Ông Donald Trump đã trở thành Tổng thống thứ 47 của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ (Mỹ) sau chiến thắng cách biệt trước đối thủ của ông là bà Kamala Harris, đương kim Phó Tổng thống nhiệm kỳ 2021-2024.

Khi kết quả bầu cử đã ngã ngũ, bên cạnh niềm vui chiến thắng của những người ủng hộ đảng Cộng hòa cũng còn nhiều băn khoăn chờ đợi những đổi thay trong chính sách mới của Mỹ (thời kỳ Trump 2.0), điều mà nhiều khả năng có thể gây ra các tác động đến kinh tế nhiều quốc gia trên thế thế giới, trong đó có Việt Nam.

1.     Đối với kinh tế thế giới

Trong nhiệm kỳ đầu tiên (2017 - 2021), ông Donald Trump đã xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo đặt lợi ích nước Mỹ lên trên hết thông qua khẩu hiệu "Make America Great Again". Chính sách kinh tế của ông mang đậm tính bảo hộ và tập trung vào một số điểm đáng chú ý, đó là: Bảo hộ thương mại, bằng cáchtăng thuế nhập khẩu để bảo vệ sản xuất nội địa; Cắt giảm thuế, mà điểm nhấn là thông quađạo luật giảm thuế năm 2017, giúp doanh nghiệp Mỹ có lợi thế cạnh tranh hơn; Tăng cường năng lượng nội địa thông quađẩy mạnh khai thác dầu khí và giảm bớt các rào cản về môi trường; Chiến tranh thương mại, với hàng loạt biện pháp trừng phạt và thuế quan nhằm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ.Một số diễn biến nổi bật của nền kinh tế thế giới trong thời kỳ Trump 1.0 có thể kể đến là:

- Bùng nổ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung. Đây có thể coi là căng thẳng kinh tế lớn nhất thế kỷ, mở đầu bằng việt ông Trump khởi xướng chiến tranh thương mại với Trung Quốc bằng cách áp đặt thuế quan lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa Trung Quốc.Đáp lại, Trung Quốc cũng áp thuế lên hàng hóa Mỹ, dẫn đến sự gián đoạn lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Cuộc chiến giữa nền kinh tế có quy mô lớn nhất thế giới và nền kinh tế đông dân nhất thế giới gây hậu quả nghiêm trọng đến kinh tế thế giới. Thương mại toàn cầu suy giảm và bất ổn thị trường, suy yếu niềm tin của nhà đầu tư.Nhiều công ty đa quốc gia chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc để tránh thuế, mang lại cơ hội cho các nước như Việt Nam, Ấn Độ, và Mexico.

- Gia tăng căng thẳng toàn cầudo chính sách đối ngoại của ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên, bao gồm việc gia tăng áp lực lên NATO và các đồng minh, làm thay đổi cấu trúc kinh tế và chính trị toàn cầu, buộc nhiều nước phải tự chủ hơn về kinh tế và quốc phòng.Các chính sách không nhất quán của ông Trump, đặc biệt là trong thương mại và đối ngoại, tạo ra sự bất ổn lớn trên thị trường tài chính, làm tăng rủi ro cho các nhà đầu tư toàn cầu.Cục Dự trữ Liên bang (FED) tăng lãi suất trong giai đoạn này, làm tăng giá trị đồng USD, gây áp lực lên các nền kinh tế đang phát triển với nợ nước ngoài lớn.

- Thay đổi xu hướng hợp tác toàn cầu: Mỹ rút khỏi các hiệp định quốc tế, chấm dứt các hiệp định thương mại đa phương. Ông Trump rút Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), làm suy yếu cấu trúc thương mại đa phương ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Thay vào đó, tập trung đàm phán các hiệp định thương mại song phương, như USMCA (với Canada và Mexico) thay thế NAFTA. Điều này làm thay đổi cục diện thương mại thế giới. Việc Mỹ rút khỏi  Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP, Trans-Pacific Partnership) làm tăng vai trò của các nước còn lại trong hiệp định, như Nhật Bản và Úc, đồng thời tạo khoảng trống để Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng thông qua RCEP. Rào cản thương mại gia tăng, nhiều nước bị ảnh hưởng bởi các rào cản thương mại mới của Mỹ, đặc biệt là EU, Ấn Độ và Trung Quốc. Mỹ cũng rút khỏi Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, ông Trump đã quyết định giảm vai trò của Mỹ trong các nỗ lực chống biến đổi khí hậu toàn cầu, khiến EU và Trung Quốc phải đảm nhận vai trò lãnh đạo.

