Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN thời kỳ đổi mới: Thành tựu và nguyên nhân

Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCH là một nội dung lớn xuyên suốt và quan trọng trong đường lối đổi mới của Đảng gần 40 năm qua. Về cơ bản, Việt Nam đã chuyển đổi thành công từ nền kinh tế kế hoạch hóa, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN với những thành tựu to lớn và rất quan trọng.

1. Một số thành tựu

- Chuyển đổi cấu trúc của nền kinh tế:

Nút thắt được mở và khai thông nền kinh tế quan trọng nhất của công cuộc đổi mới là về cấu trúc của nền kinh tế Việt Nam. Từ nền kinh tế tập trung bao cấp chủ yếuchỉ thừa nhận sở hữu công hữu (nhà nước và tập thể) với hình thức tổ chức là quốc doanh và hợp tác xã, mà thực chất hợp tác xã là cánh tay nối dài của quốc doanh; không chấp nhận nền kinh tế đa sở hữu, đa thành phần kinh tế. Khi công cuộc đổi mới tiến hành, nền kinh tế Việt Nam dần được thừa nhận và cấu trúc một nền kinh tế đa sở hữu và nhiều thành phần kinh tế.

Trên cơ sở phát triển nhận thức lý luận về các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN qua các kỳ đại hội của Đảng[1], đã xác định rõ, đầy đủ hơn vị trí, vai trò của các thành phần kinh tế, chú trọng việc gắn kết giữa các thành phần kinh tế trong chính thể nền kinh tế thị trường định hướng XHCN: Kinh tế nhà nước là công cụ, lực lượng vật chất quan trọng để nhà nước ổn định kinh tế vĩ mô, định hướng, điều tiết dẫn dắt thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, khắc phục các khuyết tật của cơ chế thị trường. Kinh tế nhà nước sẽ là nòng cốt đầu tư vào những ngành, lĩnh vực có ảnh hưởng đến quốc kế, dân sinh mà các thành phần kinh tế khác không muốn đầu tư hoặc không có khả năng đầu tư. Đây là chức năng quan trọng của kinh tế nhà nước, đồng thời cũng là điểm đặc trưng khác biệt, tiến bộ của kinh tế thị trường ở nước ta.

 Kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác, các hợp tác xã, tổ hợp tác có phạm vi hoạt động rộng lớn, với vai trò cung cấp dịch vụ cho các thành viên; liên kết, phối hợp sản xuất, kinh doanh, bảo vệ lợi ích và tạo điều kiện để các thành viên nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất, kinh doanh, phát triển bền vững. Tăng cường liên kết giữa các hợp tác xã, hình thành các hiệp hội, liên hiệp hợp tác xã để tạo thế và lực cho kinh tế tập thể phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản. Kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng của nền kinh tế, được khuyến khích phát triển ở tất cả các ngành, lĩnh vực mà pháp luật không cấm, được hỗ trợ phát triển thành các công ty, tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh, có sức cạnh tranh cao. Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận quan trọng của kinh tế quốc dân, có vai trò lớn trong huy động nguồn vốn đầu tư, công nghệ, phương thức quản lý hiện đại, mở rộng thị trường xuất khẩu. Sự thay đổi này ngày tạo nên một cục diện mới để huy động được các nguồn lực của quốc gia vào phát triển kinh tế đất nước. Đồng thời, sự thừa nhận một nền kinh tế đa sở hữu, đa thành phần đã tạo môi trường cạnh tranh để tạo động lực cho sự phát triển, nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ[2] phục vụ tốt hơn đời sống xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng.

Một góc Thành phố Hồ Chí Minh

Với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác không ngừng củng cố theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Việt Nam vẫn phát triển theo hướng để thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Trong từng chính sách vẫn luôn tạo cơ hội và điều kiện để các thành phần được bình đẳng, liên kết cùng phát triển, không có sự phân biệt đối xử cả về kinh tế, chính trị, xã hội; luôn tạo động lực thúc đẩy đổi mới, sáng tạo trong nền kinh tế.

