trận quyết chiến chiến lược này, dân tộc Việt Nam đánh bại hoàn toàn quân đội Việt Nam Cộng hòa với quy mô hơn một triệu tên, do Mỹ dày công tổ chức, nuôi dưỡng trong thời gian dài, được huấn luyện cơ bản, trang bị số lượng lớn vũ khí và hệ thống phòng thủ hiện đại, bố trí chiến lược khá bài bản, vững chắc ở miền Nam Việt Nam. Cuộc Tổng tiến công chiến lược mùa Xuân năm 1975 có tầm vóc lớn về quân sự, chính trị, về không gian và lực lượng, được triển khai theo ba giai đoạn:

Thứ nhất, đánh đòn điểm huyệt Buôn Ma Thuột tạo ra đột biến về chiến dịch, chiến lược, làm cho chính quyền và quân đội Sài Gòn choáng váng, dẫn đến sai lầm chiến lược bỏ Tây Nguyên. Ngay lập tức, quân và dân Việt Nam giải phóng Tây Nguyên và các tỉnh duyên hải miền Trung.

Thứ hai, với chiến dịch Huế - Đà Nẵng, bằng sức mạnh tổng hợp của các binh đoàn chủ lực, lực lượng vũ trang địa phương và sự nổi dậy của quần chúng, quân và dân Việt Nam đã giải phóng hoàn toàn Trị - Thiên, chiếm cố đô Huế, đặc biệt là làm cho căn cứ liên hợp Đà Nẵng hoàn toàn sụp đổ trong thời gian ngắn. Với tầm nhìn chiến lược xa, rộng, sau khi giải phóng Đà Nẵng, Quân đội nhân dân Việt Nam lập tức tổ chức các hải đoàn, đánh chiếm ngay các đảo ven bờ và quần đảo Trường Sa, làm cho chính quyền Sài Gòn và các thế lực âm mưu nhòm ngó bờ cõi Việt Nam không kịp toan tính. Quyết chiến và toàn thắng, các binh đoàn chủ lực đã kiên quyết hành tiến đánh địch, giải phóng Ninh Thuận, Bình Thuận, Lâm Đồng, Khánh Hòa và các tỉnh Đông Nam Bộ, hình thành thế bao vây, chia cắt Sài Gòn.

Thứ ba, ngày 26/3/1975, bắt đầu chiến dịch tổng công kích giải phóng Sài Gòn - Gia Định mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ năm hướng, năm quân đoàn chủ lực với tinh thần quyết chiến và toàn thắng đánh chiếm các địa bàn đầu cầu, các địa bàn vùng ven, kết hợp với các mũi thọc sâu cùng một lúc đánh thẳng vào các cơ quan đầu não của chính quyền và quân đội Sài Gòn. Đúng 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, lá cờ chiến thắng của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tung bay trên nóc Phủ Tổng thống của chính quyền Sài Gòn- Dinh Độc Lập. Toàn bộ nội các chính quyền Sài Gòn bị bắt và phải tuyên bố đầu hàng không điều kiện. Ngay sau đó, các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long và các đảo Thổ Chu, Phú Quốc được giải phóng. Miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, giang sơn liền một dải từ địa đầu Lũng Cú đến đất Mũi Cà Mau, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập dân tộc, tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, đánh dấu sự trưởng thành của quân đội nhân dân Việt Nam cả về tổ chức lực lượng và chỉ huy tác chiến hiệp đồng. Thắng lợi oanh liệt đó đã tạo ra bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử dân tộc. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV (1976) khẳng định: “… thắng lợi của Nhân dân ta trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước mãi mãi được ghi vào lịch sử dân tộc ta như một trong những trang chói lọi nhất, một biểu tượng sáng ngời về sự toàn thắng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ con người, và đi vào lịch sử thế giới như một chiến công vĩ đại của thế kỷ XX, một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế to lớn và có tính thời đại sâu sắc”. Tổng kết lịch sử dân tộc thế kỷ XX, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (2001) một lần nữa khẳng định: “Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là một trong ba thắng lợi vĩ đại của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng trong thế kỷ XX, cùng với thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược “đánh thắng chủ nghĩa thực dân cũ và mới, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, thực hiện thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội”.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 có ý nghĩa lịch sử và tầm vóc thời đại to lớn, đưa cả nước bước vào kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 là kết tinh truyền thống yêu nước Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Truyền thống đó đang là nguồn động lực to lớn, thúc đẩy mạnh mẽ công cuộc đổi mới để bảo vệ độc lập dân tộc, xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, đưa dân tộc vững bước vào kỷ nguyên mới: kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