- Mỹ trở thành siêu cường năng lượngnhờ chính sách khuyến khích khai thác dầu đá phiến. Trong nhiệm kỳ đầu của tổng thống Trump, Mỹ trở thành nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Điều này làm giảm giá dầu toàn cầu, gây áp lực lên các nước xuất khẩu dầu như Nga, Venezuela và các nước OPEC. Dòng chảy năng lượng toàn cầu thay đổi khi Mỹ gia tăng xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) sang châu Á và châu Âu, làm giảm sự phụ thuộc của các nước này vào năng lượng Nga và Trung Đông.

- Cải cách thuế ở Mỹ: Ông Trump thực hiện cải cách thuế lịch sử năm 2017, giảm thuế suất doanh nghiệp từ 35% xuống 21%.Chính sách này tạo động lực lớn cho các công ty Mỹ tái đầu tư vào nội địa, tăng khả năng cạnh tranh toàn cầu.Các nhà đầu tư quốc tế chuyển một phần vốn về Mỹ để tận dụng môi trường thuế thuận lợi, làm giảm dòng vốn chảy vào các nước khác, trong khi các quốc gia khác, đặc biệt là EU và Trung Quốc, đối mặt với áp lực cải cách thuế để duy trì tính cạnh tranh với Mỹ.

- Chính sách kích thích tăng trưởng Mỹ, cắt giảm thuế và tăng chi tiêu quốc phòng làm gia tăng thâm hụt ngân sách Mỹ nhưng cũng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn.

Trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, ông Trump dự kiến sẽ tiếp tục theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ, ưu tiên lợi ích quốc gia của Mỹ và chính sách "America First" (Nước Mỹ trên hết). Ông đã cam kết tăng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Trung Quốc và áp thuế cao đối với tất cả sản phẩm nhập khẩu nhằm bảo vệ nền sản xuất và việc làm tại Mỹ. Động thái này nhằm giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài và "đưa sản xuất trở lại Mỹ," tạo động lực cho sản xuất nội địa và tăng cơ hội việc làm cho người dân Mỹ. Liên quan đến chính sách đối ngoại, ông Trump chủ trương “hòa bình thông qua sức mạnh”, “ngăn chặn Thế chiến thứ ba”; mong muốn có “mối quan hệ tốt" với Trung Quốc; tìm kiếm hòa bình ở Trung Đông; không cam kết viện trợ thêm cho Ukraine. Các chính sách trong nhiệm kỳ đầu tiên dự báo sẽ được ông Trump tiếp tục theo đuổi, nhưng ở quy mô quyết liệt hơn, dẫn đến nhiều tác động quan trọng đến kinh tế toàn cầu.

Trong chiến dịch tranh cử, ông Trump đã cam kết các chính sách bảo hộ thương mại mạnh mẽ, bao gồm kế hoạch áp thuế 60% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc và từ 20-30% với hàng hóa từ các quốc gia khác. Chính sách bảo hộ thương mại của Trump 2.0 dự báo sẽ gây ra nhiều biến động lớn đối với kinh tế toàn cầu. Việc gia tăng chủ nghĩa bảo hộ và các biện pháp thuế quan có thể làm leo thang xung đột thương mại và căng thẳng chính trị giữa Mỹ và nhiều quốc gia khác, đặc biệt là Trung Quốc, khiến cho môi trường thương mại quốc tế trở nên bất ổn và phức tạp hơn. Ngoài ra, chính sách thuế nhập khẩu cao của ông Trump có thể làm tăng giá hàng hóa, gây lo ngại cho nhà đầu tư về tính ổn định của kinh tế Mỹ và dẫn đến sụt giảm các khoản đầu tư nước ngoài, đặc biệt vào các thị trường đang phát triển ở khu vực châu Á. Điều này có thể hạn chế dòng vốn FDI, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của các nước đang phát triển.

