Từ giảng đường đại học đến các trạm y tế cơ sở, những chuyển động được tạo ra từ Nghị quyết 71 và Nghị quyết 72 sẽ góp phần hình thành nên những công dân tương lai có sức khỏe, tri thức.

Từ những dự án công nghệ của sinh viên đến các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại cơ sở, tinh thần của Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo và Nghị quyết 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đang từng bước hiện diện trong đời sống.

Khi tri thức bước ra khỏi phòng thí nghiệm

Khi dự án VietMedX³ của nhóm sinh viên tại Viện nghiên cứu và Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE), Đại học Bách khoa Hà Nội liên tiếp giành Quán quân cuộc thi SV-Startup lần thứ VIII 2026 và QUÝ QUÂN tại AI+X Global Startup Competition tổ chức tại Hàn Quốc, nhiều người nhìn thấy thành công của một sản phẩm công nghệ. Nhưng phía sau những giải thưởng ấy còn là câu chuyện về sự chuyển mình của giáo dục đại học Việt Nam trong hành trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đưa tri thức vào cuộc sống.

Nguyễn Hải Đăng, sinh viên năm thứ ba Đại học Bách khoa Hà Nội, thành viên đồng sáng lập VietMedX³, cho biết nhóm nghiên cứu tại phòng thí nghiệm của Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Phi Lê, Viện trưởng Viện nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI4LIFE đã phát triển giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm tự động phân tích và tạo báo cáo cho ảnh PET/CT. Công nghệ này hướng tới giải quyết những điểm nghẽn trong quy trình chẩn đoán hình ảnh y tế, giúp rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao độ chính xác và giảm tải áp lực công việc cho đội ngũ bác sỹ.

“Đây là công nghệ còn khá mới ở Việt Nam. Kết quả thử nghiệm bước đầu cho thấy hệ thống đạt độ chính xác lên tới 90,55%, cao hơn nhiều các phương pháp hiện có. Chúng em hy vọng sản phẩm sẽ sớm được ứng dụng rộng rãi trong thực tế, giúp giải quyết điểm nghẽn và giảm tải áp lực công việc, thời gian cho bác sỹ trong thực hành chẩn đoán tại bệnh viện," Hải Đăng chia sẻ.

Ít ai biết rằng để đạt được kết quả đó, nhóm nghiên cứu tại AI4LIFE đã phải trải qua nhiều giai đoạn thử nghiệm, nhiều tháng trời mày mò để tối ưu mô hình và xử lý dữ liệu y tế phức tạp. VietMedX³ giờ đây không còn là một đề tài nghiên cứu đơn thuần mà đang từng bước trở thành một giải pháp có khả năng giải quyết nhu cầu thực tiễn của ngành y.

Từ một ý tưởng trong phòng nghiên cứu đến sản phẩm được ghi nhận trên đấu trường quốc tế, VietMedX³ cho thấy khi sinh viên được trao cơ hội tiếp cận môi trường nghiên cứu hiện đại, được kết nối với doanh nghiệp và được khuyến khích sáng tạo, những ý tưởng tưởng chừng chỉ dừng lại trên giấy hoàn toàn có thể trở thành những sản phẩm có giá trị cho xã hội.

“Khác với trước đây, hiện nay sinh viên bọn em có nhiều cơ hội tham gia nghiên cứu thực tế, tiếp cận môi trường làm việc chuyên nghiệp, học cách làm việc nhóm, thuyết trình, khảo sát thị trường, đọc tài liệu khoa học bằng tiếng Anh hay phân tích dữ liệu. Đây đều là những kỹ năng cần thiết mà nghiên cứu học thuật hay doanh nghiệp hiện nay đều rất coi trọng," Hải Đăng cho biết.

Những chuyển động đó cũng phản ánh tinh thần mà Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đang hướng tới. Nghị quyết xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc, là động lực then chốt để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bài phát biểu tại Lễ kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhấn mạnh: “Tri thức đại học không thể chỉ dừng lại trong giảng đường, phòng thí nghiệm hay các công bố khoa học mà phải được chuyển hóa thành chính sách tốt hơn, công nghệ hữu ích hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, địa phương phát triển hơn và cuộc sống người dân tốt đẹp hơn."

Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa bằng những định hướng đổi mới mạnh mẽ trong giáo dục đại học, từ tăng quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo, nâng cao chất lượng và cải thiện thu nhập cho đội ngũ giảng viên đến yêu cầu phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số.

Song phía sau những tín hiệu lạc quan ấy vẫn là những thách thức lớn. Theo Ủy ban tiêu chuẩn đo lường quốc gia, để đạt tốc độ tăng trưởng GDP 10%, năng suất lao động cần tăng tối thiểu 6-7% mỗi năm.

