Trong cuộc họp báo ngày 14/12/2023, Tổng thống Nga V.Putin đã khái quát tình hình Liên bang Nga và thế giới sau gần hai năm chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine.

Về chủ quyền quốc gia của Liên bang Nga

Bảo vệ chủ quyền quốc gia là nhiệm vụ số một của Liên bang Nga sau khi Liên Xô sụp đổ. Mỹ và NATO vẫn theo đuổi mục tiêu chiến lược toàn cầu là không để cho Nga phát triển như một quốc gia có chủ quyền, thậm chí làm tan rã nước Nga thành các quốc gia nhỏ chịu sự kiểm soát của phương Tây. Do đó, phát biểu trong cuộc họp báo, Tổng thống V.Putin khẳng định: Đối với một quốc gia như Nga, không thể tồn tại và phát triển nếu không giữ vững được chủ quyền như đã từng tồn tại suốt hàng ngàn năm lịch sử. Đối với nước Nga, củng cố và tăng cường chủ quyền có nghĩa là tăng cường năng lực quốc phòng và an ninh đối với biên giới quốc gia; bảo đảm vô điều kiện cho các quyền và tự do của công dân, sự phát triển hệ thống chính trị; đảm bảo an ninh và chủ quyền trong lĩnh vực kinh tế và công nghệ mà nếu không có thì nước Nga sẽ không thể tồn tại. Chủ quyền tài chính, kinh tế và công nghệ là bảo đảm tương lai của mọi quốc gia, trong đó có nước Nga.

Tổng thống V.Putin cho biết, trước làn sóng cấm vận khốc liệt nhất của phương Tây, xã hội và nền kinh tế Nga vẫn bền vững, được thể hiện ở các mặt: xã hội Nga đoàn kết cao độ; hệ thống tài chính và kinh tế ổn định; năng lực quốc phòng - an ninh được tăng cường. Nga đã đạt được các chỉ tiêu quan trọng nhất: tăng trưởng GDP năm 2023 đạt 3,5%; sản xuất công nghiệp tăng 3,6%; công nghiệp chế tạo tăng 7,5%; đầu tư cơ bản tăng 10%; lợi nhuận của doanh nghiệp tăng trên 4%; thu nhập thực tế của người dân tăng khoảng 8%; tỷ lệ thất nghiệp 3% là mức thấp nhất trong lịch sử; nợ công nước ngoài giảm từ 46 xuống 32 tỷ USD; tăng cường sử dụng đồng Ruble trong thanh toán quốc tế, từng bước thoát khỏi sự phụ thuộc vào USD và coi đó là nỗ lực bảo vệ chủ quyền kinh tế. Năm 2021, trong hoạt động xuất khẩu, Nga sử dụng 87% ngoại tệ (chủ yếu là USD và Euro); đồng Ruble khoảng 11 - 13%, đồng Nhân dân tệ khoảng 0,4%. Tính đến tháng 9/2023, tỷ lệ sử dụng các đồng tiền đã thay đổi đáng kể: đồng Ruble: 40%, Nhân dân tệ: 33%, USD và Euro: 24%. Nga càng sử dụng đồng Ruble nhiều trong thanh toán thì càng gia tăng chủ quyền quốc gia.

Về chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine

Trả lời câu hỏi của người dân “khi nào sẽ kết thúc cuộc chiến ở Ukraine”, Tổng thống V.Putin cho biết, sẽ có hoà bình sau khi Nga đạt được các mục tiêu đề ra khi phát động chiến dịch quân sự đặc biệt vào ngày 24/02/2022. Đó là, phi phát xít hóa, phi quân sự hóa và trung lập hóa vị thế của Ukraina. Giải thích về mục tiêu phi phát xít hóa, Tổng thống Nga V.Putin cho biết, bản chất phát xít mới của chính quyền Kiev đã được thể hiện rõ khi họ truy phong Bandera là người chỉ huy các lực lượng có tư tưởng dân tộc chủ nghĩa đã từng chiến đấu trong hàng ngũ phát phát xít Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai là “Anh hùng dân tộc”. Gần đây nhất, trong buổi phát biểu trước Quốc hội Canada, Tổng thống Ukraine V.Zelensky vỗ tay chào mừng một cựu quân nhân SS đã từng trực tiếp tham gia chiến dịch tiêu diệt một triệu rưỡi người Do Thái ở Ukraine, người Nga và người Ba Lan. Trong quá trình đàm phán ở Thổ Nhĩ Kỳ, các nhà đàm phán của Ukraine đã từng xác nhận, về nguyên tắc, họ không loại trừ khả năng ban hành một số đạo luật phi phát xít hóa ở Ukraine. Về mục tiêu phi quân sự hóa, đến nay Nga đã vô hiệu hóa tiềm lực công nghiệp quân sự của Ukraina và những gì Ukraine đang sử dụng trong chiến đấu đều là do NATO cung cấp. Nhưng đến một ngày nào đó, nguồn cung cấp này cũng sẽ cạn kiệt. Nga cũng đã vô hiệu hóa một phần vũ khí trang bị của Ukraine do NATO cung cấp. Chỉ tính riêng trong chiến dịch phản công của Ukraine, Nga đã tiêu diệt 747 xe tăng, gần 2.300 xe bọc thép các loại. Nhìn chung, chiến dịch phản công hè thu năm 2023 của Ukraine đã thất bại hoàn toàn. Tính đến diễn biến tích cực trên chiến trường, Nga sẽ không có thêm lệnh tổng động viên mới vì hiện nay đang có rất nhiều tình nguyện viên gia nhập và ký kết hợp đồng với Các lực lượng vũ trang.

