Giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực giao thông còn thấp, tác động lớn đến tiến độ chung của cả nước và tốc độ tăng trưởng kinh tế, khả năng kết nối hạ tầng và không gian phát triển kinh tế. 

Hoạt động giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 có nhiều điểm tích cực hơn so với năm 2025. Với sự quan tâm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự chủ động, quyết liệt của các Bộ, ngành, địa phương, tỷ lệ giải ngân chung của cả nước đến nay đã đạt 57%. Tuy nhiên, các dự án lĩnh vực giao thông lại đạt tỷ lệ giải ngân thấp, khoảng 40%, trong khi đây là các dự án chiếm tỷ trọng vốn cao trong tổng vốn đầu tư (khoảng 25,5%).

Thông tin trên được Bộ Tài chính đưa ra trong buổi họp phối hợp với Bộ Xây dựng, ngày 29/9.

Thấp hơn mức bình quân chung

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực giao thông có tác động lớn đến tiến độ giải ngân chung của cả nước và tốc độ tăng trưởng kinh tế, ảnh hưởng lớn đến khả năng phát huy lợi thế kết nối của hệ thống hạ tầng, qua đó, mở rộng không gian phát triển kinh tế. Với yêu cầu, nhiệm vụ giải ngân 100% trong bối cảnh thời gian từ nay đến cuối năm không còn nhiều là một thách thức.

Bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết hiện nay, cả nước có 55 dự án/112 dự án thành phần thuộc danh mục các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải. Đây đều là các dự án lớn, mang tính chất liên vùng, là động lực, tác động lan tỏa đến sự phát triển kinh tế xã hội của vùng, liên vùng.

Tính đến hết ngày 21/9/2026, giải ngân vốn kế hoạch ngân sách Nhà nước năm 2026 của các dự án giao thông trọng điểm là 105.257 tỷ đồng, đạt 40,7% kế hoạch đã phân bổ, thấp hơn so với tỷ lệ giải ngân bình quân chung của cả nước (57%).

Trong đó, các nguyên nhân chính là dự án đang hoàn thành khối lượng công việc đã tạm ứng từ các năm trước, chưa giải ngân được kế hoạch năm 2026. Dự án chậm tiến độ do gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện (thiếu hụt nguồn cung, tăng giá nguyên nhiên vật liệu, khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư, chi phí nhân công, thời tiết không thuận lợi, năng lực tổ chức của chủ đầu tư, khả năng huy động thiết bị, nhân sự của nhà thầu hạn chế, dự kiến kế hoạch chưa sát khả năng thực hiện hoặc chậm phân bổ vốn).

Riêng với hai dự án đường sắt quan trọng quốc gia là đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam và đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, do một số điều chỉnh về tiến độ thực hiện, hướng tuyến phát sinh và điều chỉnh, vị trí một số ga…, đã tác động đến tiến độ thực hiện và giải ngân vốn năm 2026. Trên cơ sở nhu cầu vốn và khả năng thực tế, Bộ Xây dựng cũng đề nghị điều chỉnh giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026 của hai dự án này. Và, Bộ Tài chính cho biết đang rà soát để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền phương án điều chỉnh vốn.

Ông Lưu Quang Thìn, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính thuộc Bộ Xây dựng đề xuất giải pháp đối với các dự án có kế hoạch hoàn thành trong năm 2026 và kiến nghị cần coi giải ngân là nhiệm vụ quan trọng trong chỉ đạo, điều hành và là một trong những chỉ tiêu đánh giá kết quả thực hiện. Đối với các dự án phải hoàn thành năm 2026, cần khẩn trương xây dựng giải pháp để đảm bảo hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân trong năm; Chỉ có thể điều chỉnh giảm vốn đã đăng ký năm 2026 trong trường hợp hết nhiệm vụ chi.

Không thực hiện giảm kế hoạch vốn 2026

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết với vai trò cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo các dự án trọng điểm giao thông vận tải, Bộ Xây dựng đã chỉ đạo quyết liệt, yêu cầu các cơ quan liên quan rà soát cơ chế, chính sách để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đồng thời phân công tăng cường kiểm tra, đôn đốc tại công trường.

Ông Tuấn nhấn mạnh cần nhìn nhận cả những nguyên nhân khách quan và chủ quan. Bộ Xây dựng đang tiếp tục rà soát, đẩy nhanh thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và phối hợp với Bộ Tài chính, các địa phương để tháo gỡ đối với từng dự án. Ông cho biết trong các năm gần đây, nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân trước tiên liên quan đến khâu giải phóng mặt bằng, chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư. So với những năm trước, năm 2026 có một số nguyên nhân mang tính chất đặc thù hơn, như giá một số nguyên liệu, nhiên liệu tăng cao, có nơi còn thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng. Hơn nữa, năm 2026 cũng là năm cả nước cùng lúc triển khai nhiều dự án đầu tư (cả công và tư) nên nguồn nhân công cho các dự án còn có nơi có tình trạng bị thiếu hụt…. Song, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn đánh giá nguyên nhân chủ quan vẫn là trọng yếu, trong đó có khâu tổ chức thực hiện, từ đăng ký kế hoạch vốn, bố trí vốn cho dự án đến khâu thực hiện dự án…

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính, giải ngân vốn đầu tư công nói chung là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá KPI của đơn vị, của người đứng đầu đơn vị. Theo chủ trương của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, chúng ta phải giải ngân 100% kế hoạch năm 2026. Đề nghị các Bộ, ngành, địa phương rà soát, chủ động điều hòa vốn trong nội bộ, từ dự án giải ngân chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.

Trước ý kiến một số địa phương, Bộ ngành đề nghị ghi giảm kế hoạch vốn của năm 2026 để bố trí lại vào năm 2027, Thứ trưởng Bộ Tài chính khẳng định: “Không giảm kế hoạch vốn năm 2026 để ghi tăng vốn vào năm 2027, do còn liên quan đến giải ngân chung của cả nước cũng như kế hoạch ngân sách. Đối với các dự án đã giảm kế hoạch của năm 2026 thì cả chặng trung hạn sẽ không được bổ sung kế hoạch nữa. Như vậy, chỉ khi hết nhiệm vụ chi thì mới được giảm kế hoạch vốn, còn nhiệm vụ chi của cả giai đoạn trung hạn thì sẽ không được giảm kế hoạch. Các Bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm về việc hoàn thành kế hoạch giải ngân đã đăng ký.”

Ngoài ra, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho hay Bộ Tài chính sẽ tổng hợp các ý kiến tại phiên họp để báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh đó, hai Bộ sẽ tiếp tục phối hợp kiểm tra, rà soát các dự án trọng điểm, tập trung tháo gỡ các vướng mắc cụ thể, qua đó đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân trong thời gian tới./.