Nói đến “lòng dân” là nói đến tinh thần, niềm tin, đoàn kết, đồng lòng, ý chí tự cường để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Lịch sử dân tộc ta cho thấy: Những lúc nào thế trận lòng dân được xây dựng, củng cố và phát huy tốt thì Tổ quốc sẽ vững bền, đất nước phát triển.

Trong bối cảnh tình hình hiện nay, cần chú trọng xây dựng thế trận lòng dân để bảo vệ vững chắc Tổ quốc; trong đó cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể sau:

1. Không ngừng giáo dục, vun đắp những giá trị đặc trưng của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

“Thế trận lòng dân”, thế trận khu vực phòng thủ cấp tỉnh, huyện, thế trận phòng thủ quân khu, có ý nghĩa hết sức quan trọng. Cần xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc ở tất cả các cấp, các địa bàn, cả trong nội địa, biên giới, biển, đảo và trên các môi trường (bộ, không, biển, không gian mạng).

Cần làm rõ những yêu cầu mới về chủ nghĩa yêu nước trong điều kiện hiện nay, như phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ vùng trời, vùng biển, hải đảo của Tổ quốc; yêu nước gắn với bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân, nền văn hóa dân tộc, chế độ chính trị của đất nước...

Cần rà soát, làm tốt việc phân vùng chiến lược về quốc phòng, an ninh, quy hoạch khu kinh tế gắn với quy hoạch tổng thể bố trí quốc phòng, quy hoạch thế trận quân sự các khu vực phòng thủ. Tiếp tục xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ toàn quân ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc, tạo sự thống nhất nhận thức và hành động, gắn công tác tư tưởng với tổ chức các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Đẩy mạnh kết hợp phát triển kinh tế gắn với củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại, nhất là điều chỉnh bố trí lại dân cư; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, tiếp tục huy động nguồn lực cho xây dựng khu vực phòng thủ, xây dựng thế trận quân sự; ưu tiên xây dựng các công trình phòng thủ thiết yếu (căn cứ chiến đấu, căn cứ hậu phương, căn cứ hậu cần, kỹ thuật,...) gắn với phòng thủ dân sự; quản lý chặt chẽ các công trình quốc phòng, các địa hình có giá trị phòng thủ,... tạo lập thế trận rộng khắp, liên hoàn, vững chắc giữa các khu vực và trên từng hướng chiến lược.

Điều chỉnh bố trí lực lượng quốc phòng, an ninh hình thành thế chiến lược đảm bảo sẵn sàng xử lý thắng lợi các tình huống, không để bị động, bất ngờ.

2. Nhận thức sâu sắc mục tiêu bảo vệ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, giáo dục mục tiêu quốc phòng, an ninh bảo vệ Tổ quốc

Xây dựng, bồi đắp, củng cố lòng tin của bộ đội đối với Đảng, Nhà nước, làm cho toàn quân không chỉ thiết tha với lợi ích quốc gia - dân tộc, mà còn gắn bó với Đảng, Nhân dân, với chế độ chính trị, từ đó nâng cao ý thức tự giác về nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền lợi công dân trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

Tiếp tục giáo dục tinh thần yêu nước trong tình hình hiện nay, gắn với liên hệ những bài học, kinh nghiệm giải quyết những vấn đề điển hình cụ thể diễn ra trong thực tiễn đơn vị mình và đơn vị bạn; rút ra những nguyên tắc, kinh nghiệm nhằm nâng cao trách nhiệm xây dựng và đấu tranh quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc.

Cần đẩy mạnh công tác giáo dục quốc phòng, an ninh cho các đối tượng; tăng cường phối hợp thường xuyên, chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương.

Cần tiếp tục giáo dục quan điểm của Đảng về xác định đối tượng, đối tác và sự chuyển hóa giữa đối tượng, đối tác; giáo dục lòng vị tha, đức khoan dung, xây dựng ý thức xác định bạn, thù dựa trên lợi ích quốc gia - dân tộc.

Đẩy mạnh công tác dân vận, phát huy vai trò “đội quân công tác” của bộ đội khi tham gia vận động, tuyên truyền, giúp đỡ các tầng lớp nhân dân, nhất là ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo.

Giáo dục ý thức tôn trọng và bảo vệ những nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội.

Giáo dục việc kết hợp phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội gắn với tăng cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại trên các vùng, miền chiến lược.

Đặt xây dựng “thế trận lòng dân” với tư tưởng phát huy vai trò của nhân dân, nhân dân là chủ thể trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Phát triển tư tưởng “dân làm gốc”, xây dựng “thế trận lòng dân” gắn với tư tưởng phát huy vai trò của nhân dân, nhân dân là chủ thể, lực lượng vũ trang là nòng cốt trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Xây dựng “thế trận lòng dân” trong tính chỉnh thể với xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân. Xây dựng “thế trận lòng dân”, thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân vững chắc làm nền tảng cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc” .