Về cuộc xung đột Israel - Hamas

Hậu quả của các cuộc tấn công của Israel ở Dải Gaza là cứ 6 - 7phút lại có một trẻ em thiệt mạng. Đã có 8.000 trẻ em và hơn 6.000 phụ nữ Palestine thiệt mạng. Trong khi đó, Liên hợp quốc (LHQ) và các cường quốc trên thế giới không thể ngăn chặn những cuộc tấn công mang tính hủy diệt này. Nhận định về tình hình này, Tổng thống V.Putin cho rằng, hãy nhìn chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga và những gì đang xảy ra ở Gaza để cảm nhận sự khác biệt. Tình hình thảm khốc ở Dải Gaza khác xa tình hình ở Ukraine. Tổng thư ký LHQ đã gọi Dải Gaza ngày nay là “nghĩa địa lớn nhất thế giới dành cho trẻ em”. Đánh giá này nói lên nhiều điều. Đây là đánh giá khách quan về tình hình ở Dải Gaza. Về vai trò của LHQ, Tổng thống V.Putin cho rằng, không có gì bất thường ở đây. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, có nhiều quốc gia thường xuyên ngăn chặn một số quyết định do các quốc gia khác đề xuất. LHQ được thành lập với mục đích tìm kiếm sự đồng thuận. Nếu không tìm được sự đồng thuận thì không có quyết định nào được thông qua. Do đó, không có gì bất thường xảy ra trong hoạt động của LHQ, tình hình vẫn luôn như trong Chiến tranh lạnh. Không phải ngẫu nhiên mà Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Liên Xô Gromyko được gọi là “Ngài Phủ Quyết” bởi Liên Xô rất thường xuyên phủ quyết nghị quyết của LHQ. Điều này rất có ý nghĩa: có quyền phủ quyết, có nghĩa là những hành động mà một số quốc gia coi là thù địch với chính mình sẽ không xảy ra. Phải duy trì những cơ chế như vậy trong LHQ, nếu không tổ chức này sẽ biến thành “câu lạc bộ” như Hội quốc liên trong thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất. Nhưng điều này không có nghĩa là không thể và không nên tìm kiếm những sự đồng thuận. Vấn đề là cần phải tạo ra những nền tảng pháp lý cơ bản để giải quyết quan hệ Israel - Palestine.

Về vai trò của BRICS

Trả lời câu hỏi của người dân về Hội nghị thượng đỉnh BRICS sẽ được tổ chức tại Nga trong năm 2024 có tác động như thế nào đến việc thay đổi “trật tự thế giới dựa trên luật lệ” - cách diễn đạt của Mỹ về trật tự thế giới đơn cực sau Chiến tranh lạnh, Tổng thống V.Putin trả lời: Về trật tự thế giới dựa trên luật lệ, trên thực tế chẳng có luật lệ nào như vậy cả. Đó là những luật lệ được áp đặt và thay đổi tùy thuộc vào diễn biến tình hình chính trị trên thế giới và lợi ích nhất thời của những người đề ra luật lệ đó. BRICS chứng tỏ có nhiều lực lượng trên thế giới và các quốc gia lớn mạnh không muốn sống theo những luật lệ bất thành văn này mà là bằng những quy tắc được quy định trong các văn kiện pháp lý quốc tế cơ bản, trong đó có Hiến chương LHQ, đáp ứng được lợi ích của liên kết này và của các đối tác. BRICS không áp đặt bất cứ điều gì cho ai, không tạo ra bất kỳ khối quân sự nào, mà chỉ tạo điều kiện để cùng nhau phát triển một cách hiệu quả và công bằng. Vai trò của Nga là Chủ tịch BRICS trong năm 2024 sẽ nỗ lực thực hiện mục tiêu đó.

