Năm 2022 dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Thường vụ Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, sự nỗ lực của các cơ quan, đơn vị toàn quân; sự phối, kết hợp chặt chẽ giữa Bộ Quốc phòng với các Bộ, Ban, ngành, địa phương và nhân dân các tỉnh, thành có liên quan, công tác hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng tiếp tục thu được những thành tựu đáng phấn khởi, theo đúng định hướng tăng cường hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả mà Đại hội Đảng lần thứ XIII đề ra.

Những hoạt động hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng năm 2022 càng khẳng định đối ngoại quốc phòng là một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao Việt Nam, góp phần làm sâu sắc thêm dấu ấn của đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước.

Quan hệ hợp tác quốc phòng song phương tiếp tục được củng cố, đi vào chiều sâu, thực chất

Năm 2022, công tác hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng đã bám sát chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương và Thủ trưởng Bộ Quốc phòng. Các lĩnh vực hợp tác quốc phòng được mở rộng, góp phần tiếp tục triển khai hiệu quả quan hệ hợp tác với các nước sau gần hai năm bị ảnh hưởng của đại dịch Covid-19. Việc triển khai công tác hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng từ cấp Bộ đến các Quân khu, đơn vị các cấp ngày càng đi vào nền nếp. Công tác phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong toàn quân cũng như với các Bộ, ban, ngành, địa phương được nâng cao. Các cơ quan, đơn vị đã báo cáo, đánh giá, đề xuất với Bộ Quốc phòng xử lý đúng đắn quan hệ quốc phòng với các nước, bảo đảm thận trọng, chặt chẽ và hiệu quả.

Quan hệ hợp tác quốc phòng song phương với các nước tiếp tục được củng cố, đi vào chiều sâu, thực chất, góp phần xây dựng lòng tin, duy trì quan hệ hữu nghị với các nước, tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình để phát triển đất nước, tăng cường tiềm lực quốc phòng. Ngày 23/4/2022, chúng ta đã tổ chức Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam-Trung Quốc lần thứ 7 với các hoạt động tại huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng (Việt Nam), hướng tới mục tiêu đoàn kết, hữu nghị và xây dựng, duy trì và mở rộng các hoạt động giao lưu ở hai bên biên giới Việt Nam – Trung Quốc hòa bình, cùng phát triển.

Năm 2022 là Năm Đoàn kết Hữu nghị Việt Nam – Lào, Bộ Quốc phòng Việt Nam đã cùng Bộ Quốc phòng Lào phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị cho các hoạt động kỷ niệm trang trọng, thiết thực, hiệu quả, an toàn. Trong quá trình thực hiện, các đồng chí Lào khẳng định công lao to lớn của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam anh em giúp đỡ quý báu đối với Lào từ trước đến nay. Việt Nam ghi nhận sự hỗ trợ của nhân dân các dân tộc Lào đối với sự nghiệp thống nhất đất nước, xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước của Việt Nam. Hoạt động Năm Đoàn kết Hữu nghị đã thúc đẩy hợp tác lĩnh vực quốc phòng - an ninh, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công tác bảo đảm hậu cần-kỹ thuật, phòng chống thiên tai, dịch bệnh… góp phần quan trọng vào việc tăng cường tình đoàn kết hữu nghị giữa hai dân tộc và sự phát triển của hai đất nước Việt Nam và Lào.

