Thực hiện Nghị quyết số 60-NQ/TW, ngày 20/5/2025 của Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, đất nước ta đang bước vào một giai đoạn cải cách hành chính chưa có tiền lệ - mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn, toàn diện hơn. Trong tiến trình ấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là một phương án tổ chức bộ máy, mà còn là khát vọng đổi mới, của tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích của Nhân dân và sự phát triển của đất nước”.

Chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sự thay đổi về mô hình tổ chức, mà là sự chuyển mình toàn diện của phương thức quản trị ở cấp địa phương - nơi mọi chủ trương, chính sách được triển khai nhanh hơn, sát thực tế hơn, hướng trực tiếp đến lợi ích của người dân và doanh nghiệp. Đây là một bước đi có tính chiến lược, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới, vừa phù hợp xu thế quản trị tiên tiến của thế giới.

Những thành quả bước đầu đạt được trong cuộc cải cách này đã minh chứng cho quyết tâm và tầm nhìn đúng đắn: Bộ máy gọn hơn, chức năng rõ hơn, phục vụ nhanh hơn, hiệu quả hơn. Song, chặng đường cải cách chưa bao giờ bằng phẳng; phía trước vẫn còn những thử thách cần vượt qua, những nút thắt cần tháo gỡ, đòi hỏi bản lĩnh, trí tuệ và sự đồng thuận từ Trung ương tới cơ sở, từ cán bộ lãnh đạo đến từng người dân.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, chúng ta cần nhận diện rõ những vấn đề còn tồn tại, phân tích nguyên nhân và đề ra các giải pháp trọng tâm, chiến lược. Mục tiêu làm sao để mô hình chính quyền địa phương hai cấp thật sự trở thành động lực thúc đẩy đổi mới, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, phục vụ Nhân dân tốt hơn, hiện thực hóa trọn vẹn mục tiêu của Nghị quyết số 60-NQ/TW, đưa mô hình chính quyền địa phương hai cấp trở thành một dấu mốc vàng son trong tiến trình cải cách bộ máy nhà nước.

1. Kết quả bước đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Sau 01 tháng triển khai, trong bối cảnh khối lượng công việc lớn và thời gian gấp rút, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, thể hiện ở các khía cạnh về kiện toàn bộ máy, cải cách hành chính, chuyển đổi số và phản ứng xã hội.

Kiện toàn tổ chức bộ máy

Trong 01 tháng vận hành mô hình tổ chức mới, các địa phương đã cơ bản hoàn thành việc sắp xếp và kiện toàn tổ chức bộ máy. Tính đến ngày 31/7/2025, 100% địa phương đã hoàn thành việc bổ sung, kiện toàn chức danh Bí thư, Chủ tịch Hội đồng nhân dân và Chủ tịch Uỷ ban nhân dân. Các chức danh lãnh đạo chủ chốt như Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân đã được kiện toàn. Cả nước đã thành lập 465 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 9.916 phòng chuyên môn cấp xã theo Nghị định số 150/2025/NĐ-CP. Hầu hết các cơ quan, đơn vị đã được bố trí đầy đủ cán bộ, công chức giữ chức danh lãnh đạo quản lý, đảm bảo hoạt động không bị gián đoạn.

Đối với Trung tâm Phục vụ hành chính công, hiện nay có 32 tỉnh, thành phố thực hiện theo mô hình 02 cấp; 02 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Quảng Ninh) thực hiện theo mô hình một cấp.

Hầu hết các cơ quan, tổ chức, đơn vị đã được bố trí đầy đủ cán bộ, công chức giữ chức danh lãnh đạo quản lý để trực tiếp điều hành hoạt động ngay sau khi vận hành chính quyền địa phương 02 cấp; các địa phương quan tâm bố trí đủ số lượng cán bộ, công chức, người làm việc (cả đối với các cơ quan, đơn vị không thực hiện sắp xếp; các cơ quan, đơn vị ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn). Ngay sau khi kiện toàn tổ chức bộ máy, các cơ quan, đơn vị đều khẩn trương đi vào hoạt động, không có độ trễ, không làm gián đoạn công việc.

Đáng chú ý, một số địa phương đã có kế hoạch luân chuyển, điều động, biệt phái cán bộ, công chức có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm trong các lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch, xây dựng, giao thông, quản lý đất đai, tài chính, giáo dục, và công nghệ thông tin để tăng cường năng lực cho bộ máy mới (như Hải Phòng, Thanh Hóa, Lâm Đồng,…).