Tuy nhiên, sự thay đổi dòng đầu tư toàn cầu do chính sách bảo hộ của ông Trump cũng mở ra những cơ hội mới cho các quốc gia khác. Các doanh nghiệp quốc tế có thể quyết định rời khỏi Trung Quốc để tránh thuế quan, và các quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, có thể trở thành điểm đến thay thế. Theo phân tích của VinaCapital, nếu Mỹ duy trì chính sách áp thuế cao đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, Việt Nam và Mexico có thể hưởng lợi nhiều nhất từ xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng này. Trong năm 2022, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng dòng vốn FDI, với tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt hơn 20 tỷ USD, cho thấy sức hấp dẫn của Việt Nam như một điểm đến mới.

Bên cạnh đó, chính sách của ông Trump có thể tác động đến các hiệp định thương mại toàn cầu. Ông Trump thể hiện xu hướng ưu tiên đàm phán song phương hơn là các hiệp định đa phương và có lập trường cô lập, minh chứng rõ qua việc rút Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Nếu ông Trump tiếp tục duy trì chính sách đơn phương, các hiệp định thương mại quan trọng như CPTPP và các cam kết của WTO có thể bị suy yếu, làm giảm sự ổn định và hiệu quả của hệ thống thương mại toàn cầu.

2. Đối với kinh tế Việt Nam

Nhiệm kỳ đầu của ông Trump đã làm thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu, tạo ra cả cơ hội và thách thức cho các nước. Các chính sách bảo hộ, căng thẳng thương mại và sự thay đổi trong cấu trúc năng lượng đã đặt nền kinh tế thế giới vào trạng thái bất ổn nhưng cũng thúc đẩy sự chuyển đổi và tái định hình các chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, tác động trong nhiệm kỳ đầu của tổng thống Trump là khác biệt ở các vùng, các quốc gia trên thế giới. Việt Nam có thể được đánh giá là quốc gia trong vùng được hưởng lợi từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và tăng trưởng xuất khẩu, nhưng cũng phải hứng chịu các rủi ro liên quan đến thặng dư thương mại và áp lực cạnh tranh khu vực.

Trong nhiệm kỳ đầu của tổng thống Trump, Việt Nam nổi lên như một điểm đến thay thế Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.Xuất khẩu sang Mỹ tăng mạnh, đặc biệt trong các lĩnh vực như dệt may, giày dép, và công nghệ. Tuy nhiên, Việt Nam trong thời gian này cũng phải đối mặt với nguy cơ bị áp thuế hoặc trừng phạt thương mại, áp lực cải thiện hạ tầng, nguồn nhân lực và chính sách để duy trì lợi thế cạnh tranh trước các quốc gia khác. Về phát triển ngành, ngành dệt may và giày dép hưởng lợi khi xuất khẩu tăng mạnh sang thị trường Mỹ sự ưu ái đối với các nước ngoài Trung Quốc. Việt Nam hưởng lợi lớn từ việc các công ty công nghệ Mỹ và Hàn Quốc chuyển sản xuất. Xuất khẩu nông sản như tôm, cá tra, và cà phê sang Mỹ tăng mạnh. Tuy nhiên, các yêu cầu khắt khe về nguồn gốc xuất xứ từ phía Mỹ cũng khiến một số doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đáp ứng tiêu chuẩn, các biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn thực phẩm từ phía Mỹ đã tạo thêm thách thức.