Năm 2022, Bộ Quốc phòng hai nước Việt Nam và Campuchia đã phối hợp tổ chức thành công nhiều sự kiện lớn, có ý nghĩa biểu tượng cao, tạo sức lan tỏa sâu rộng trong nhân dân. Chúng ta đã tổ chức tốt Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Campuchia lần thứ nhất tại tỉnh Bình Phước (Việt Nam) và tỉnh Kratie (Campuchia) ngày 15/5/2022. Trong chương trình giao lưu đầu tiên này, hai đoàn Việt Nam và Campuchia đã tiến hành lễ chào cột mốc chủ quyền; chứng kiến tuần tra chung; trồng cây hữu nghị; khánh thành Trạm Y tế Quân dân y Hữu nghị Việt Nam – Campuchia... Hai đoàn đã hội đàm về hợp tác quốc phòng và ký Thỏa thuận hợp tác giữa Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng Việt Nam với Bộ Tư lệnh Hiến binh, Quân đội Hoàng gia Campuchia... Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam - Campuchia lần thứ nhất đã để lại những ấn tượng sâu đậm về tình đoàn kết, hữu nghị giữa quân đội và nhân dân hai nước. Sự thành công của chương trình góp phần thúc đẩy hợp tác quốc phòng Việt Nam - Campuchia ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả, đồng thời, tăng cường sự tin cậy chính trị, cùng nhau xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.

Bên cạnh Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Campuchia lần thứ nhất, chúng ta phối hợp với bạn tổ chức Lễ kỷ niệm 45 năm “Con đường tiến tới lật đổ chế độ diệt chủng Pol Pot” của Thủ tướng Campuchia Hun Sen cũng như cuộc gặp thường niên giữa ba Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Campuchia - Lào - Việt Nam và hoạt động diễn tập cứu hộ cứu nạn chung lần đầu tiên giữa quân đội ba nước tại Lào. Các quân khu, Bộ đội Biên phòng và lực lượng bảo vệ biên giới hai nước Việt Nam – Campuchia thường xuyên trao đổi tình hình, phối hợp tuần tra chung, giao lưu kết nghĩa, kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh từ cơ sở, góp phần tăng cường quan hệ hữu nghị giữa quân đội và nhân dân hai nước, nhất là ở các khu vực giáp biên; hợp tác giữa các quân binh chủng, đào tạo, tập huấn được triển khai hiệu quả theo Nghị định thư và kế hoạch hợp tác quốc phòng hằng năm, cũng như các văn kiện, thỏa thuận hợp tác hai bên đã ký kết. Đại tướng Tea Banh, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Campuchia cảm ơn Bộ Quốc phòng Việt Nam đã ủng hộ, hỗ trợ Bộ Quốc phòng Campuchia tổ chức các hội nghị quân sự, quốc phòng trong năm Chủ tịch ASEAN 2022, trong đó có Hội nghị ADMM Hẹp và Hội nghị ADMM+ lần thứ 9 tổ chức vào tháng 11/2022 tại tỉnh Seam Reap.

Năm Hữu nghị Việt Nam – Lào và Năm Hữu nghị Việt Nam - Campuchia 2022 đã đóng góp tích cực vào việc xây dựng lòng tin, duy trì quan hệ hữu nghị với hai nước láng giềng, góp phần bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ vững môi trường hòa bình để phát triển đất nước, tăng cường tiềm lực quốc phòng.

Quan hệ quốc phòng Việt – Mỹ năm 2022 đã được triển khai trên các lĩnh vực hợp tác, đặc biệt là khắc phục hậu quả sau chiến tranh, trong đó triển khai Dự án xử lý môi trường ô nhiễm dioxin tại sân bay Biên Hòa, Dự án hỗ trợ người khuyết tật ở các khu vực bị phun rải chất độc da cam, rà phá bom mìn, thông tin tuyên truyền và tìm kiếm hài cốt quân nhân mất tích sau chiến tranh. Nhân chuyến thăm và dự Đối thoại Chính sách quốc phòng Mỹ - Việt năm 2022, các bạn Mỹ đã trao cho ta một số thông tin tư liệu quý về bộ đội Việt Nam hy sinh trong chiến tranh. Hai bên Việt Nam và Mỹ tiếp tục hợp tác có hiệu quả trong các lĩnh vực như gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, cứu trợ thảm họa/hỗ trợ nhân đạo, quân y và nâng cao năng lực cho lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Quan hệ quốc phòng Việt – Pháp không ngừng được củng cố và phát triển, ngày càng hiệu quả, thực chất. Các hoạt động trao đổi đoàn, đào tạo, quân y, công nghiệp quốc phòng, gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc, khắc phục hậu quả chiến tranh, tăng cường nghiên cứu và trao đổi chiến lược; hải quân; giao lưu sĩ quan trẻ; chia sẻ ký ức lịch sử…tiến triển trên cơ sở phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế của mỗi bên. Đặc biệt, sau chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vào tháng 11/2021, quan hệ quốc phòng song phương ngày càng được củng cố và phát triển. Hai bên đang tích cực triển khai các hoạt động hợp tác hướng tới kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, 10 năm Đối tác Chiến lược.