Về tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính, hạ tầng và chuyển đổi số

Một trong những thành tựu nổi bật của giai đoạn đầu là hiệu quả trong cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Các Trung tâm Phục vụ hành chính công tại các địa phương đã đi vào hoạt động, và hầu hết đã vận hành hệ thống phần mềm giải quyết thủ tục hành chính, kết nối, liên thông với Cổng Dịch vụ công Quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính. Nhiều địa phương đã triển khai sử dụng dịch vụ công trực tuyến mức độ 3-4, thanh toán điện tử,…một số địa phương có cách làm sáng tạo và hiệu quả khi bố trí công chức, viên chức có kinh nghiệm, kiến thức sâu trong lĩnh vực công nghệ thông tin, khoa học công nghệ làm việc tại Trung tâm phục vụ hành chính công.

Số liệu từ Văn phòng Chính phủ cho thấy, lũy kế từ ngày 01/7 đến ngày 04/8/2025, cả nước đã tiếp nhận tổng số 3.764.448 hồ sơ, trong đó số hồ sơ trực tuyến là 2.625.628, chiếm 69,7%. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến cao này là minh chứng cho sự chuẩn bị tốt về hạ tầng và nhận thức, đồng thời cho thấy người dân và doanh nghiệp đã tích cực chuyển đổi thói quen sử dụng dịch vụ công.

Tuy nhiên, số liệu cũng cho thấy sự chênh lệch lớn giữa các địa phương. Các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh (437.432 hồ sơ) và Hà Nội (301.432 hồ sơ) có số lượng hồ sơ trực tuyến ở mức cao, trong khi các tỉnh miền núi như Lai Châu (11.881 hồ sơ) và Điện Biên (12.795 hồ sơ) có số lượng thấp hơn nhiều. Sự khác biệt này không chỉ là vấn đề về quy mô dân số mà còn phản ánh khoảng cách về hạ tầng công nghệ, trình độ dân trí và thói quen sử dụng dịch vụ công giữa các vùng. Nhận thức được tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, nhiều địa phương đã chỉ đạo, tổ chức tập huấn, bồi dưỡng việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giải quyết công việc như: Tỉnh Bắc Ninh đã chỉ đạo Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức tập huấn, hướng dẫn sử dụng phần mềm Quản lý văn bản và điều hành công việc, Hệ thống thông tin giải quyết TTHC tỉnh. Tỉnh Quảng Ninh chỉ đạo tiếp tục ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, chuyển đổi số để cải cách hoạt động của các cơ quan, đơn vị, triển khai số hóa tài liệu. Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ đạo nghiên cứu triển khai Đề án hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề nghiệp cho cán bộ, công chức, viên chức sau sắp xếp.

Theo báo cáo ngày 27/7/2025 của Cục chuyển đổi số - Cơ yếu về kết quả việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW đã có 17 tỉnh, thành phố “phủ xanh” hơn 50% số xã, phường, trong đó, 12 tỉnh, thành phố vượt mốc 70%. Đặc biệt, có 7 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Huế, Sơn La, Lạng Sơn, Phú Thọ, Lào Cai, Hưng Yên) đã hoàn thành 100% việc “phủ xanh” các xã, phường, tạo tiền đề vững chắc cho việc vận hành hiệu quả các Trung tâm Phụ vụ hành chính công .

Về giải quyết chế độ, chính sách cho cán bộ, công chức, viên chức

Vấn đề giải quyết chế độ, chính sách cho cán bộ, công chức dôi dư sau sắp xếp được các bộ, cơ quan trung ương và các địa phương quan tâm, nắm bắt tình hình tâm tư, nguyện vọng để giải quyết theo quy định. Tính đến ngày 04/8/2025, đã có 93.128 người có quyết định nghỉ việc và 79.366 người đã nghỉ, cho thấy hiệu quả bước đầu của chính sách tinh giản biên chế. Hiện nay, số người đang trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kinh phí và số người đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt kinh phí: 75.089 người (số người đang trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kinh phí: 20.107 người; số người đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt kinh phí: 54.982 người (trong đó, số người đã được nhận tiền: 41.904 người).