Nhìn lại chặng đường gần 40 năm đổi mới có thể thấy thành công về cấu trúc lại nền kinh tế là chìa khóa để mở cửa, cởi trói cho nền kinh tế, khai thông các kênh, mạch nguồn cho sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta trong giai đoạn lịch sử sang trang đất nước thống nhất, mô hình kinh tế cũ không thích ứng với vai trò lịch sử mới. Sự đa dạng hóa các loại hình sở hữu, các thành phần kinh tế trên cơ sở phát triển kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường khuyến khích các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh những ngành nghề mà luật pháp không cấm đã thúc đẩy các yếu tố của lực lượng sản xuất ở các trình độ khác nhau phát triển và hình thành các loại hình doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp nhà nước được tổ chức sắp xếp lại để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh góp phần thực hiện vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước. Hợp tác xã đã từng bước chuyển đổi mô hình sang hợp tác xã kiểu mới hoạt động theo cơ chế thị trường trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, bình đẳng, cùng có lợi và phát triển cộng đồng. Đặc biệt là sự thay đổi về quan hệ sản xuất ở hợp tác xã[3] đã làm cho lực lượng sản xuất phát triển đáp ứng với sự phát triển kinh tế - xã hội cả về quy mô, phương thức hoạt động và hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Các doanh nghiệp tư nhân phát triển nhanh ở nhiều ngành nghề, nhiều địa bàn đã đáp ứng kịp thời cho nhu cầu sản xuất và đời sống. Khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phát triển nhanh, hiệu quả, trở thành bộ phận quan trọng của nền kinh tế nước ta.

- Phát triển thị trường và các yếu tố thị trường:

Trong lý luận của C.Mác về nền sản xuất hàng hóa, thị trường là môi trường để các chủ thể thực hiện giá trị hàng hóa, muốn sản xuất hàng hóa phát triển thì đòi hỏi thị trường phải được mở rộng;sự mở rộng của thị trường đến lượt nó lại thúc đẩy trở lại sản xuất phát triển. Như vậy, có thể thấy thị trường vừa là điều kiện, vừa là môi trường không thể thiếu của quá trình phát triển sản xuất hàng hóa - nền tảng cơ bản của nền kinh tế thị trường.

Vận dụng lý luận của C.Mác trong công cuộc đổi mới kinh tế, Đảng, Nhà nước có chủ trương, chính sách để xóa bỏ tình trạng “ngăn sông cấm chợ, cát cứ” của kinh tế bao cấp, tạo điều kiện để các thị trường và các yếu tố thị trường hoàn thiện, phát triển theo các quy luật vốn có. Đặc biệt là các thị trường các yếu tố đầu vào và thị trường tiêu thụ hàng hóa; chú ý phát triển cả thị trường trong và ngoài nước. Tiếp tục nhấn mạnh phát triển thị trường các yếu tố sản xuất để thị trường đóng vai trò quyết định trong huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực với xu hướng phát triển thị trường hàng hóa, dịch vụ theo các phương thức tổ chức giao dịch văn minh, hiện đại, thương mại điện tử.

Phát triển thị trường khoa học và công nghệ, phát triển đồng bộ thị trường tài chính, tiền tệ, thị trường chứng khoán, thị trường bảo hiểm,…trên nền tảng khoa học và công nghệ với kết cấu hạ tầng công nghệ và phương thức giao dịch hiện đại. Phát triển và quản lý chặt chẽ thị trường bất động sản, thị trường sử dụng đất. Phát triển thị trường lao động, cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội. Phát huy vai trò của các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp tham gia hình thành và điều tiết các quan hệ kinh tế thị trường. Xử lý tốt những bất cập của cơ chế thị trường, bảo đảm phúc lợi và an sinh xã hội, quốc phòng an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái.

Các loại thị trường, như: thị trường tài chính, thị trường lao động, thị trường bất động sản, thị trường khoa học công nghệ, thị trường hàng hóa dịch vụ,…, vốn trước đây các hàng hóa hoạt động trên các thị trường này chủ yếu do Nhà nước nắm giữ và mọi hoạt động theo mệnh lệnh của Nhà nước, từ lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, giá cả hàng hóa, đối tượng tham gia mua bán, địa điểm mua bán, phương thức mua bán, thanh toán,…, nên thực tế không có sự tồn tại của các thị trường này (trừ thị trường hàng hóa, dịch vụ trình độ thấp). Ngày nay, về cơ bản các loại thị trường này và các yếu tố trên thị trường, như: cung, cầu, giá cả, phương thức hoạt động và thanh toán đã vận hành theo các quy luật vốn có của thị trường.