Lãnh đạo cấp cao của Bộ Quốc phòng Việt Nam và Nhật Bản duy trì các cuộc tiếp xúc và sang thăm lẫn nhau; các nội dung hợp tác được tích cực triển khai, thúc đẩy phù hợp với nguyện vọng, nhu cầu của hai bên và đạt được kết quả tích cực trên một số lĩnh vực như trao đổi đoàn, duy trì các cơ chế hợp tác hiện có, đào tạo, tham gia hoạt động Gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, hỗ trợ nâng cao năng lực, an ninh mạng, quân y, khắc phục hậu quả chiến tranh, tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ nhân đạo...

Bộ Quốc phòng Việt Nam và Bộ Quốc phòng Australia đã phối hợp chặt chẽ, triển khai hiệu quả Bản ghi nhớ về hợp tác quốc phòng ký năm 2010 và Tuyên bố Tầm nhìn chung về thúc đẩy hợp tác quốc phòng ký năm 2018, đạt nhiều kết quả tích cực, đặc biệt là trên các lĩnh vực: tiếp xúc cấp cao; hợp tác đào tạo; quân y; trao đổi kỹ năng chống khủng bố; an ninh biển; khắc phục hậu quả chiến tranh; gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; tích cực ủng hộ lẫn nhau tại các cơ chế, diễn đàn hợp tác quốc phòng đa phương khu vực và quốc tế, nhất là trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+). Australia cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ vận chuyển Bệnh viện dã chiến cấp 2 của Việt Nam tới các phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc thời gian tới.

Trên cơ sở “Thỏa thuận giữa hai Chính phủ Việt Nam-Mông Cổ về hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng” ký kết năm 2019, hai bên đã phối hợp triển khai hiệu quả các nội dung hợp tác, tập trung trao đổi đoàn, giao lưu, tiếp xúc các cấp, nhất là đoàn cấp cao; đào tạo; cử cán bộ tham gia các hội nghị, hội thảo, hoạt động đa phương do Mông Cổ tổ chức...Tháng 12/2022, Bộ trưởng Quốc phòng Mông Cổ Saikhanbayar Gursed đã sang thăm chính thức Việt Nam. Hai bên tiếp tục thúc đẩy quan hệ hữu nghị truyền thống, làm sâu sắc hơn mối quan hệ quốc phòng Việt Nam-Mông Cổ.

Việt Nam – thành viên tích cực tại các cơ chế hợp tác về quốc phòng, an ninh của khu vực và quốc tế

