Chuyên gia Nga đánh giá Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN-Nga góp phần thúc đẩy thương mại và kết nối Đại Á-Âu, khẳng định vai trò của Nga trong an ninh năng lượng khu vực.

Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN-Nga, diễn ra từ ngày 17-18/6 tại thành phố Kazan, thuộc Liên bang Nga, đã thông qua 4 văn kiện chiến lược, bao gồm Tuyên bố Kazan 2026 và Kế hoạch hành động 2026-2030, nhằm định hình và nâng tầm đối tác chiến lược trong các lĩnh vực an ninh, năng lượng và kinh tế.

Giới chuyên gia Nga đánh giá cao sự kiện này trong việc thúc đẩy đa cực hóa, phi USD hóa, thương mại và kết nối Đại Á-Âu, đồng thời khẳng định vai trò của Nga trong an ninh lương thực và năng lượng khu vực.

Trong bài viết trên trang “rg.ru,” bà Altana Davydova, nhà phân tích tại Viện Kinh tế và Tài chính Quốc tế thuộc Học viện Ngoại thương Toàn Nga (Bộ Phát triển Kinh tế Nga), nhấn mạnh kim ngạch xuất khẩu của Nga sang Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) duy trì ở mức đáng kể trong giai đoạn 2024-2025.

Các mặt hàng xuất khẩu chính của Nga sang các nước ASEAN bao gồm dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ, kim loại đen, phân bón và ngũ cốc.

Theo Bộ Phát triển Kinh tế Nga, lĩnh vực năng lượng vẫn là một trong những động lực thúc đẩy hợp tác thương mại ngày càng tăng giữa Nga và ASEAN. Trong quý 1 năm 2026, trong bối cảnh tình hình ở Trung Đông, nguồn cung nhiên liệu khoáng và dầu mỏ của Nga cho khu vực này đã tăng 40%.

Đồng thời, bộ này cũng lưu ý rằng xuất khẩu nông sản đang tăng lên. Việc các nước ASEAN công nhận chứng chỉ thú y của Nga đã góp phần làm tăng xuất khẩu thịt lên gấp 50 lần trong 10 năm qua.

Tại Diễn đàn Kinh doanh Nga-ASEAN, Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nga Maxim Reshetnikov đã đặc biệt chú trọng đến nền kinh tế số và thương mại điện tử. Theo ông Reshetnikov, kim ngạch thương mại điện tử của Nga đã đạt 140 tỷ USD, tăng trưởng 28% so với cùng kỳ năm ngoái.

Các nền tảng của Nga hiện đang hoạt động tại hơn 10 quốc gia, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp ASEAN thâm nhập thị trường Liên minh Kinh tế Á Âu (EAEU) và đặc biệt là Nga. Nga cũng đang tăng cường nhập khẩu từ các nước ASEAN, mua máy móc, thiết bị, hàng dệt may và các sản phẩm hóa chất.

Tại hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN-Nga, Philippines, nước Chủ tịch ASEAN 2026, đã vạch ra 3 ưu tiên cho hợp tác trong tương lai giữa ASEAN và Nga.

Thứ nhất là tăng cường hợp tác an ninh trong bối cảnh bất ổn nghiêm trọng, khi các mối đe dọa xuyên quốc gia như khủng bố, buôn lậu và gian lận trực tuyến không có biên giới. Thứ hai là một quan hệ đối tác kinh tế năng động hơn. Thứ ba là hợp tác nhân đạo, bao gồm trao đổi sinh viên, hợp tác học thuật và du lịch.

Nga và ASEAN cũng đã nêu bật những kết quả chính của hội nghị trong một tuyên bố báo chí chung. Cụ thể, Nga và các nước ASEAN nhất trí tăng cường hợp tác trong lĩnh vực vận tải, mở rộng vận tải hàng hóa xuyên lục địa bằng đường biển và đường sắt.

Các bên tham dự hội nghị cũng kêu gọi tăng cường thương mại và đầu tư song phương. Tổng thống Nga Vladimir Putin kêu gọi chuyển sang sử dụng đồng tiền quốc gia để thanh toán với các nước ASEAN, đề xuất tăng cường xuất khẩu các sản phẩm có giá trị gia tăng cao sang các nước ASEAN, bao gồm phân bón và dược phẩm.