Thị trường Mỹ đóng vai trò chủ lực đối với xuất khẩu của Việt Nam, là quốc gia mang lại cơ hội để Việt Nam nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện năng lực cạnh tranh. Đối mặt với chính sách của nhiệm kỳ tổng thống Trump2.0, với những cam kết tranh cử của ông Trump cũng như những chính sách và ảnh hưởng trong thời kỳ Trump 1.0, kinh tế Việt Nam có thể gặp một số cơ hội và thách thức chính sau:

- Cơ hội tận dụng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Sự tái đắc cử của ông Donald Trump có thể làm gia tăng căng thẳng thương mại Mỹ - Trung, đặc biệt thông qua việc áp đặt thuế cao lên hàng hóa Trung Quốc, khuyến khích các công ty Mỹ dịch chuyển sản xuất sang Đông Nam Á, mà Việt Nam là một điểm đến tiềm năng. Trong giai đoạn trước, chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp di chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc để tránh thuế, và Việt Nam, với vị trí chiến lược, chi phí lao động cạnh tranh, cùng với môi trường chính trị ổn định, đã tận dụng tốt cơ hội này, thu hút đáng kể dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Các ngành công nghiệp chủ lực như sản xuất linh kiện điện tử, dệt may và da giày đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của vốn FDI, đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất nổi bật trong khu vực.

Nếu xu hướng chuyển dịch này tiếp tục dưới nhiệm kỳ Trump thứ hai, Việt Nam có thể mở rộng lợi ích trong các ngành công nghiệp chiến lược như bán dẫn, ô tô và công nghệ cao. Sự phát triển của ngành bán dẫn, vốn nhận được đầu tư từ các công ty công nghệ lớn như Samsung và Intel, đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam khi thế giới ngày càng phụ thuộc vào các thiết bị điện tử và công nghệ tiên tiến. Đồng thời, các lĩnh vực như sản xuất ô tô và công nghệ cao hứa hẹn sẽ mang lại giá trị gia tăng cao và chuyển đổi nền kinh tế từ sản xuất cơ bản sang sản xuất công nghệ cao.

Tuy nhiên, để thực sự tối ưu hóa lợi ích từ dòng vốn FDI này, Việt Nam cần đầu tư vào cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông và logistic, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động xuất nhập khẩu và di chuyển nguyên vật liệu. Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua các chương trình đào tạo kỹ năng, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ và kỹ thuật, sẽ giúp đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghiệp công nghệ cao. Việc cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đảm bảo minh bạch, sẽ giúp Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh và thu hút thêm nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời tối ưu hóa tác động của dòng vốn FDI đến tăng trưởng kinh tế bền vững.

- Cơ hội tăng xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Cơ hội mở rộng xuất khẩu sang thị trường Mỹ có thể được gia tăng nhờ quá trình chuyển dịch chuỗi cung ứng, nếu chính quyền tổng thống Trump tiếp tục duy trì lập trường cứng rắn với Trung Quốc, các doanh nghiệp quốc tế có thể tăng cường chuyển dây chuyền sản xuất từ Trung Quốc sang các quốc gia khác, trong đó Việt Nam là điểm đến nổi bật. Ngoài ra, Việt Nam có cơ hội tăng tỷ trọng xuất khẩu các sản phẩm thay thế hàng Trung Quốc trên thị trường Mỹ.

Các ngành xuất khẩu chủ lực như: Dệt may từ nhu cầu lớn tại Mỹ khi nhiều nhà bán lẻ tìm kiếm nguồn cung ngoài Trung Quốc; Đồ gỗ và nội thất: Nhu cầu tại Mỹ đối với đồ gỗ nhập khẩu từ Việt Nam tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh tiêu dùng nội địa phục hồi; Điện tử và linh kiện: Xuất khẩu các sản phẩm như điện thoại, máy tính và thiết bị viễn thông có tiềm năng lớn.