Bộ Quốc phòng đã chủ động, tích cực tham gia có trách nhiệm vào các hoạt động đối ngoại quốc phòng đa phương, góp phần củng cố lòng tin chiến lược, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước và Quân đội nhân dân Việt Nam trên trường quốc tế. Đối ngoại quốc phòng đa phương tiếp tục chuyển biến mạnh về tư duy từ “tham dự” sang “chủ động đóng góp xây dựng, định hình luật chơi chung”. Việt Nam đã tích cực tham gia có trách nhiệm và đề xuất nhiều sáng kiến có giá trị tại các cơ chế hợp tác về quốc phòng, an ninh của khu vực và quốc tế. Đặc biệt, đối ngoại quốc phòng Việt Nam luôn phối hợp chặt chẽ với bạn bè trên các diễn đàn đa phương khu vực; tích cực tham gia các hội nghị, diễn đàn quân sự, quốc phòng đa phương khu vực và quốc tế như: Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN lần thứ 16 (ADMM-16) và các cuộc gặp không chính thức Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN-Trung Quốc, ASEAN – Mỹ, ASEAN - Ấn Độ, ASEAN-Nhật Bản; Đối thoại Shangri-La lần thứ 19; Hội nghị Tư lệnh Lực lượng quốc phòng các nước ASEAN lần thứ 19 (ACDFM-19)... góp phần tích cực vào việc duy trì hòa bình, ổn định khu vực và thế giới. Việt Nam tiếp tục triển khai có hiệu quả hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, lần đầu làm Lễ xuất quân và triển khai Đội Công binh số 1 thực hiện nhiệm vụ tại Phái bộ An ninh lâm thời của Liên hợp quốc ở khu vực Abyei (UNISFA) và Bệnh viện dã chiến cấp 2 số 4 sang thực hiện nhiệm vụ tại Phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Nam Sudan (UNMISS).

Bên cạnh đó, Bộ Quốc phòng đã chủ động tham gia và tổ chức đăng cai các Hội thao Quân sự quốc tế như Army Games, Giải bắn súng quân dụng Lục quân ASEAN lần thứ 30 (AARM-30). Đây là hoạt động giao lưu đua tài đầu tiên của Lục quân ASEAN sau gần 2 năm gián đoạn bởi đại dịch Covid-19. Việc đăng cai tổ chức AARM-30 khẳng định sự chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam, tạo cơ hội để các đoàn trao đổi, học hỏi lẫn nhau, rèn luyện kỹ năng nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Năm 2022 cũng là năm chúng ta đạt được hiệu quả cao trong hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh; xử lý ô nhiễm bom, mìn và chất độc da cam/dioxin, góp phần phát triển kinh tế-xã hội ở nhiều địa bàn trọng điểm trên cả nước.

Về hợp tác phòng, chống dịch Covid-19, trong bối cảnh đại dịch bùng phát và diễn biến phức tạp, ngoài việc chung tay cùng cả nước, Bộ Quốc phòng đã cử lực lượng tích cực tham gia phòng chống Covid-19, thực hiện tốt “ngoại giao vắc xin”. Thông qua kênh ngoại giao quốc phòng, các đối tác như Cuba, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Đức, Anh, Mỹ… đã hỗ trợ cho Bộ Quốc phòng Việt Nam hàng trăm nghìn liều vắc xin, thuốc điều trị, vật phẩm y tế phòng, chống dịch.

Lãnh đạo Bộ Quốc phòng Việt Nam chủ động chia sẻ với các đối tác đánh giá về tình hình thế giới, khu vực và các vấn đề cùng quan tâm; trong đó có vấn đề an toàn tự do hàng hải, hàng không tại Biển Đông; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì lòng tin, duy trì môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác cùng phát triển, coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN; đề nghị các đối tác tiếp tục tăng cường phối hợp, ủng hộ lẫn nhau tại các cơ chế, diễn đàn đa phương khu vực và quốc tế.

Sau nhiều năm chuẩn bị, lần đầu tiên Việt Nam tổ chức triển lãm quốc phòng quốc tế đầu tháng 12/2022. Đây cũng là lần đầu tiên những sản phẩm, vũ khí trang bị do nền công nghiệp quốc phòng Việt Nam tự chủ sản xuất và hợp tác chuyển giao công nghệ sản xuất được trưng bày trước công chúng. Cùng với đó là những loại vũ khí của các nhà sản xuất công nghiệp quốc phòng hàng đầu thế giới như máy bay vận tải quân sự, máy bay không người lái lưỡng dụng, tên lửa, radar, robot tự động, xe tăng T90, xe đặc chủng, vũ khí, trang bị bộ binh, đạn cối, đạn pháo, hệ thống thông tin quân sự, hệ thống tự động hóa hay hệ thống mô phỏng hiện đại. Triển lãm đánh dấu nỗ lực của Việt Nam trong việc đẩy mạnh hội nhập quốc tế và hợp tác quốc phòng với tất cả các nước vì hòa bình và phát triển, đồng thời là bước khởi đầu cho những mối quan hệ hợp tác mới trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng.