Đối với người hoạt động không chuyên trách, trên cơ sở chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 167-KL/TW và Văn bản số 12/CV-BCĐ ngày 20/6/2025 của Ban Chỉ đạo của Chính phủ, các địa phương đang tiến hành lập danh sách, tiến hành quy trình thẩm định để giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách nghỉ từ ngày 01/7/2025. Đối với người hoạt động không chuyên trách có nguyện vọng tiếp tục công tác và cơ quan, đơn vị có nhu cầu sử dụng, các địa phương đang tổ chức lấy ý kiến để bố trí, sắp xếp công việc phù hợp, bảo đảm thực hiện đúng chủ trương của Đảng.

Về sắp xếp, bố trí, xử lý trụ sở, tài sản công

Về tài sản công, Theo báo cáo của Bộ Tài chính thì đến ngày 24/7/2025, tổng số lượng cơ sở nhà, đất dôi dư cần tiếp tục xử lý của các địa phương là 9.002 cơ sở (tính cả cấp tỉnh và cấp xã). Đây là một bài toán phức tạp đòi hỏi sự phối hợp liên ngành và có lộ trình lâu dài.

Riêng đối với xe ô tô, do quy định tiêu chuẩn, định mức mới và mô hình tổ chức bộ máy mới, vì vậy, các địa phương chưa kịp xác định được tổng thể số liệu về xe ô tô dôi dư hoặc còn thiếu. Tuy nhiên, Bộ Tài chính đã có hướng dẫn cụ thể việc điều chuyển từ các đơn vị cấp tỉnh hoặc thực hiện ngay việc mua sắm bổ sung để bảo đảm phương tiện đi lại phục vụ công tác.

Về công tác lưu trữ, số hóa hồ sơ, số hóa tài liệu

Công tác lưu trữ và số hóa tài liệu cũng được các địa phương nhận thức rõ tầm quan trọng. Nhiều nơi đã ban hành kế hoạch cụ thể để tăng cường quản lý văn thư, lưu trữ (như: Cà Mau, Đắk Lắk), đồng thời triển khai số hóa tài liệu hành chính, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu điện tử (như: Tỉnh Tiền Giang (cũ), Đồng Nai, Hà Tĩnh, Gia Lai, Quảng Bình).

Về tình hình an ninh trật tự và dư luận xã hội

Trong giai đoạn chuyển đổi, tình hình an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn cả nước được giữ vững, không phát sinh các vấn đề lớn, phức tạp. Công tác tuyên truyền về chủ trương, chính sách đã được tăng cường, tạo sự đồng thuận trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Kết quả thăm dò dư luận xã hội của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho thấy mức độ đồng thuận cao: 99% người được hỏi đồng ý với chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy; 67% hài lòng với việc sắp xếp, sáp nhập cấp tỉnh, cấp xã và mô hình chính quyền hai cấp. Mức độ hài lòng này là một thành tựu quan trọng, nhưng cũng cần phân tích sự khác biệt giữa "đồng ý về chủ trương" và "hài lòng về kết quả thực tế." Tỷ lệ 67% cho thấy vẫn còn khoảng 1/3 ý kiến chưa hoàn toàn thuyết phục hoặc còn những vướng mắc chưa được giải quyết. Đây là một khoảng trống mà các cấp chính quyền cần tập trung vào trong giai đoạn tiếp theo để nâng cao sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp.

Về bố trí nhà ở, hỗ trợ điều kiện đi lại và làm việc

Nhiều địa phương đã quan tâm đến việc bố trí nhà ở, hỗ trợ điều kiện đi lại và làm việc cho cán bộ, công chức khi chuyển đến nơi công tác mới. Một số tỉnh đã triển khai các chính sách cụ thể như điều chỉnh lộ trình xe buýt (Đà Nẵng), hỗ trợ kinh phí thuê nhà, đi lại, sinh hoạt (Cà Mau, Đồng Tháp), hỗ trợ một lần cho cán bộ chuyển công tác (Quảng Ngãi, Kon Tum), hoặc xây dựng nhà công vụ (Quảng Ngãi, Tuyên Quang). Các chính sách này có ý nghĩa quan trọng trong việc ổn định tư tưởng và đời sống của đội ngũ cán bộ, đảm bảo họ yên tâm công tác trong môi trường mới.

(Còn nữa)