Thanh khoản hệ thống ngân hàng chịu áp lực khi tín dụng tăng gần gấp đôi huy động, kéo lãi suất liên ngân hàng và huy động cùng tăng trở lại trong thời gian gần đây.

Dù Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thời gian qua liên tục điều hành theo hướng ổn định mặt bằng lãi suất, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và kiểm soát chi phí vốn, nhưng thị trường tiền tệ lại ghi nhận diễn biến ngược chiều khi lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng thương mại có xu hướng tăng trở lại, đặc biệt ở kỳ hạn trung và dài hạn.

Tín dụng tăng nhanh tạo áp lực thanh khoản

Theo ghi nhận đầu tháng 6/2026, nhiều ngân hàng thương mại đã điều chỉnh tăng lãi suất huy động từ 0,3 đến 1,2 điểm phần trăm tùy kỳ hạn. Không ít ngân hàng thậm chí điều chỉnh biểu lãi suất 4-5 lần chỉ trong một quý nhằm thu hút dòng vốn trung và dài hạn.

Hiện mức lãi suất huy động thực tế, bao gồm ưu đãi, đã lên vùng 8%-9%/năm cho kỳ hạn 6-12 tháng, tăng khoảng 1%-2% so với cuối năm 2025. Ngay cả nhóm ngân hàng quốc doanh vốn duy trì lãi suất thấp cũng phải điều chỉnh theo, trong bối cảnh dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang các ngân hàng thương mại cổ phần có mức chi trả cao hơn.

Theo Công ty Chứng khoán MBS, dù một số ngân hàng đã giảm lãi suất trong tháng 4-5, mặt bằng lãi suất huy động vẫn neo cao do đã tăng mạnh trong quý 1/2026. Xu hướng tăng vẫn xuất hiện cục bộ khi tín dụng tăng gần gấp đôi tốc độ huy động vốn.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, lãnh đạo một số nhà băng cho biết nhu cầu vốn của doanh nghiệp tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản khi nhiều dự án được tái khởi động. Không ít doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận mức lãi suất cao hơn để đảm bảo dòng tiền.

Áp lực tín dụng gia tăng khiến các ngân hàng buộc phải nâng lãi suất huy động nhằm thu hút nguồn vốn từ dân cư, qua đó đáp ứng nhu cầu cho vay của nền kinh tế. Việc doanh nghiệp bất động sản chấp nhận vay ở mặt bằng lãi suất cao được xem là một trong những yếu tố góp phần đẩy mặt bằng lãi suất thị trường đi lên.

Khoảng cách tín dụng - huy động tiếp tục nới rộng

Theo các chuyên gia MBS Research và VCBS Research, nguyên nhân chính khiến lãi suất huy động tăng là áp lực thanh khoản khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn.

Báo cáo của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cũng cho thấy, đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng đạt 5,71% trong khi huy động vốn chỉ tăng 2,98%. Chênh lệch dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 ước hơn 2,5 triệu tỷ đồng.

VDSC cho rằng căng thẳng thanh khoản đến từ ba yếu tố: nhu cầu tín dụng tăng mạnh, đặc biệt ở trung - dài hạn; mất cân đối kỳ hạn khi vốn ngắn hạn phải tài trợ cho vay dài hạn; và tiền gửi không kỳ hạn (CASA) không cải thiện tương ứng với tăng trưởng tín dụng.

“Cầu tín dụng đang ở mức cao, phản ánh nhu cầu vốn cho sản xuất - kinh doanh và bất động sản. Việc cơ cấu tín dụng nghiêng về trung dài hạn làm áp lực thanh khoản gia tăng,” đại diện VDSC nhận định.

Áp lực dòng tiền cũng thể hiện rõ trên thị trường liên ngân hàng. Trong tháng Năm, lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức cao, đặc biệt về cuối tháng.

Lãi suất qua đêm và 1 tuần phổ biến 7%-7,6%/năm; các kỳ hạn trung và dài 7,2%-8,4%/năm. Sang tháng Sáu, lãi suất qua đêm có thời điểm tăng vọt lên 10,66% (ngày 1/6), dao động 11%-13%/năm trong một số phiên.