3. Xây dựng Đảng trong sạch, chính quyền vững mạnh

Cần triển khai các biện pháp thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XIII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Kết hợp chặt chẽ việc xây dựng Đảng với bảo vệ Đảng, tăng cường hiệu lực quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Tiếp tục phát huy sức mạnh toàn dân, bảo vệ vững chắc an ninh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, đối ngoại quốc phòng.

Cần giám sát chặt chẽ việc thực hiện quy định trách nhiệm, quyền hạn người đứng đầu; bổ nhiệm người có “tâm” sáng, thực sự có tài; hạn chế nạn nhũng nhiễu, tiêu cực, chạy chức, chạy quyền.

Chủ động thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước, của bộ máy chính quyền trong xây dựng, củng cố, phát huy tiềm lực chính trị - tinh thần; làm cho bộ máy chính quyền thực sự gần dân, vì dân, không nhũng nhiễu, gây khó cho dân. Xây dựng quy định mang tính pháp lý về quan hệ giữa lãnh đạo chính quyền với các doanh nghiệp, doanh nhân, không để các bên lợi dụng lẫn nhau làm tổn hại lợi ích, tài sản của công; răn đe, phòng ngừa có hiệu quả tham nhũng, lãng phí.

Chính quyền các cấp cần tận tâm, tận lực công việc “chăm sóc” cuộc sống bình thường của người dân, làm sao dân thực sự tôn trọng, yêu mến, bảo vệ chính quyền. Khi có “biến”, người dân sẵn sàng không tiếc công sức, của cải, thậm chí hy sinh thân mình để cứu nước.

Trong mọi công việc, phải luôn quán triệt sâu sắc quan điểm “dân là gốc”; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, kiên trì thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” . Nhân dân là trung tâm, là chủ thể thực sự của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc là điều kiện bảo đảm thắng lợi trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

3. Quan tâm xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc tại các địa bàn chiến lược

Quan tâm xây dựng “thế trận lòng dân” bảo vệ Tổ quốc tại các địa bàn chiến lược, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, biển, đảo; coi đây là nền tảng phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần đảm bảo thắng lợi. Đây là phương hướng, quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng và củng cố “thế trận lòng dân” bảo vệ Tổ quốc trên các địa bàn; là sự cụ thể hóa quan điểm xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, đảm bảo cho thắng lợi trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Đẩy mạnh xây dựng “thế trận lòng dân” trong Quân đội, Công an – lực lượng này là nòng cốt, có nhiều khả năng và phát huy có hiệu quả vai trò trong xây dựng “thế trận lòng dân”, tạo nền tảng vững chắc xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân. Củng cố niềm tin của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ; của những người trực tiếp tham gia huấn luyện, diễn tập và khi xảy ra chiến tranh, sẽ trực tiếp cầm súng chiến đấu và chiến đấu thắng lợi, bảo vệ vững chắc từng mảnh đất, vùng trời, vùng biển, đảo của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Phát huy đại đoàn kết toàn dân tộc, làm cơ sở củng cố “thế trận lòng dân” trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Đại đoàn kết toàn dân tộc là cơ sở xây dựng “thế trận lòng dân” bảo vệ Tổ quốc. Cốt lõi của xây dựng “thế trận lòng dân” bảo vệ Tổ quốc chính là sự đoàn kết, thống nhất của cả dân tộc. Cần tiếp tục quán triệt sâu sắc hơn quan điểm “dân là gốc”, xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân” bảo vệ Tổ quốc trên cơ sở phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc là yêu cầu khách quan, là điều kiện tiên quyết.

Xây dựng "thế trận lòng dân" trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Cần tiếp tục tăng cường phối hợp, đấu tranh bảo hộ công dân Việt Nam ở nước ngoài, làm cho công dân Việt Nam được tôn trọng, được đảm bảo các quyền công dân hợp pháp, được tạo thuận lợi đầu tư, kinh doanh ngay tại quê hương mình, đồng thời góp phần động viên đồng bào tôn trọng luật pháp nước chủ nhà, luật pháp quốc tế, không làm điều gì tổn hại thanh danh đất nước.