Do kinh tế phát triển, Việt Nam có điều kiện để bảo đảm an sinh xã hội, nhất là trong giáo dục, y tế, hỗ trợ các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn

Thị trường các yếu tố đầu vào[4] phát triển các yếu tố thị trường, như: hàng hóa, giá cả, cung cầu, cạnh tranh,…vận động theo cơ chế thị trường, theo các quy luật thị trường đã làm cho các nguồn lực quốc gia sử dụng có hiệu quả hơn tránh được sự khan hiếm giả tạo (do đầu cơ) hoặc khủng hoảng kinh tế và cho phép Việt Nam thực hiện mô hình công nghiệp hóa rút ngắn[5].

- Tạo lập hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội làm nền tảng cho sự phát triển quốc gia:

Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế kỹ thuật như: giao thông vận tải, điện, nước, thông tin liên lạc,…là huyết mạnh của nền kinh tế. Có thể khẳng định,khi hệ thống hạ tầng kinh tế kỹ thuật phát triển đến đâu, thì kinh tế - xã hội sẽ phát triển đến đó. Nhờ công cuộc đổi mới đã huy động được nguồn lực xã hội để đầu tư phát triển hệ thống giao thông đường bộ, đường hàng không, đường thủy, các bến cảng; điện nước, thông tin liên lạc,… tạo điều kiện giao thương phát triển mạnh, hàng hóa lưu thông mở rộng đã thúc đẩy quá trình tái sản xuất xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân.

Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông ở nước ta đã được nâng cấp, góp phần nâng cao tốc độ khai thác trên các tuyến đường bộ; rút ngắn thời gian trên các tuyến đường sắt, đường sông; tăng lượng hàng hóa thông qua các cảng biển; tăng lưu lượng hành khách và hàng hóa thông qua các cảng hàng không. Giao thông đô thị được mở rộng, thông thoáng, hiện đại hơn; giao thông địa phương phát triển góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển kinh tế và mở rộng giao thương các vùng, miền.

Ở nông thôn đã chú ý phát triển hệ thống điện, đường, thủy lợi, quy hoạch các vùng sản xuất hàng hóa tập trung trong các chương trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; xây dựng nông thôn mới đã tạo cơ hội cho dân cư khu vực này thuận lợi phát triển sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, kinh doanh cho ra những hàng hóa đảm bảo chất lượng, mẫu mã phong phú và an toàn tiêu dùng cung ứng ngày càng tốt hơn cho xã hội.

Sự phát triển hệ thống hạ tầng kinh tế trong những năm qua vừa là yêu cầu, vừa là kết quả của sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN góp phần thay đổi cơ đồ, vị thế quốc gia; tạo lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư, thương mại, du lịch quốc tế.

Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN trong công cuộc đổi mới đã tạo lập hệ thống hạ tầng xã hội: giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao làm thay đổi chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Hệ thống giáo dục, y tế được xây dựng theo định hướng vì con người, lấy người học, người bệnh là trung tâm của sự phục vụ đang dần được hoàn thiện. Trên thực tế nền giáo dục của Việt Nam đang từng bước được chú ý đầu tư về cơ sở vật chất, về đội ngũ lao động hoạt động trong lĩnh vực này, về các chương trình nội dung dạy, học theo xu hướng phát triển hiện đại, tiến tiến để cập nhật những tri thức mới, để có nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, hạ tầng giáo dục Việt Nam luôn tạo cơ hội cho mọi người dân (ở các lứa tuổi) được thụ hưởng nền giáo dục bình đẳng và dân chủ; đặc biệt rất được chú ý hỗ trợ các vùng khó khăn, vùng biên giới, hải đảo.

Hệ thống y tế Việt Nam đã phát triển khá tốt cả về chiều rộng và chiều sâu để đáp ứng nhu cầu phòng, khám, chữa bệnh cho nhân dân. Mạng lưới y tế chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân đã được xây dựng từ tuyến cơ sở xã, phường lên Trung ương và đang dần tạo ra sự liên thông, kết nối để tổ chức khám chữa bệnh cho nhân dân có hiệu quả hơn. Những thập kỷ gần đây, sự phát triển của hệ thống y tế khu vực tư nhân đã có vai trò quan trọng trong việc khám chữa bệnh làm thay đổi cấu trúc thị trường khám chữa bệnh tại Việt Nam.