2. Đại thắng mùa Xuân năm 1975 mở ra kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Sau nhiều thập kỷ đấu tranh gian khổ, với Đại thắng mùa Xuân, Việt Nam đã giành lại trọn vẹn nền độc lập dân tộc và thống nhất Tổ quốc, mở ra thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc - thời kỳ cả nước cùng quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Những giá trị của độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội được thể hiện trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh mới, những tiềm năng, lợi thế của cả hai miền đất nước được huy động, tập trung cho sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa. Nhưng nền độc lập dân tộc chưa được củng cố, vẫn tồn tại nhiều nguy cơ xâm phạm đến chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ. Đất nước còn lạc hậu về kinh tế. Nhân dân còn nghèo. Các thế lực thù địch thường xuyên chống phá bằng âm mưu “diễn biến hoà bình”, kết hợp với răn đe quân sự và bạo loạn chính trị. Bởi vậy, trong mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội đặt ở vị trí ưu tiên. Phấn đấu để xây dựng Tổ quốc từ một nước còn nghèo nàn, lạc hậu trở thành một nước “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”; không ngừng nâng cao sức mạnh tổng hợp của quốc gia và vị thế của quốc gia trên trường quốc tế, là yêu cầu cấp thiết và có ý nghĩa quyết định để củng cố nền độc lập dân tộc. Giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ là điều kiện cực kỳ quan trọng, tạo môi trường thuận lợi để xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Xác định đúng mô hình đặc trưng của chủ nghĩa xã hội theo tư duy đổi mới, Đảng đã giành được nhiều thành tựu quan trọng, có ý nghĩa lịch sử, đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế. Kiên định mục tiêu chủ nghĩa xã hội theo đường lối đổi mới, các giá trị của dân tộc Việt Nam đã được phát huy cao độ, đồng thời vị thế quốc gia và sức mạnh tổng hợp quốc gia được nâng lên một bước quan trọng, là điều kiện quan trọng để mở rộng quan hệ quốc tế, củng cố độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.

Lựa chọn và kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đồng thời đòi hỏi phải đưa ra được các giải pháp, bước đi, cách làm thực sự khoa học nhằm thực hiện bằng được mục tiêu đó. Trước năm 1986, do chủ quan, duy ý chí, những khuyết điểm nghiêm trọng trong lãnh đạo xây dựng chủ nghĩa xã hội đã làm cho nền kinh tế - xã hội chẳng những không đạt được các mục tiêu đã dự kiến, mà ngày càng rơi vào khó khăn, khủng hoảng. Những yếu kém về kinh tế - xã hội, những hạn chế về lý luận, khuyết điểm về lãnh đạo, tổ chức thực hiện... còn làm ảnh hưởng đến các nguồn lực củng cố quốc phòng, an ninh và vị thế đất nước trên trường quốc tế. Do đó, đổi mới trở thành mệnh lệnh của cuộc sống, xuất phát từ đòi hỏi của cả Đảng và quần chúng, nhằm tìm ra con đường đi lên chủ nghĩa xã hội phù hợp đặc điểm nước ta.