4. Phát huy vai trò đối ngoại trong xây dựng “thế trận lòng dân”

Chú ý phát huy vai trò hàng đầu của đối ngoại trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Học tập và phát huy vai trò, bài học kinh nghiệm giữ nước bằng ngoại giao, “hạ sách mới phải dùng binh”. Ta cần xem xét thận trọng để tránh trở thành một bên đối chọi với Mỹ, phương Tây, nhưng cũng không bị cô lập trong trật tự kinh tế thế giới mới 2 cực đang hình thành; vừa duy trì quan hệ với Nga và Trung Quốc, vừa hợp tác với Mỹ và các đối tác phương Tây.

Không ảo tưởng dựa vào nước lớn để bảo vệ chủ quyền đất nước. Không chọn bên trong quan hệ với các nước lớn; chỉ chọn lẽ phải, công lý theo nghĩa rộng (tôn trọng chủ quyền quốc gia, độc lập, chủ quyền, nhân quyền, tự do...); không đối đầu, bảo vệ Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế. Việt Nam nên tiếp tục giữ lập trường trung lập, cần nghiên cứu và kịp thời điều chỉnh chính sách quốc phòng, cũng như chiến lược quốc phòng và chiến lược quân sự.

Nên học tập kinh nghiệm đa dạng hóa đối tác hợp tác kỹ thuật quân sự của Indonesia, Malaysia. Bên cạnh đó, mở rộng hợp tác công nghiệp quốc phòng và hợp tác kỹ thuật quân sự với các đối tác tiềm năng khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Israel, Canada, Anh, một số nước EU... vì lợi ích quốc phòng, an ninh của đất nước, nhằm hạn chế lệ thuộc vào một đối tác; hạn chế bị lỡ, hủy bỏ kế hoạch hợp tác công nghiệp quốc phòng. Tranh thủ tìm kiếm nguồn sản xuất, bảo dưỡng, sửa chữa trang bị, vũ khí hiện có, nguồn cung nguyên liệu, linh kiện sản xuất công nghiệp quốc phòng từ một số đối tác khác.

Bên cạnh việc tự lực đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội, cần đa dạng hóa mạnh mẽ các nguồn bổ túc kiến thức kỹ thuật quân sự, nghệ thuật quân sự (kinh nghiệm đánh chặn UAV, tên lửa hành trình, an ninh mạng, phòng thủ trong đô thị...).

5. Chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc “thế trận lòng dân”

Thường xuyên tuyên truyền, giáo dục; cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin để nhân dân phân biệt rõ đúng – sai, tốt – xấu, tích cực - tiêu cực.

Sử dụng đồng bộ các phương tiện thông tin đại chúng; chú trọng tuyên truyền công khai trên các báo điện tử, trang tin điện tử; qua các trang mạng xã hội; qua tuyên truyền miệng… Đa dạng hóa các phương pháp đấu tranh, sử dụng đồng bộ, kết hợp có hiệu quả các phương pháp đối thoại, đấu tranh trực diện nhằm thuyết phục những người có nhận thức sai lầm, lệch lạc, không “đẩy” họ về phía “bên kia”.

Đẩy mạnh đấu tranh trên không gian mạng thông qua các ứng dụng Zalo, Facebook, các Fanpage, blog, kênh Youtube… chỉ rõ đúng - sai, thật - giả.

6. Đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí

Kiên quyết, kiên trì đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực, với quyết tâm chính trị cao hơn, hành động mạnh mẽ hơn. Kết hợp chặt chẽ giữa tích cực phòng ngừa với chủ động phát hiện, xử lý nghiêm minh, kịp thời những hành vi tham nhũng, tiêu cực, bao che, dung túng, tiếp tay cho tham nhũng, can thiệp, cản trở việc chống tham nhũng, tiêu cực; không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của toàn dân; thực hiện đồng bộ các biện pháp chính trị, tư tưởng, tổ chức, hành chính, kinh tế, hình sự.

Tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, tuyên truyền, tạo sự tự giác, thống nhất cao về nhận thức và hành động trong cán bộ, đảng viên và nhân dân về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, trước hết là sự gương mẫu, quyết liệt của người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương; kiên trì giáo dục, rèn luyện đức tính liêm khiết; xây dựng văn hoá tiết kiệm, không tham nhũng, lãng phí, trước hết trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức.

Thay lời kết luận

Sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta phải quán triệt sâu sắc vị trí, vai trò quan trọng của “thế trận lòng dân” và quan điểm của Đảng về xây dựng, phát huy mạnh mẽ “thế trận lòng dân”, tạo nền tảng vững chắc xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân”.

Xây dựng và phát huy mạnh mẽ “thế trận lòng dân” là sự phát triển tư tưởng lấy “dân là gốc”, phát huy sức mạnh của nhân dân, là “kế sách giữ nước” từ sớm, từ xa, là trách nhiệm của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị và toàn dân./.

GS.TS Nguyễn Hồng Quân

Viện Chiến lược quốc phòng