Ngoài ra, các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch đã được đầu tư phát triển mạnh trong phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN: đã tạo sự kết nối hiệu quả giữa phát triển kinh tế - văn hóa - thể thao - du lịch.

- Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng:

Khi tiến hành công cuộc đổi mới, Việt Nam đã có những chính sách để cải thiện và thay đổi lộ trình hội nhập theo sự phát triển của kinh tế quốc tế. Tính đến tháng 3/2025, Việt Nam đã thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện với 13 quốc gia. Trong đó, 3 đối tác gần đây nhất được nâng cấp quan hệ là Indonesia (10/3/2025), Singapore (12/3/2025) và Thái Lan (16/5/2025). 

Việt Nam tiếp tục khẳng định được vị thế trên chính trường và thị trường quốc tế. Việt Nam hiện có quan hệ ngoại giao với 189 nước, có quan hệ thương mại với 224 đối tác, trong đó có hơn 70 nước là thị trường xuất khẩu, có quan hệ hợp tác với hơn 500 tổ chức quốc tế; đã ký hơn 90 hiệp định thương mại song phương, gần 60 hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, 54 hiệp định chống đánh thuế hai lần và nhiều hiệp định hợp tác khác với các nước và tổ chức quốc tế. Việt Nam cũng chủ động tham gia định hình các khuôn khổ, nguyên tắc hợp tác và đóng góp có trách nhiệm tại Liên hợp quốc, ASEAN, ASEM, APEC,...

Phát triển kinh tế thị trường trong quá trình hội nhập quốc tế thúc đẩy sự phát triển sản xuất hàng hóa tạo ra yếu tố vật chất cho thương mại quốc tế (xuất khẩu hàng hóa). Nếu trong thời kỳ bao cấp, lượng hàng hóa xuất khẩu Việt Nam còn rất hạn chế cả về khối lượng, chất lượng, chủng loại, thị trường thì trong quá trình đổi mới, quy mô xuất khẩu hàng hóa không ngừng tăng nhanh: năm 1986, tổng kim ngạch xuất khẩu Việt Nam đạt 789 triệuUSD, thì năm 2024, đã đạt 786,29 tỷ USDtăng gần 1.000lần; cơ cấu mặt hàng xuất khẩu tăng dần tỷ trọng các mặt hàng đã qua chế biến chế tạo, giảm xuất khẩu sản phẩm thô. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sơ bộ đạt 405,53 tỷ USD, tăng 14,3% so với năm trước.

Việc mở rộng hợp tác quốc tế đã tạo đà cho kinh tế đối ngoại tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khu vực doanh nghiệp FDI đã đóng góp đáng kể cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước, khẳng định vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Theo đó, năm 2024, thu hút vốn FDI đạt gần 38,23 tỷ USD, thuộc nhóm 15 nước đang phát triển thu hút FDI lớn nhất thế giới; với vốn FDI thực hiện khoảng 25,35 tỷ USD, tăng 9,4%, cao nhất từ trước đến nay. Dù tổng vốn đăng ký giảm nhẹ 3%, sự gia tăng đáng kể ở vốn điều chỉnh (tăng 50,4%) và số lượng dự án mới (tăng 1,8%) trong năm 2024 cho thấy niềm tin mạnh mẽ của nhà đầu tư nước ngoài khi tình hình chính trị, kinh tế - xã hội của Việt Nam ổn định. Những dự án lớn trong lĩnh vực bán dẫn, năng lượng và công nghệ cao đã được triển khai, góp phần thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu kinh tế.Khu vực FDI đóng góp tích cực vào ngân sách nhà nước với khoảng 20,49 tỷ USD và tiếp tục là bệ đỡ quan trọng cho xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2024. Khu vực này cũng xuất siêu gần 49,2 tỷ USD nếu tính cả dầu thô và 47,5 tỷ USD không kể dầu thô, giúp bù đắp phần nhập siêu hơn 25,4 tỷ USD của khu vực doanh nghiệp trong nước, đưa cả nước đạt mức xuất siêu 23,8 tỷ USD.