Đối với Việt Nam, đổi mới không phải là thay đổi mục tiêu xã hội chủ nghĩa, mà nhằm làm cho mục tiêu đó đạt được bằng những bước đi, phương thức và biện pháp phù hợp hơn. Với ý nghĩa đó, Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nêu: “Chủ nghĩa xã hội chúng ta lựa chọn cũng không phải là chủ nghĩa xã hội bị hiểu sai và làm sai như trước đây, mà là chủ nghĩa xã hội đích thực, chủ nghĩa xã hội đúng đắn”.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986) của Đảng - Đại hội mở đầu công cuộc đổi mới toàn diện đất nước xác định: Mục tiêu tổng quát của những năm còn lại của chặng đường đầu tiên là ổn định mọi mặt tình hình kinh tế - xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa trong chặng đường tiếp theo.

Từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI đến nay, với đường lối đổi mới toàn diện, chúng ta đã giành được nhiều thành tựu quan trọng về đổi mới tư duy lý luận; tạo nên những thay đổi quan trọng trong đời sống kinh tế, trong sản xuất lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu; về cải thiện đời sống Nhân dân; về giữ vững quốc phòng, an ninh, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế... Đây là những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử.

Lịch sử chỉ rõ, chỉ xác định đúng các chặng đường trong thời kỳ quá độ, xác định đúng mục tiêu, nhiệm vụ của mỗi chặng đường, Đảng mới kết hợp thành công độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội có quan hệ mật thiết, tác động và quyết định lẫn nhau trong tiến trình xây dựng và bảo vệ đất nước. Độc lập dân tộc là khát vọng, cũng là tiền đề để đưa đất nước phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, bảo đảm cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội được tiến hành thuận lợi; Chủ nghĩa xã hội là mục tiêu cao cả, là đích phải đi tới và cũng là điều kiện để bảo đảm, củng cố độc lập dân tộc chân chính. Vì vậy, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là quy luật phát triển của cách mạng và dân tộc Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Trong tiến trình đổi mới, Đảng nhận diện ngày càng rõ hơn vấn đề độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tiến trình đổi mới là sự tiếp tục vận động của những quan niệm mới về chủ nghĩa xã hội và con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội của Đảng, được hình thành dựa trên những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kế thừa và phát triển những nhận thức đúng đắn mà Đảng nhận thức được trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Nhận thức của Đảng, của nhân dân Việt Nam về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ngày càng sáng tỏ hơn; hệ thống quan điểm lý luận về công cuộc đổi mới, về xã hội xã hội chủ nghĩa và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hình thành trên những nét cơ bản. Công cuộc đổi mới ở nước ta trong gần 4 thập kỷ qua, nhờ sự nỗ lực, thống nhất cao độ của toàn Đảng, toàn dân đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử. Những thành tựu đó chẳng những hiện thực hóa từng bước giá trị của chủ nghĩa xã hội mà còn nâng cao vị thế đất nước, tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia, củng cố nền độc lập dân tộc.

Những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử của gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới chính là thành quả của quá trình Đảng luôn kiên định, giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xu thế phát triển chung của thế giới.

Trong bối cảnh mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vẫn được Đảng xác định là hai nhiệm vụ chiến lược có quan hệ chặt chẽ với nhau. Thành tựu cơ bản, bao trùm về quốc phòng - an ninh là giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Trong những năm đổi mới, Đảng quan tâm chỉ đạo đổi mới hệ thống chính trị, chú trọng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩathực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân; đảm bảo quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan lập pháp, tư pháp và hành pháp.

Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là quy luật phát triển của cách mạng và dân tộc Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, với những biến đổi hết sức to lớn, toàn diện, đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, làm rõ, khẳng định thêm tính quy luật của mối quan hệ này.

Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: Trong nhận thức và giải quyết các quan hệ lớn, cần chú trọng hơn đến bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng, hoàn thiện quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp; phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường; bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; giữ vững độc lập, tự chủ và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.

