Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và Quân đội ta, mà còn mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc. Đây là sự kết tinh của đạo lý dân tộc, ý chí chính trị và trách nhiệm xã hội; là hành trình tri ân đầy nhân văn đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Trong các cuộc kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế, hàng triệu người con ưu tú của dân tộc Việt Nam đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân. Máu xương của các thế hệ cha anh đã làm nên những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đưa đất nước từ thân phận nô lệ trở thành một quốc gia độc lập, thống nhất, hòa bình và phát triển. Tri ân các anh hùng liệt sĩ, chăm lo người có công với cách mạng là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta, là đạo lý thiêng liêng của dân tộc. Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027. Đây không chỉ là một nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn là hành trình tri ân, là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

1. Bối cảnh phát động thực hiện Chiến dịch

Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, lòng biết ơn những người có công với đất nước luôn là một giá trị đạo đức cốt lõi, được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo cách mạng, truyền thống tốt đẹp ấy tiếp tục được nâng lên thành quan điểm, chủ trương và chính sách nhất quán. Ngay trong những năm tháng kháng chiến đầy gian khổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã quan tâm đặc biệt đến công tác thương binh, liệt sĩ. Tháng 6/1947, Người chỉ rõ: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào. Vì vậy, Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy”. Ngày 27/7/1947 được chọn là Ngày Thương binh toàn quốc, sau này là Ngày Thương binh - Liệt sĩ, trở thành ngày lễ mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc của dân tộc Việt Nam.

Ngay sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được triển khai trên phạm vi toàn quốc. Đặc biệt, từ khi Ban Chỉ đạo quốc gia 515 được thành lập năm 2013, hoạt động tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ có bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô, phương pháp và hiệu quả. Trong tổng số trên 1,2 triệu liệt sĩ, đến nay cả nước đã tìm kiếm, quy tập được trên 1.075.000 hài cốt liệt sĩ. Hàng chục nghìn trường hợp đã được xác định danh tính và bàn giao cho gia đình, góp phần làm vơi đi nỗi đau, sự chờ đợi của thân nhân liệt sĩ. Cùng với đó, hệ thống hơn 3.000 nghĩa trang liệt sĩ, hàng nghìn công trình ghi công liệt sĩ, đền tưởng niệm, nhà bia tưởng niệm được xây dựng, tôn tạo trên khắp mọi miền đất nước.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả quan trọng, song công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện nay vẫn đứng trước không ít khó khăn, thách thức. Theo thống kê của các cơ quan chức năng, hiện vẫn còn khoảng 175.000 liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập; gần 300.000 ngôi mộ liệt sĩ tại các nghĩa trang trong cả nước chưa xác định được đầy đủ thông tin hoặc chưa xác định được danh tính. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hậu quả nặng nề của chiến tranh. Sau hơn 50 năm, nhiều chiến trường xưa đã thay đổi hoàn toàn về địa hình, địa vật. Nhiều hồ sơ, tài liệu liên quan đến liệt sĩ và nơi chôn cất liệt sĩ bị thất lạc hoặc không đầy đủ. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, không ít trường hợp liệt sĩ được mai táng tạm thời, chôn cất tập thể hoặc không có điều kiện ghi chép chính xác. Trong khi đó, số lượng nhân chứng lịch sử ngày càng giảm. Những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu hoặc tham gia mai táng đồng đội nay đều đã ở tuổi cao, sức yếu, nhiều người đã qua đời. Trong khi đó, yêu cầu của công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ngày càng cao. Việc đối sánh ADN đòi hỏi nguồn mẫu sinh phẩm chất lượng tốt, cơ sở dữ liệu đầy đủ và công nghệ hiện đại. Đây là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi nguồn lực rất lớn về con người, tài chính và khoa học công nghệ. Chính trong bối cảnh đó, việc phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

2. Mục tiêu, nhiệm vụ của Chiến dịch

Mục tiêu tổng quát của Chiến dịch là huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội nhằm đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin; giải quyết những tồn đọng kéo dài sau chiến tranh; đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ và nhân dân cả nước. Chiến dịch đặt ra những chỉ tiêu cụ thể, rõ ràng và có tính khả thi cao; phấn đấu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành việc thu thập mẫu sinh phẩm đối với khoảng 230.000 đến 232.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước; tổ chức giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ phục vụ công tác xác định danh tính.