- Cơ hội từ việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng: Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung và các biện pháp bảo hộ thương mại của ông Trump đã thúc đẩy nhiều công ty đa quốc gia tái cấu trúc lại chuỗi cung ứng để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Việt Nam, với vai trò là một quốc gia có nền sản xuất đang phát triển mạnh, đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng mới này.Việc các công ty chuyển dịch sản xuất sang Việt Nam không chỉ giúp tăng trưởng sản xuất công nghiệp mà còn tạo ra nhiều việc làm và cơ hội nâng cao tay nghề cho người lao động. Tuy nhiên, Việt Nam cũng cần đối mặt với thách thức về cơ sở hạ tầng và năng lực quản lý chuỗi cung ứng để đảm bảo rằng việc mở rộng sản xuất không dẫn đến những vấn đề về môi trường và chất lượng sản phẩm.

- Cơ hội hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn. Việc tận dụng được các cơ hội tăng cường đầu tư, xuất khẩu và chuyển dịch chuỗi cung ứng có thể là những động lực quan trọng hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong ngắn hạn. Đối với tăng trưởng các ngành, chính sách của ông Trump có thể mở ra cơ hội xuất khẩu cho các sản phẩm nông nghiệp và thủy sản của Việt Nam, như tôm, cá tra, cà phê và hạt điều. Những mặt hàng này đã có vị thế tốt tại thị trường Mỹ và có thể tiếp tục tăng trưởng nếu Việt Nam đáp ứng được các yêu cầu khắt khe về chất lượng.Nếu Mỹ tăng cường xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) sang châu Á, Việt Nam có thể hưởng lợi từ việc hợp tác trong các dự án năng lượng. Điều này không chỉ giúp cải thiện nguồn cung năng lượng cho sản xuất mà còn thúc đẩy các ngành công nghiệp liên quan.

Tuy nhiên, cũng sẽ có khá nhiều thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam:

- Chính sách bảo hộ làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu: Chính sách thương mại của ông Donald Trump nổi bật với chủ trương bảo hộ và ưu tiên lợi ích quốc gia Mỹ. Việt Nam hiện là một trong những nhà xuất khẩu hàng đầu sang thị trường Mỹ, với giá trị xuất khẩu sang Mỹ trong năm 2023 đạt khoảng 96,3 tỷ USD. Việc duy trì hoặc gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là những mặt hàng có thặng dư thương mại lớn với Mỹ như dệt may, giày dép và hàng điện tử.Việc Mỹ áp thuế cao hơn đối với các sản phẩm này sẽ làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại thị trường Mỹ, khiến kim ngạch xuất khẩu có thể sụt giảm mạnh. Cụ thể, các ngành dệt may và giày dép - vốn đã hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung khi nhiều đơn hàng được chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam sẽ phải đối mặt với nguy cơ lớn nếu Mỹ tiếp tục chính sách bảo hộ này.

Để tránh trở thành mục tiêu trong chiến lược bảo hộ thương mại củaông Trump, Việt Nam cần chú trọng vào việc minh bạch nguồn gốc xuất xứ hàng hóa. Hiện tượng hàng hóa Trung Quốc được gắn nhãn “Made in Vietnam” nhằm tránh thuế là một vấn đề đáng lo ngại, có thể làm tổn hại hình ảnh của Việt Nam trong quan hệ thương mại với Mỹ[1]. Do đó, Việt Nam nên xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn xuất xứ nghiêm ngặt hơn, đảm bảo rằng hàng hóa được coi là sản xuất tại Việt Nam phải có giá trị gia tăng đáng kể từ các công đoạn chế biến nội địa.

Không chỉ dừng lại ở việc áp thuế quan, chính sách bảo hộ của ôngTrump còn có thể dẫn đến việc áp đặt các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe hơn đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Điều này sẽ làm gia tăng chi phí sản xuất cho các doanh nghiệp Việt Nam, từ đó ảnh hưởng đến giá thành và khả năng cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các biện pháp bảo hộ cũng có thể dẫn đến tình trạng cản trở tiếp cận các công nghệ mới và nguyên liệu chất lượng cao cho sản xuất. Việc thiếu hụt nguyên liệu hoặc công nghệ sẽ làm giảm hiệu suất sản xuất và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm xuất khẩu. Để đối phó với tình hình này, Việt Nam cần tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), tìm kiếm các nguồn cung thay thế và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững hơn trong nước.