Trải qua kỷ nguyên thống nhất đất nước, đổi mới, những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử đượcĐại hội XIII của Đảng khẳng định: “Nhìn lại 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, lý luận về đường lối đổi mới, về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam ngày càng hoàn thiện và từng bước được hiện thực hoá. Đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển mạnh mẽ, toàn diện so với những năm trước đổi mới. Quy mô, trình độ nền kinh tế được nâng lên. Đời sống Nhân dân cả về vật chất và tinh thần được cải thiện rõ rệt. Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nayQuang cn”.

Hiện nay, dân tộc ta đang hướng tới kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên Vươn mình của dân tộc Việt Nam. Theo Tổng Bí thư Tô Lâm:kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc là kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên giàu mạnh, kỷ nguyên thịnh vượng dưới sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.Mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu; đóng góp ngày càng nhiều cho hòa bình, ổn định, phát triển của khu vực và thế giới, cho hạnh phúc của nhân loại và văn minh toàn cầu. Mục tiêu hướng tới của kỷ nguyên vươn mình là dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, phát triển theo chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa, sánh vai với các cường quốc năm châu. Mục tiêu trước mắt trong kỷ nguyên mới là thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển, có thu nhập cao; khơi dậy mạnh mẽ hào khí dân tộc, tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, khát vọng phát triển đất nước; kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.

Đây là một tất yếu lịch sử vì trải qua kỷ nguyên thống nhất đất nước và đổi mới, dân tộc ta đã hội đủ những yếu tố cơ bản để có bước phát triển cao hơn, mạnh mẽ hơn, đó là: chúng ta hoàn thành xuất sắc công cuộc đổi mới sau 40 năm lao động, sáng tạo bền bỉ và đạt được những thành tựu vĩ đại; cơ đồ, tiềm lực, vị thế, uy tín quốc tế nâng lên rõ rệt; dư địa và không gian phát triển của Việt Nam còn nhiều lợi thế và sức mạnh đó là: Vị trí địa chính trị, địa kinh tế; Dân số hơn 100 triệu người đang ở thời kỳ dân số vàng; Nền văn hóa đặc sắc, hòa hiếu, bao dung độ lượng; Chúng ta có Đảng lãnh đạo cầm quyền, đất nước ổn định; Khát vọng, ý chí, có bản lĩnh, trí tuệ, đồng thuận triệu người như một; Lợi thế đi sau, đi tắt đón đầu, tránh sai lầm… Đến thời điểm này đã hội tụ đầy đủ các nhân tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa, tạo vận hội để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta chung sức đồng lòng, tranh thủ tối đa thời cơ, thuận lợi, đẩy lùi nguy cơ, thách thức, đưa đất nước phát triển toàn diện, mạnh mẽ, bứt phá và cất cánh, vươn xa, vươn nhanh.

Để giành thắng lợi trong kỷ nguyên vươn mình, dân ta phải tiếp tục đổi mới tư duy, thực hiện quyết liệt đổi mới đồng bộ, toàn diện để tạo sự đột phá trên các lĩnh vực từ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội với sự tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; tăng cường tính Đảng trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân; xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; xây dựng đội ngũ cán bộ giàu đức và thực tài; xây dựng thành công nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa và cách mạng chuyển đổi số; quyết liệt chống lãng phí song hành với chống tham nhũng, tiêu cực; trong đó đặc biệt phải tạo sự đột phá trong lĩnh vực tổ chức, quản lý;hoàn thiện nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa;cách mạng chuyển đổi số và trọng dụng nhân tài.

Năm mươi năm đã qua từ Đại thắng mùa Xuân năm 1975, sự tiếp nối chủ trương độc lập dân tộc dân tộc gắn liền chủ nghĩa xã hộitiếp tục được thể hiện qua cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của dân tộc; qua quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế để xâydựng một nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”, đưa dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

PGS, TS. Vũ Quang Vinh

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

(Bài đăng trên Bản tin Thông tin Báo cáo viên số tháng 1+2/2025)