Nga cũng sẵn sàng tích cực phát triển các dự án năng lượng hạt nhân với các đối tác ASEAN. Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Liên bang Nga (Rosatom) sở hữu các công nghệ độc đáo để xây dựng các nhà máy điện dựa trên các tiêu chuẩn an toàn và môi trường cao nhất.

Tổng thống Nga nhấn mạnh rằng Moskva không chỉ có khả năng xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mà còn có thể giúp tạo ra toàn bộ ngành công nghiệp hạt nhân dân sự quốc gia từ đầu và theo hình thức chìa khóa trao tay.

Theo nhà khoa học chính trị Tatyana Kosacheva, Tuyên bố Kazan đã thay đổi căn bản bản chất của quan hệ đối tác Nga-ASEAN, chuyển từ hình thức tham vấn chính trị sang hình thức hội nhập kinh tế.

Đây là việc loại bỏ các rào cản thương mại, tạo ra một khuôn khổ pháp lý trực tiếp để đơn giản hóa các hoạt động hậu cần, hải quan và giao dịch tài chính. Điều này giúp giảm chi phí cho các doanh nghiệp tư nhân ở cả hai phía và làm cho đầu tư trực tiếp trở nên an toàn hơn.

Ngoài ra, sự hợp tác giữa Nga và ASEAN hiện đang tập trung vào việc xây dựng các mối liên hệ trực tiếp, tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp và đối tác hai bên.

Điều này chủ yếu liên quan đến các hệ thống thanh toán, hành lang vận tải và các nền tảng kỹ thuật số, vốn vô cùng quan trọng trong bối cảnh quốc tế phức tạp.

Nga và ASEAN cũng nhất trí mở rộng hợp tác để đảm bảo an ninh và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Điều này sẽ dựa trên Kế hoạch Hành động Toàn diện đã được phê duyệt để thực hiện Quan hệ Đối tác Chiến lược Nga-ASEAN giai đoạn 2026-2030.

Văn kiện này nêu rõ các bước cụ thể để mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực trọng điểm, từ chính trị, thương mại và đầu tư đến công nghệ thông tin, khoa học và nông nghiệp. Hai văn kiện khác được ký kết là các tuyên bố chung giữa Nga và ASEAN về năng lượng và văn hóa.

Theo nhận định của các chuyên gia Nga, mối quan hệ hợp tác Nga-ASEAN ngày càng đi vào chiều sâu thông qua các dự án hạ tầng, công nghệ cao và thương mại cụ thể tại 3 quốc gia hàng đầu, gồm Việt Nam, Malaysia và Indonesia.

Riêng với Việt Nam, bà Altana Davydova nhận định trong số các dự án đầy triển vọng tại Việt Nam, việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 nổi bật hơn cả.

Trong khi đó, theo ông Vladimir Sedalishchev, nhà nghiên cứu hàng đầu tại Phòng Nghiên cứu Ngoại thương thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế Ứng dụng (IAER) Học viện Tổng thống Nga, liên doanh Vietsovpetro là một ví dụ thành công về hợp tác Nga-Việt.

Theo chuyên gia này, hiện nay liên doanh này chiếm tới 30% sản lượng dầu quốc gia của Việt Nam. Ngoài ra, hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EAEU đã có hiệu lực từ năm 2016. Theo thông tin từ bộ phận báo chí của Ủy ban Kinh tế Á Âu (EEC), đến cuối năm 2025, kim ngạch thương mại giữa hai nước đạt 8,3 tỷ USD.

Bà Olga Kharina, Trường Kinh tế cấp cao Nga (HSE), nhận định Hiệp định thương mại tự do giữa Indonesia và các quốc gia thành viên ASEAN cũng như EAEU đang thúc đẩy sự phát triển quan hệ giữa Nga và Indonesia.

Một khi các thủ tục phê chuẩn hoàn tất, hiệp định này có thể tăng cường đáng kể quan hệ thương mại và đầu tư song phương. Ông Sedalishchev cũng nhận định rằng triển vọng để EAEU ký kết các hiệp định thương mại tự do với các nước ASEAN khác là rất cao.

Theo chuyên gia này, bản thân các nước ASEAN cũng quan tâm đến việc đa dạng hóa quan hệ thương mại và không muốn phụ thuộc vào thị trường duy nhất.

Trong khi đó, người đứng đầu Phòng Thương mại và Công nghiệp Nga Sergei Katyrin cho rằng chủ đề về các cơ chế thanh toán mới sẽ trở thành vấn đề then chốt trong sự phát triển quan hệ giữa ASEAN và EAEU.