Về quan hệ Nga - Trung Quốc

Theo Tổng thống V.Putin, Nga và Trung Quốc đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược và hợp tác toàn diện không giới hạn, đặt mục tiêu đạt kim ngạch thương mại song phương 200 tỷ USD trong năm 2024. Hai nước đang phát triển các mối quan hệ kinh tế trong nhiều lĩnh vực. Trong đó, có lĩnh vực xây dựng hạ tầng cơ sở như xây dựng cầu, đường. Nga và Trung Quốc có sự tương tác và phối hợp chặt chẽ trong BRICS. Quan hệ Nga - Trung Quốc là một trong những yếu tố bảo đảm quan trọng cho sự ổn định trên thế giới. Tổng thống V.Putin hoài nghi nỗ lực của phương Tây chuyển hoạt động của NATO sang châu Á và đang vượt quá phạm vi mục tiêu theo luật định của tổ chức này ở khu vực Bắc Đại Tây Dương. Theo V.Putin, NATO đang tạo ra các khối chính trị - quân sự mới ở châu Á. Trong khi Nga và Trung Quốc không tạo ra bất kỳ khối quân sự nào, không nhằm chống lại nước thứ ba, thì phương Tây luôn lôi kéo các thành viên mới để chống lại quốc gia nào đó. Nga và Trung Quốc đang theo dõi chặt chẽ tình hình này và sẽ cùng nhau ứng phó kịp thời và hiệu quả.

Về quan hệ Nga với Cộng đồng các quốc gia độc lập

Trong bối cảnh do chịu tác động lôi kéo của Mỹ và châu Âu, Moldova cho biết họ có thể rời khỏi SNG, còn Armenia cũng không tham gia hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo SNG, Liên minh kinh tế Á - Âu (EAEU) và Hiệp ước an ninh tập thể (CSTO). Tổng thống V.Putin cho biết, Nga thiết lập quan hệ với Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) trên cơ sở tự nguyện của tất cả các nước thành viên và cam kết nỗ lực duy trì quyền lực của Cộng đồng này.

Theo Tổng thống V.Putin, bất chấp các biện pháp trừng phạt của phương Tây chống Nga, kim ngạch thương mại giữa các nước thuộc EAEU vẫn liên tục tăng trưởng. Các nước thành viên vẫn mở cửa thị trường lao động, vốn, lao động, duy trì hợp tác chung, sử dụng hiệu quả lợi thế mà các nước được thừa hưởng từ thời Xô Viết như hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông thống nhất và ngôn ngữ giao tiếp giữa các dân tộc. Tổng thống Kazakhstan Tokayev chủ động tạo ra một cơ cấu quốc tế để phát triển tiếng Nga. Tất cả những điều kiện đó đang góp phần tăng khả năng cạnh tranh của các nước thành viên SNG trên thị trường thế giới, giải quyết tất các vấn đề trong lĩnh vực kinh tế - xã hội và phát triển phúc lợi của người dân. Liên quan đến SNG, chủ trương hướng Đông của Nga có ý nghĩa chiến lược toàn cầu. Theo định hướng này, Nga đang phát triển hệ thống giao thông vận tải đường sắt, đường không, công nghiệp ô tô…, đặc biệt là xây dựng hệ thống cung cấp khí đốt tự nhiên của Nga cho các nước SNG.

Về việc Nga cung cấp khí đốt cho châu Âu và Nhật Bản

Trước áp lực trừng phạt to lớn đối với Nga trong tình hình địa chính trị hiện nay, một trong những nguồn tài nguyên quan trọng nhất của Nga là khí đốt tự nhiên vẫn được cung cấp cho châu Âu. Giải thích tình hình có vẻ mâu thuẫn này, Tổng thống V.Putin cho biết, Tập đoàn Dầu khí Gazprom của Nga là một đối tác đáng tin cậy, luôn hoàn thành các nghĩa vụ hợp đồng và hiện đang thực hiện các hợp đồng đó. Trong khi đó, châu Âu lại đang cố đổ lỗi cho Nga rằng, Nga không bán khí đốt cho họ. Cách thức đổ lỗi đó hoàn toàn không có cơ sở vì Nga chưa bao giờ đóng đường ống dẫn khí đốt từ Yamal sang Châu Âu mà chính Ba Lan đã làm điều đó. Nga cũng không đóng nhánh thứ hai của đường ống dẫn khí đốt qua lãnh thổ Ukraine mà chính Ukraine đã làm điều đó. Nga cũng không phải là bên phá hoại đường ống dẫn khí đốt Nord Stream-1 và một phần đường ống Nord Stream-2. Do hạn chế nhập khẩu khí đốt của Nga, giá cả ở châu Âu tăng vọt, nhiều ngành công nghiệp như công nghiệp thủy tinh phải đóng cửa, công nghiệp hóa chất và luyện kim gặp khó khăn, kéo theo đó là các lĩnh vực có liên quan đều gian nan. Có nhiều khả năng nền kinh tế Đức sẽ tăng trưởng âm, phần lớn là do hạn chế nhập khẩu khí đốt của Nga.