Để thực hiện thắng lợi mục tiêu đề ra, Chiến dịch tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất là, đẩy mạnh công tác rà soát, thu thập, chuẩn hóa và số hóa thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Đây được coi là nhiệm vụ nền tảng bởi mọi hoạt động tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính đều phải dựa trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác và đồng bộ. Các bộ, ngành, địa phương, đơn vị quân đội tiếp tục rà soát hồ sơ lưu trữ, đối chiếu thông tin, bổ sung dữ liệu còn thiếu; đồng thời thu thập thông tin từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ.

Thứ hai là, tập trung tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn trọng điểm trong nước và trên địa bàn nước bạn Lào, Campuchia. Các đội chuyên trách tiếp tục khảo sát, xác minh thông tin tại những khu vực còn nhiều khả năng phát hiện hài cốt liệt sĩ; ưu tiên các địa bàn chiến trường ác liệt, khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa và những nơi đã có thông tin nhưng chưa tổ chức tìm kiếm hoặc kết quả tìm kiếm còn hạn chế.

Thứ ba là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây được xem là điểm đột phá lớn nhất của Chiến dịch 500 ngày đêm. Lần đầu tiên, việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ được triển khai trên quy mô lớn, kết hợp với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ và mộ liệt sĩ nhằm phục vụ công tác đối sánh, xác định danh tính.

Thứ tư là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia Chiến dịch. Thực tiễn cho thấy, nhiều trường hợp tìm kiếm, quy tập thành công là nhờ nguồn tin do nhân dân, cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử cung cấp. Vì vậy, việc phát huy vai trò của toàn xã hội vừa là yêu cầu khách quan, vừa là giải pháp có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của Chiến dịch.

Có thể khẳng định, điểm nổi bật nhất của Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ nằm ở quy mô lớn hay các chỉ tiêu cụ thể mà còn ở sự thay đổi tư duy tiếp cận. Từ việc tập trung chủ yếu vào tìm kiếm, quy tập, nay chuyển sang kết hợp đồng bộ giữa tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính bằng khoa học công nghệ hiện đại, xây dựng cơ sở dữ liệu số và huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị. Điều đó cho thấy quyết tâm rất lớn của Đảng, Nhà nước trong việc giải quyết một trong những nhiệm vụ còn nhiều trăn trở sau chiến tranh.

3. Kết quả bước đầu của Chiến dịch

Sau gần 3 tháng triển khai Chiến dịch, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.109 hài cốt liệt sĩ và 2 mộ liệt sĩ tập thể tại Tuyên Quang. Trong đó, trên lãnh thổ Việt Nam quy tập được 242 hài cốt; tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào quy tập được 173 hài cốt; tại Vương quốc Campuchia quy tập được 694 hài cốt liệt sĩ. Đã có hai hội thảo khoa học xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể tại khu vực phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi và khu vực công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh được tổ chức vào các ngày 29/5/2026 và 8/6/2026. Sau Hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia Phạm Thị Thanh Trà đã chỉ đạo hoàn thiện hồ sơ, huy động mọi nguồn lực, sử dụng phương pháp, công nghệ hiện đại (rađa xuyên đất) để sớm khảo sát, đào tìm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Hiện đang tổ chức đào tìm tại khu vực Nghĩa trang liệt sĩ phường Đắk Cấm và khu vực đường Trường Chinh, phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi. Bộ Quốc phòng chỉ đạo tiếp tục duy trì hoạt động của 24 đội tìm kiếm quy tập (trong nước 5 đội, Lào 8 đội, Campuchia 11 đội); đồng thời, rà soát, đề xuất thành lập lâm thời các đội tìm kiếm, quy tập; bảo đảm kinh phí, trang bị, phương tiện phục vụ nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và lấy mẫu hài cốt liệt sĩ [1].

Về công tác tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ,  Bộ Quốc phòng đã ban hành hướng dẫn, quy trình kỹ thuật lấy mẫu - vận chuyển - bàn giao - bảo quản - lưu trữ mẫu; tổ chức Hội nghị tập huấn toàn quốc hướng dẫn công tác lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ; chỉ đạo tổ chức làm trước lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Nghi Lộc (xã Đông Lộc, tỉnh Nghệ An). Đến nay, 100% quân khu, các tỉnh, thành phố đã xây dựng kế hoạch; thành lập 297 tổ, đội lấy mẫu với quân số 3.615 người; tổ chức làm trước, lấy mẫu tại 3.651 mộ liệt sĩ (2.510 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, tỷ lệ 68,75%; 1.145 mộ không đủ điều kiện lấy mẫu). Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) cũng đã hoàn thành và đưa vào sử dụng phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ; cơ bản hoàn thành nghiên cứu, xây dựng phần mềm báo cáo tiến độ, kết quả “Chiến dịch 500 ngày đêm”, để phục vụ hoạt động chỉ đạo, điều hành của Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia.