Ông nhấn mạnh: "Đối với các doanh nghiệp, tính dự đoán là rất quan trọng, chứ không phải bản thân loại tiền tệ thanh toán. Việc thanh toán phải được hoàn tất trong một khung thời gian hợp lý, với mức phí rõ ràng và không có nguy cơ bị chặn.”

Theo bà Kharina, mong muốn của các quốc gia Á-Âu và châu Á giảm sự phụ thuộc vào đồng USD và euro trong thương mại quốc tế và mở rộng việc sử dụng tiền tệ quốc gia có thể được coi là một xu hướng khu vực.

Ví dụ, Việt Nam và Thái Lan đã triển khai thanh toán bằng mã QR cho khách du lịch Nga và một số quốc gia chấp nhận thẻ hệ thống thanh toán Mir. Trong tương lai, có thể phát triển các cơ chế thanh toán mới, tạo ra các sơ đồ thanh toán bù trừ, mở rộng mạng lưới ngân hàng đại lý, sử dụng các công cụ tài chính kỹ thuật số và tích hợp các hệ thống thanh toán quốc gia.

Tuy nhiên, một cơ sở hạ tầng tài chính thay thế hoàn chỉnh sẽ cần thời gian, vì sự phát triển của những cơ sở hạ tầng như vậy phụ thuộc vào tính thanh khoản của tiền tệ, niềm tin kinh doanh và khả năng của các bên tham gia trong việc giảm thiểu rủi ro trừng phạt.

Ông Pavel Sevostyanov, Phó Giáo sư Khoa Phân tích Chính trị và Các Quá trình Tâm lý Xã hội tại Đại học Kinh tế Plekhanov của Nga, cũng lưu ý rằng thế giới đang dần chuyển sang một hệ thống tài chính đa dạng hơn.

Theo ông, kinh nghiệm những năm gần đây cho thấy sự ổn định thương mại ngày càng được quyết định không chỉ bởi khối lượng cung ứng mà còn phụ thuộc vào sự sẵn có của các cơ chế thanh toán độc lập.

Do đó, tương lai của đối thoại EAEU-ASEAN phần lớn gắn liền không chỉ với hàng hóa mà còn với việc tạo ra các thể chế hợp tác tài chính và hậu cần mới.
Cuối cùng, bà Yulia Kazanovskaya, chuyên gia Học viện Tổng thống Nga chi nhánh tại Stavropol, nhấn mạnh ngày nay, đối thoại giữa EAEU và ASEAN đã vượt ra ngoài những tuyên bố chung chung để hướng tới việc hình thành một không gian công nghệ và cơ sở hạ tầng chung một cách có hệ thống.

Một đặc điểm nổi bật của giai đoạn hiện tại là sự chuyển trọng tâm sang việc đảm bảo các yếu tố cơ bản của chủ quyền kinh tế của các quốc gia Đông Nam Á: từ an ninh lương thực và năng lượng đến độc lập kỹ thuật số.

Theo bà, thành công của sự tương tác này sẽ phụ thuộc vào khả năng của các bên trong việc vượt qua những khác biệt về cấu trúc trong cách tiếp cận tự do hóa thương mại và chuyển đổi tiềm năng tài nguyên và công nghệ của EAEU thành các dự án cụ thể, dài hạn trong khuôn khổ kiến trúc hội nhập kinh tế toàn diện châu Á.

Đồng quan điểm, ông Yuri Vasiliev, Giám đốc chi nhánh Stavropol của Học viện Tổng thống Nga, nhấn mạnh Nga và ASEAN đang chuyển từ việc thích ứng chiến thuật với các thách thức địa chính trị sang việc xây dựng có hệ thống một không gian kinh tế chung.

Như Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nga đã tóm tắt một cách khéo léo, các doanh nghiệp ở cả hai phía được kêu gọi trở thành động lực của sự thay đổi. Xét cho cùng, chính phủ chỉ có thể tạo ra “luật chơi,” nhưng chính các doanh nhân mới là người biến những luật lệ này thành những thay đổi thực sự mà người dân nhìn thấy và cảm nhận được.

Quan hệ đối tác chiến lược Nga-ASEAN ngày nay không chỉ là sự điều chỉnh trước các yếu tố bên ngoài, mà còn là lựa chọn có ý thức hướng tới mô hình hợp tác đa cực, tiên tiến về công nghệ và cùng có lợi./.

​