Nghiên cứu xuất bản năm 2026 ước tính khoảng 1/3 trẻ em Việt Nam mang phế cầu khuẩn không triệu chứng ở vùng hầu họng - trở thành nguồn lây chủ yếu trong cộng đồng và hộ gia đình đa thế hệ.

Bệnh do phế cầu khuẩn có trường hợp nếu chờ đến khi vào viện mới quan tâm thì thường đã muộn, phải trả giá bằng chi phí và đôi khi là cả những hậu quả nặng nề cho trẻ. Đáng lưu ý, vi khuẩn do phế cầu khuẩn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết ở trẻ em.

Hiện nay, dưới tác động của ô nhiễm môi trường, đô thị hóa và tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh, bức tranh dịch tễ của bệnh do phế cầu khuẩn đang trở nên phức tạp hơn.

Giáo sư Phan Trọng Lân - Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam nhấn mạnh như vậy tại Tọa đàm khoa học chia sẻ và cập nhật thông tin y khoa về bệnh do phế cầu khuẩn ở trẻ em, do Hội Y học Dự phòng Việt Nam phối hợp với Pfizer Việt Nam tổ chức ngày 24/6.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh phòng ngừa bệnh phế cầu khuẩn là một trong những nội dung được Bộ Y tế đưa vào Kế hoạch Tiêm chủng Mở rộng giai đoạn 2026-2028 (ban hành theo Quyết định 2780/QĐ-BYT).

Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) hiện là một trong những tác nhân hàng đầu gây viêm phổi mắc phải trong cộng đồng và nhiều bệnh xâm lấn (IPD) có thể đe dọa tính mạng như nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não.

Dữ liệu giám sát tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 và 2 (Thành phố Hồ Chí Minh) cho thấy, phế cầu khuẩn là tác nhân phổ biến nhất gây viêm màng não vi khuẩn ở trẻ dưới 5 tuổi (86), tiếp theo mới đến H. influenzae (7,6%) và vi khuẩn não mô cầu (6,3%).

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, nghiên cứu trên 274 trẻ mắc viêm phổi mắc phải trong cộng đồng và nhiều bệnh xâm lấn ghi nhận 24 ca tử vong, với 84% trong số đó là nhóm dưới 5 tuổi - tương ứng tỷ lệ tử vong khoảng 8,8%, tức cứ khoảng 11 trẻ mắc IPD thì có 1 trẻ không qua khỏi.

Phó giáo sư Cao Hữu Nghĩa - Trưởng Bộ môn Khoa học Y sinh (Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh hiện nay bệnh do phế cầu khuẩn không chỉ là mối nguy ở nhóm trẻ nhũ nhi và trẻ dưới 5 tuổi mà còn có thể gây bệnh nặng và biến chứng ở một số trẻ lớn hơn có bệnh nền nguy cơ cao. Do đó, việc nhận diện đúng nhóm nguy cơ ở từng độ tuổi đóng vai trò quan trọng, giúp định hướng các biện pháp phòng ngừa phù hợp để giảm gánh nặng bệnh tật cho trẻ.

Đáng chú ý, nghiên cứu xuất bản năm 2026 ước tính khoảng 1/3 trẻ em Việt Nam mang phế cầu khuẩn không triệu chứng ở vùng hầu họng - trở thành nguồn lây chủ yếu trong cộng đồng và hộ gia đình đa thế hệ.

Từ góc nhìn lâm sàng, bác sỹ Chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến - Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố (Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Hàng năm, bệnh viện chúng tôi tiếp nhận các ca viêm phổi nặng, viêm tai giữa tái phát do phế cầu khuẩn và cả những trường hợp viêm màng não. Có những bệnh nhi phải can thiệp tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể. Điều ít cha mẹ nhận thức được là bệnh phế cầu khuẩn được ghi nhận ở nhiều nhóm tuổi khác nhau và khi trẻ đã mắc bệnh, lựa chọn điều trị có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng kháng kháng sinh ngày càng được ghi nhận.”

Thông qua tọa đàm, các chuyên gia kỳ vọng phụ huynh sẽ có thêm góc nhìn đầy đủ hơn về nguy cơ bệnh do phế cầu khuẩn ở từng giai đoạn phát triển của trẻ, từ đó chủ động phối hợp cùng nhân viên y tế thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp với trẻ./.