Bộ Quốc phòng (Viện Pháp y Quân đội) đã tiếp nhận 192 mẫu hài cốt liệt sĩ của các tỉnh, thành phố (Nghệ An 141 mẫu, Hải Phòng 33 mẫu, Ninh Bình 7 mẫu, Hưng Yên 6 mẫu; Quảng Ninh 5 mẫu); tiến hành tách chiết 4 mẫu thân nhân liệt sĩ, 72 mẫu hài cốt liệt sĩ. Bộ Quốc phòng chủ trương cải tạo, sửa chữa 2 dây chuyền của Viện Pháp y Quân đội và Học viện Quân y lên công suất 800 mẫu/năm/1 dây chuyền; mua mới 2 dây chuyền công suất 800 mẫu/năm/1 dây chuyền, nâng tổng công suất vận hành sau cải tạo, sửa chữa và mua mới đạt 3.200 mẫu/năm. Những kết quả bước đầu đạt được tuy mới chỉ là chặng đường đầu tiên của Chiến dịch nhưng đã tạo nền tảng quan trọng để hoàn thành các mục tiêu đã đề ra.

4. Ý nghĩa và giá trị nhân văn của Chiến dịch

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là một chương trình hành động cụ thể nhằm thực hiện công tác chính sách đối với người có công với cách mạng, mà còn là một sự kiện chính trị - xã hội có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc, thể hiện sinh động bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” đã có từ ngàn đời của dân tộc và trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Chiến dịch này tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước ta về chăm lo người có công với cách mạng, coi đây vừa là trách nhiệm chính trị, vừa là mệnh lệnh từ trái tim của toàn xã hội. Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định không chỉ làm vơi đi nỗi đau của thân nhân mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước. Từ đó tăng cường sự đồng thuận xã hội, củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng với nhân dân, giữa Quân đội với nhân dân.

Đối với dân tộc Việt Nam, liệt sĩ không chỉ là những người đã hy sinh vì Tổ quốc mà còn là biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và khát vọng độc lập, tự do. Chiến dịch 500 ngày đêm còn là dịp để toàn xã hội nhìn lại những hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh, từ đó nhận thức sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, độc lập dân tộc và cuộc sống hôm nay. Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới diễn biến phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, tiềm ẩn nhiều bất ổn và xung đột vũ trang, thì bài học về giá trị của hòa bình càng trở nên sâu sắc. Nhìn vào những cuộc xung đột đang diễn ra ở nhiều khu vực trên thế giới, chúng ta càng thấm thía hơn giá trị của việc giữ gìn, bảo vệ và kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định mà Việt Nam đang có. Thông qua Chiến dịch, thế hệ trẻ có điều kiện hiểu rõ hơn về lịch sử dân tộc, về sự hy sinh của cha anh, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây chính là giá trị giáo dục sâu sắc, lâu dài mà Chiến dịch mang lại.

Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ giải quyết vấn đề chính sách xã hội mà còn góp phần trực tiếp củng cố “thế trận lòng dân”. Khi nhân dân thấy rằng sự hy sinh của cha anh luôn được Đảng, Nhà nước trân trọng, ghi nhớ; khi những gia đình liệt sĩ cảm nhận được sự quan tâm thiết thực của các cấp, các ngành; khi các thế hệ trẻ được giáo dục về truyền thống yêu nước và lòng biết ơn, thì niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước càng được củng cố. Chính niềm tin đó tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn, là nền tảng để huy động sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Chính vì vậy, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và Quân đội ta, mà còn mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc. Đây là sự kết tinh của đạo lý dân tộc, ý chí chính trị và trách nhiệm xã hội; là hành trình tri ân đầy nhân văn đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc; đồng thời là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân tiếp tục bồi đắp truyền thống yêu nước, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng vững chắc “thế trận lòng dân” trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Đại tá, ThS. Ngô Thành Khiên

Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam

[1] Các Quân khu đã thành lập 360 đội rà phá bom mìn với quân số gần 5.000 người, sử dụng 1.311 thiết bị dò bom mìn (riêng Tuyên Quang thành lập 159 đội rà phá, quân số gần 3.000 người, sử dụng 461 thiết bị dò bom mìn), tổ chức rà phá bom mìn, vật nổ để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được 3.500 ha/22.725 ha (đạt 15,4%); trong đó, tại vùng lõi Vị Xuyên (Tuyên Quang) đã rà phá được 1.795/4.460 ha (đạt 40,25%).