-Tỷ giá có thể chịu áp lực, chính sách kinh tế của ôngTrump với việc ưu tiên xuất khẩu và giảm thâm hụt thương mại có thể tạo ra áp lực lên đồng USD, khiến giá trị của đồng tiền này có thể biến động mạnh. Với Việt Nam, việc tỷ giá VND/USD biến động sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu và các khoản vay nước ngoài.Nếu đồng USD tăng giá, điều này sẽ làm gia tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu, ảnh hưởng đến các doanh nghiệp sản xuất trong nước. Ngược lại, nếu USD mất giá, hàng xuất khẩu của Việt Nam vào Mỹ có thể trở nên cạnh tranh hơn, nhưng đồng thời cũng có thể tạo ra những rủi ro cho các doanh nghiệp có khoản vay bằng USD do áp lực tăng chi phí trả nợ.

-Lạm phát và lãi suất có thể chịu ảnh hưởng. Biến động tỷ giá không chỉ ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu mà còn tác động đến lạm phát và lãi suất trong nước. Nếu VND mất giá mạnh, giá cả hàng hóa nhập khẩu sẽ tăng lên, dẫn đến lạm phát cao. Ngân hàng Nhà nước có thể buộc phải tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát, điều này có thể gây ảnh hưởng đến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó làm chậm lại quá trình phục hồi kinh tế.Ngoài ra, biến động tỷ giá còn có thể làm gia tăng rủi ro tài chính cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các công ty có khoản vay lớn bằng ngoại tệ. Để giảm thiểu rủi ro này, các doanh nghiệp cần có các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá, bao gồm việc sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng tương lai hoặc quyền chọn.

- Rủi ro bị gắn mác “thao túng tiền tệ”. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích các quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, và Việt Nam từng bị nhắc đến như một trong những quốc gia có nguy cơ bị cáo buộc thao túng tiền tệ. Nếu Mỹ gia tăng các cáo buộc này trong nhiệm kỳ thứ hai, điều này sẽ gây áp lực lớn lên chính sách tỷ giá của Việt Nam, buộc Ngân hàng Nhà nước phải có các biện pháp can thiệp để tránh bị áp thuế hoặc trừng phạt kinh tế.Việc bị gán mác thao túng tiền tệ có thể dẫn đến các biện pháp trừng phạt từ Mỹ, ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu của Việt Nam. Do đó, Việt Nam cần tăng cường minh bạch trong quản lý tỷ giá và hợp tác chặt chẽ với các tổ chức tài chính quốc tế để tránh bị cáo buộc này.

-Thách thức từ sự phụ thuộc: Chuỗi cung ứng của Việt Nam có sự liên kết chặt chẽ với các công ty đa quốc gia sản xuất tại Trung Quốc, và do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hoạt động thương mại tại Trung Quốc cũng có thể lan sang Việt Nam.Việc phụ thuộc quá nhiều vào chuỗi cung ứng của các công ty nước ngoài cũng có thể mang lại rủi ro cho Việt Nam. Khi các công ty đa quốc gia quyết định thay đổi chiến lược hoặc chuyển sản xuất sang quốc gia khác do biến động chính sách, Việt Nam có thể phải đối mặt với tình trạng sụt giảm sản xuất và thất nghiệp. Do đó, cần thiết phải xây dựng năng lực sản xuất trong nước, thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.Việc thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro từ sự phụ thuộc vào các công ty nước ngoài mà còn tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế. Việt Nam cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia vào các chuỗi cung ứng quốc tế.

3. Thay cho lời kết

Như vậy, sự kiện ông Donald Trump tái đắc cử vào năm 2024 có thể mang lại cả cơ hội và thách thức cho kinh tế Việt Nam. Trong khi những thay đổi về chính sách thương mại và đầu tư của Mỹ có thể tạo điều kiện cho Việt Nam thu hút thêm FDI và mở rộng sản xuất, các biện pháp bảo hộ và xung đột thương mại cũng đặt ra nhiều rủi ro cho nền kinh tế. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, Việt Nam cần có các chiến lược phù hợp nhằm tận dụng cơ hội, giảm thiểu rủi ro và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa đang thay đổi mạnh mẽ.