Kinh tế đối ngoại cũng đã góp phần tích cực vào việc đưa Việt Nam từ quốc gia đói nghèo trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu lương thực lớn nhất thế giới, có mức thu nhập trung bình và luôn đạt mức tăng trưởng kinh tế cao trong khu vực và thế giới[6].

2. Nguyên nhân của những thành tựu

Thứ nhất, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN được xác định là một trong 3 khâu đột phá quan trọng được nhất quán từ Đại hội X đến nay. Văn kiện Đại hội XIII nêu rõ: “Xây dựng khung khổ pháp luật, môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế số; hỗ trợ, khuyến khích sự ra đời, hoạt động của những lĩnh vực mới, mô hình kinh doanh mới. Tập trung sửa đổi những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, cản trở phát triển kinh tế. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm cá nhân và nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa các cấp, các ngành”.

Thứ hai, trong những năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng cùng với sự nỗ lực của toàn bộ hệ thống chính trị,thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta từng bước được hoàn thiện theo hướng hiện đại, đồng bộ và hội nhập, trọng tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch thuận lợi. Nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ngày càng đầy đủ hơn. Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta đã định hình rõ nét hơn, từng bước phù hợp với chuẩn mực thế giới và nâng cao hơn khả năng hội nhập kinh tế quốc tế, tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu. Hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại.

Thứ ba, sự nhất quán về nhận thức, tư duy của Đảng trong suốt quá trình đổi mới về phát triển mô hình kinh tế của Việt Nam là xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN theo tiến trình phát triển lịch sử để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế trong và ngoài nước. Từ Đại hội VI đến Đại hội XIII của Đảng, quan điểm, mục tiêu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN được bổ sung và làm rõ nội hàm của nó trong từng giai đoạn cụ thể. Sự nhất quán đó đã tạo sự thống nhất trong ý chí hành động của các chủ thể trong nền kinh tế tạo sức mạnh tổng hợp phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đồng thời, chủ động tổng kết thực tiễn; nghiên cứu, bổ sung và phát triển lý luận về kinh tế thị trường định hướng XHCN qua các chặng đường đã giúp Việt Nam nhận thức và giải quyết có hiệu quả các vấn đề liên quan đến nền kinh tế tế thị trường hiện đại và hội nhập.

Thứ tư, sự tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN thông qua hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách, nguyên tắc, công cụ, đòn bẩy kinh tế, đảm bảo đồng bộ, hiệu quả. Nhận thức đúng đắn, đầy đủ và xử lý hiệu quả mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đồng thời, sự đầu tư nguồn lực của Nhà nước tạo nên động lực kích hoạt cho nền kinh tế phát triển,gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh, nâng cao phúc lợi xã hội và bảo vệ môi trường; khuyến khích làm giàu đi đôi với tích cực xóa đói, giảm nghèo bền vững.

Thứ năm, trong công cuộc đổi mới đã phát huy được sức mạnh của toàn dân; khơi dậy tính năng động, sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước để phát triển sản xuất, kinh doanh, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực.

Thứ sáu, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động tạo sự đồng thuận trong các tầng lớp nhân dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong xây dựng và phát triển nền kinh tế để các chủ thể yên tâm đầu tư sản xuất, kinh doanh góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Nguyễn Thị Thúy

 

[1]Từ Đại hội VI đến Đại hội XIII.

[2]Cả về chủng loại, chất lượng, mẫu mã, giá cả,…

[3]Quan hệ sở hữu, quan hệ phân phối, quan hệ quản lý.

[4]Như: lao động, quyền sử dụng đất, khoa học công nghệ, các nguyên nhiên vật liệu.

[5]Đi tắt đón đầu nhờ việc tiếp cận và ứng dụng khoa học công nghệ mới của nhân loại.

[6] Tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam giai đoạn 1986 -1990 là 4,4%; 1991 - 1995 là 8,2%; 1996 - 2000 là 7,5%; 2001 - 2005 là 7,34%; 2006 - 2010 là 6,32%; 2011 - 2015 là 6,15%; 2016 - 2020 là 6,17%; 2021 - 2023 là 5,12%; năm 2024 là trên 7%.