Nga cũng không ngắt mạng lưới khí đốt qua Ukraine và tới các nước Nam Âu, trước hết là Hungary và Slovakia. Nhánh đường ống rẽ về phía Đông đã hoàn thành. Nga xây dựng đường ống dẫn khí đốt “Sức mạnh Siberi” không xuất phát từ cuộc khủng hoảng Ukraine. Đường ống này bắt đầu được xây dựng từ trước đó do Nga nhìn thấy xu hướng phát triển của nền kinh tế thế giới. Các trung tâm tăng trưởng kinh tế mới đang được hình thành và nhu cầu tiêu dùng năng lượng của họ sẽ tăng cao ở đó. Nga chuyển tải khí đốt, dầu và than đá đến các trung tâm đó và hiện đang mở rộng hơn nữa nguồn cung sang Trung Quốc và các quốc gia khác. Nhật Bản vẫn không từ chối nhập khí đốt của Nga. Ở Bắc Cực, Nga có công ty NOVATEK đang phát triển mối quan hệ với một số đối tác châu Âu và châu Á, gồm Trung Quốc. Tình hình khí đốt ổn định và không phụ thuộc vào tình hình chính trị hiện nay mà là dựa trên lợi ích cơ bản của Nga đang có định hướng trở thành trung tâm kinh tế đang phát triển của thế giới.

Về triển vọng Nga bình thường hóa quan hệ với EU và Mỹ

Theo nhận định của Tổng thống V.Putin, việc bình thường hóa quan hệ Nga - EU không chỉ phụ thuộc vào thiện chí của Nga bởi chính Brussel đã "chủ động phá hoại quan hệ với Nga, luôn coi thường lợi ích của Nga". Trong nhiều thập kỷ, Nga đã cố gắng xây dựng quan hệ bình thường với Ukraine.

Trong khi đó, các nước châu Âu đã làm ngơ cuộc đảo chính vi hiến trong năm 2014. Ngày 20/02/2014, chính ngoại trưởng ba nước châu Âu là Ba Lan, Đức, Pháp đồng bảo lãnh cho thỏa thuận giữa chính quyền của Tổng thống Yanukovych và phe đối lập để giải quyết hòa bình cuộc khủng hoảng dẫn tới bạo loạn chính trị từ tháng 11/2013. Nga đồng ý với thỏa thuận đó. Thế nhưng, chỉ hai ngày sau, họ đã làm ngơ cuộc đảo chính vi hiến để đặt dấu chấm hết cho giải pháp hòa bình và tạo ra một xung đột. Về sau, với vai trò trung gian và bảo lãnh của Nga, Đức, Pháp, chính quyền Kiev, Cộng hòa Nhân dân Donetsk và Lugansk đã ký kết Thỏa thuận Minsk. Đây là giải pháp chính trị duy nhất để hóa giải cuộc khủng hoảng Ukraina và đã được Hội đồng Bảo an LHQ thông qua. Tổng thống Nga Putin nói: “Tôi tin rằng không có giải pháp thay thế nào khác (ngoài Thoả thuận Minsk). Tôi nhắc lại một lần nữa, ở Kiev, lúc thì họ nói rằng họ sẽ tuân thủ, lúc lại nói rằng điều đó sẽ phá hủy đất nước của họ. Tổng thống đương nhiệm Ukraine gần đây đã tuyên bố rằng ông ấy không thích một điểm nào của Thỏa thuận Minsk". "Dù thích hay không thích, đó là nhiệm vụ của ông. Thoả thuận phải được thực hiện", ông Putin nhấn mạnh.

Về quan hệ với Mỹ, Tổng thống V.Putin cho biết, Nga sẵn sàng cải thiện quan hệ với Mỹ. Nga tin rằng, Mỹ là một quốc gia quan trọng và cần thiết cho thế giới. Nhưng chính sách đế quốc toàn cầu của Mỹ đã cản trở họ bình thường hóa quan hệ với Nga. Tham vọng đế chế đã ăn sâu vào tiềm thức giới tinh hoa chính trị Mỹ và họ phải thể hiện điều đó trước các cử tri Mỹ. Một khi Mỹ bắt đầu tôn trọng các quốc gia khác, tìm kiếm sự thỏa hiệp thay vì cố gắng giải quyết vấn đề của mình thông qua các biện pháp trừng phạt và hành động quân sự, thì những điều kiện cơ bản sẽ được tạo ra để khôi phục các mối quan hệ chính thức với Nga. Hiện chưa có những điều kiện như vậy. Còn Nga luôn sẵn sàng khôi phục quan hệ với Mỹ./.

Đại tá Lê Thế Mẫu