Trong ngắn hạn, Việt Nam có thể hưởng lợi về tăng trưởng kinh tế nhờ sự chuyển dịch của chuỗi cung ứng toàn cầu và dòng vốn FDI gia tăng. Các ngành xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là sản phẩm điện tử và dệt may, có thể được hưởng lợi từ nhu cầu tăng cao của các công ty Mỹ muốn tránh thuế quan Trung Quốc. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có tiềm năng hưởng lợi từ việc dịch chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc. Các công ty Mỹ có thể chuyển một phần sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam, qua đó làm tăng giá trị gia tăng trong nền kinh tế và tạo ra nhiều việc làm hơn. Ngành xuất khẩu nông sản có thể chịu ảnh hưởng tiêu cực nếu chính sách bảo hộ của Mỹ, như dưới thời ông Trump, làm giảm nhu cầu nhập khẩu sản phẩm nông sản từ Việt Nam, nhất là nếu các thuế quan gia tăng. Nếu Việt Nam có thể đẩy mạnh quan hệ thương mại với các đối tác khác hoặc gia tăng xuất khẩu sang các thị trường mới như EU và ASEAN, tác động tiêu cực có thể được giảm bớt.Tuy nhiên, trong dài hạn, nếu các cuộc chiến thương mại và bất ổn chính trị kéo dài, sự thận trọng trong chi tiêu của các doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể làm giảm nhu cầu tiêu dùng nội địa và tác động đến tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam.

Để giảm thiểu những rủi ro và tận dụng tối đa cơ hội từ nhiệm kỳ thứ hai của ông Donald Trump, Việt Nam cần nỗ lực đẩy mạnh cải cách kinh tế, nâng cấp chuỗi cung ứng; đối phó với các rủi ro về thương mại và chính sách từ Mỹ; tăng cường các mối quan hệ đối tác chiến lược, không chỉ với Mỹ mà còn với các thị trường khác để giảm phụ thuộc quá mức vào một đối tác duy nhất. Có thể tập trung vào một số hướng chính sách quan trọng như sau:

- Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường mở rộng thị trường xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ bằng cách phát triển quan hệ thương mại với EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia khác trong khu vực.

- Cải thiện môi trường kinh doanhđể thu hút và giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng cao.

- Linh hoạt trong quản lý tiền tệ: Ngân hàng Nhà nước cần có chính sách quản lý tỷ giá linh hoạt để ứng phó với các biến động từ chính sách kinh tế của Mỹ, đồng thời tránh bị cáo buộc thao túng tiền tệ.

- Tăng cường hạ tầng kỹ thuật và nâng cao chất lượng nhân lực: Để thu hút được dòng vốn FDI chất lượng cao, Việt Nam cần tập trung đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật, bao gồm giao thông, năng lượng, và công nghệ thông tin. Ngoài ra, việc đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng cao cũng là yếu tố quyết định để các nhà đầu tư lựa chọn Việt Nam làm điểm đến sản xuất.

- Phát triển năng lực sản xuất trong nướcđể thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp nội địa, giúp họ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và giảm sự phụ thuộc vào các công ty đa quốc gia. Để đảm bảo chuỗi cung ứng hoạt động hiệu quả, Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ quản lý chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực của các doanh nghiệp trong nước. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và tự động hóa trong quản lý chuỗi cung ứng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, tăng cường tính minh bạch và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Phó Thị Kim Chi

(Bài đăng trên Bản tin Thông tin báo cáo viên số tháng 12/2024)

[1] Xem Förster, M. (2024) 'Op-Ed: Trump 2.0 will benefit Vietnam, but only if trade surpluses avoid populist backlash', Vietnam Briefing, 18 November. Available at: https://www.vietnam-briefing.com/news/op-ed-trump-2-0-will-benefit-vietnam-but-only-if-trade-surpluses-avoid-populist-backlash.html/