Phương hướng công tác đối ngoại quốc phòng năm 2023

Năm 2023, Bộ Quốc phòng đã xây dựng kế hoạch công tác theo định hướng tiếp tục nâng cao chất lượng công tác hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng theo phương châm “tích cực, chủ động, chắc chắn, linh hoạt, hiệu quả”, góp phần củng cố, nâng cao vị thế, uy tín của đất nước và Quân đội nhân dân Việt Nam trên trường quốc tế. Công tác hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng năm 2023 sẽ được triển khai đồng bộ, toàn diện theo đúng chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước; tích cực, chủ động nắm chắc diễn biến tình hình thế giới, khu vực để làm tốt công tác tham mưu chiến lược về đối ngoại quốc phòng; triển khai có hiệu quả các thỏa thuận hợp tác, các cơ chế và lĩnh vực hợp tác hiện có với các nước, đồng thời nghiên cứu, mở rộng quan hệ, lĩnh vực hợp tác phù hợp; làm sâu sắc hơn nữa quan hệ quốc phòng song phương, nhất là với các nước láng giềng, các nước lớn, các đối tác quan trọng, các nước ASEAN và bạn bè truyền thống; tiếp tục triển khai hiệu quả các nội dung hợp tác trong Nghị định thư giai đoạn đến năm 2024; trong đó, tập trung trao đổi đoàn các cấp, nhất là cấp cao; giao lưu sĩ quan trẻ; hợp tác đào tạo nguồn nhân lực; tăng cường hợp tác giữa các quân, binh chủng; tìm kiếm, quy tập, hồi hương hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh trên đất nước Lào và Campuchia.

Việt Nam cũng sẽ tiếp tục triển khai hiệu quả các văn bản và thỏa thuận đã ký kết với các đối tác, tập trung vào các lĩnh vực khắc phục hậu quả chiến tranh, tham gia gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, hợp tác quân y, cứu hộ - cứu nạn, tiếp tục phối hợp hiệu quả và ủng hộ lẫn nhau tại các cơ chế, diễn đàn đa phương.

Bộ Quốc phòng tiếp tục nâng tầm đối ngoại quốc phòng đa phương, chủ động đưa ra sáng kiến và tích cực tham gia đầy đủ, hiệu quả các cấu trúc, diễn đàn an ninh khu vực và quốc tế, nhất là cơ chế hợp tác quốc phòng trong khuôn khổ ASEAN; tiếp tục tham vấn, ủng hộ lẫn nhau về các vấn đề, cùng quan tâm trên các diễn đàn khu vực, cũng như phát huy vai trò thành viên ADMM+, đẩy mạnh tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc theo hướng mở rộng lĩnh vực, quy mô và địa bàn; bảo đảm các hoạt động đối ngoại quốc phòng phù hợp với tình hình thực tế; xây dựng, hoàn thiện thể chế, hành lang pháp lý về hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng theo kế hoạch; tăng cường công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại quốc phòng; củng cố, kiện toàn tổ chức, biên chế ngành đối ngoại toàn quân; phối hợp chặt chẽ, hiệu quả với các ban, bộ, ngành, địa phương và cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài trong triển khai công tác hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng, góp phần vào hòa bình, ổn định và phát triển chung ở khu vực.

Với Chiến lược hội nhập quốc tế và Đối ngoại quốc phòng đến năm 2030 và những năm tiếp theo đã được thông qua, nhất định công tác đối ngoại quốc phòng sẽ có bước chuyển mình mạnh mẽ hơn nữa, đóng góp vào thành công chung của đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân./.

GS.TS. Nguyễn Hồng Quân

Viện Chiến lược Quốc phòng