Sau khi giảm về 6,13% vào ngày 5/6, lãi suất qua đêm lại tăng lên 9,35% vào ngày 8/6, cho thấy thanh khoản hệ thống chưa ổn định.

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, các ngân hàng không chỉ tăng lãi suất huy động mà còn triển khai chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và các chương trình cộng lãi ngoài biểu niêm yết.

Diễn biến này cho thấy mặt bằng lãi suất không còn xu hướng giảm mà chuyển sang phân hóa, với hiện tượng “nhích lên cục bộ” giữa các nhóm ngân hàng.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà, mặt bằng lãi suất đang chịu áp lực tăng do cạnh tranh dòng vốn và nhu cầu tín dụng cao. Ngân hàng Nhà nước vẫn giữ nguyên lãi suất điều hành và yêu cầu ổn định mặt bằng lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế.

Lãi suất vẫn là bài toán cân não

Nhận định về xu hướng sắp tới, ông Khoa Bùi, chuyên viên phân tích VDSC cho rằng lãi suất vẫn là bài toán cân bằng khó trong ngắn hạn. Rủi ro lạm phát và diễn biến chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tiếp tục tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất trong nước.

Trong khi đó, ông Trần Ngọc Báu - CEO WiGroup cho rằng mặt bằng lãi suất đã bước vào vùng cân bằng mới và “khá cứng đầu”. Tuy nhiên, mức hiện tại được xem là hợp lý, bởi nếu giảm quá sâu có thể gây áp lực ngược lên tỷ giá.

Ở góc độ vĩ mô, Tiến sỹ Trần Du Lịch cho rằng cần giảm dần sự phụ thuộc vào vốn ngân hàng trong các dự án trung và dài hạn, đặc biệt là hạ tầng. Ông nhấn mạnh việc phát triển các công cụ như trái phiếu đô thị sẽ giúp đa dạng hóa nguồn vốn bền vững cho nền kinh tế.

Tại một diễn đàn kinh tế gần đây, chuyên gia Nguyễn Hữu Huân nhận định để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, nền kinh tế cần lượng vốn rất lớn. Với tỷ lệ hiện tại, khoảng 2-2,5 đồng tín dụng mới tạo ra 1 đồng tăng trưởng GDP. Do đó, nếu tín dụng bị kiểm soát chặt, áp lực sẽ dồn sang thị trường trái phiếu, chứng khoán và các quỹ đầu tư.

Trong bối cảnh dòng tiền còn nhiều thách thức, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục định hướng dòng vốn vào khu vực sản xuất-kinh doanh, đồng thời hạn chế chảy vào lĩnh vực mang tính đầu cơ. Các ngành thiết yếu được kỳ vọng duy trì tăng trưởng ổn định, trong khi bất động sản - lĩnh vực thâm dụng vốn lớn – tiếp tục đối mặt nhiều sức ép.

Ngân hàng Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm ổn định thị trường tiền tệ, giảm mặt bằng lãi suất và hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ quan này cũng thừa nhận qua thanh tra, giám sát vẫn còn tồn tại một số vấn đề liên quan hoạt động huy động vốn.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng không để xảy ra tình trạng phát sinh mặt bằng lãi suất thực tế cao hơn mức công bố, đồng thời tuân thủ nghiêm quy định về huy động ngoại tệ và cho vay cầm cố ngoại tệ.

Diễn biến tăng lãi suất huy động thời gian gần đây phản ánh rõ áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng, khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn và nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục mở rộng. Trong ngắn hạn, mặt bằng lãi suất nhiều khả năng vẫn duy trì ở vùng cao và phân hóa giữa các ngân hàng, thay vì giảm đồng loạt như giai đoạn trước.

Dù vậy, định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước vẫn là giữ ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng, cho thấy dư địa biến động mạnh của lãi suất trong thời gian tới sẽ không lớn, nhưng trạng thái “căng vừa phải” của thị trường có thể còn kéo dài./.