Năng suất lao động của Việt Nam mặc dù liên tục tăng qua các năm, song bình quân giai đoạn 2021-2025 chỉ đạt 4,78%/năm, còn ở mức khiêm tốn so với các nước trong khu vực. Cụ thể, theo Báo cáo đánh giá 5 năm thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 10 năm 2021-2030 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, năng suất lao động tính theo sức mua tương đương của Việt Nam năm 2024 chỉ bằng 11,6% của Singapore; 27% của Hàn Quốc; 30,6% của Nhật Bản; 37,5% của Malaysia; 66,9% của Thái Lan và 56,8% của Trung Quốc. Khoảng cách đó cho thấy yêu cầu cấp bách phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động.

Theo Thạc sỹ Nguyễn Thị Phương Loan, giảng viên Trường Đại học FPT, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động vẫn là một trong những thách thức lớn hiện nay.

“Trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số đang làm thay đổi nhanh chóng cơ cấu việc làm. Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh của nguồn nhân lực không chỉ nằm ở kiến thức chuyên môn mà còn ở khả năng học tập suốt đời, làm việc trong môi trường quốc tế và thích ứng với những thay đổi rất nhanh của công nghệ," bà Loan nhận định.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đó cũng là lý do Nghị quyết 71-NQ/TW được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá mới cho giáo dục Việt Nam trong những năm tới.

Khi y tế cơ sở trở thành điểm đến đầu tiên của người dân

Nếu Nghị quyết 71-NQ/TW hướng tới xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai thì Nghị quyết 72-NQ/TW lại tập trung vào một nền tảng quan trọng không kém là nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Một buổi sáng cuối tháng Năm, tại điểm Trạm Y tế Hoàng Văn Thụ, phường Tương Mai (Hà Nội), không khí nhộn nhịp hơn hẳn ngày thường. Tiếng gọi tên bệnh nhân, tiếng trò chuyện rôm rả của các cụ, sự tất bật của đội ngũ y bác sỹ cùng những hàng ghế chật kín người dân kiên nhẫn chờ đến lượt khám trong Chương trình khám sàng lọc và phát hiện các bệnh về mắt miễn phí cho người dân trên địa bàn do Trạm Y tế phối hợp với Bệnh viện Mắt Hà Nội tổ chức.

Có mặt từ sớm, bà Nguyễn Thị Thịnh cho biết bà nhận được thông báo qua nhóm Zalo của tổ dân phố nên đăng ký tham gia.

“Có bác sỹ từ bệnh viện xuống phường khám nên rất thuận tiện. Tôi được đo huyết áp, khám mắt, tư vấn và phát thuốc ngay tại chỗ," bà Thịnh vui vẻ chia sẻ.

Những buổi khám sức khỏe định kỳ, các chương trình sàng lọc bệnh miễn phí hay sự ra đời của các mô hình chăm sóc sức khỏe cộng đồng thời gian gần đây đang dần trở nên quen thuộc tại nhiều địa phương trên cả nước. Đằng sau những thay đổi đầy tính nhân văn đó là sự chuyển dịch lớn trong tư duy chăm sóc sức khỏe: từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ điều trị khi đã mắc bệnh sang chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ sớm.

Đó cũng chính là một trong những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 72-NQ/TW về chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.

Nghị quyết xác định sức khỏe nhân dân là ưu tiên chiến lược, đồng thời yêu cầu chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh, củng cố và nâng cao năng lực y tế cơ sở, phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế.

Theo Thạc sỹ, bác sỹ Lê Minh Tuấn, Giám đốc Trạm Y tế phường Tương Mai, một trong những điểm quan trọng của Nghị quyết 72 là khẳng định y tế cơ sở là nền tảng của hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Là tuyến y tế gần dân nhất, hiểu rõ nhất tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng, trạm y tế không chỉ thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh ban đầu mà còn được xác định trở thành điểm đến đầu tiên khi người dân có nhu cầu chăm sóc sức khỏe.

Hiện nay, Trạm Y tế phường Tương Mai đang triển khai hơn 30 chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Từ khám sức khỏe người cao tuổi, người khuyết tật, chăm sóc sức khỏe sinh sản đến các chương trình quản lý bệnh mạn tính, tất cả đều lấy người dân làm trung tâm.

“Nếu như những năm trước, các chương trình khám cộng đồng được tổ chức rải rác theo kế hoạch triển khai của từng hoạt động y tế, số lượng người tham gia còn hạn chế thì từ đầu năm nay, hoạt động được triển khai sớm, đồng loạt, đặc biệt là có sự hỗ trợ kết hợp với các bệnh viện tuyến trên, giúp quá trình triển khai được liên tục, hiệu quả, thu hút được nhiều người dân tham gia hơn," bác sỹ Tuấn nói.

Bà Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, đánh giá Nghị quyết 72-NQ/TW là một văn kiện mạnh mẽ, mang tính chiến lược và thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc đặt y tế vào trung tâm của phát triển. Theo bà, việc ưu tiên phòng bệnh và tăng cường y tế cơ sở là hướng đi phù hợp trước những thay đổi của mô hình bệnh tật và xu hướng già hóa dân số.

Việt Nam hiện được quốc tế đánh giá là điểm sáng trong thực hiện các mục tiêu phát triển về y tế. Tuy nhiên, những thách thức mới cũng đang xuất hiện khi tuổi thọ người dân ngày càng tăng. Theo báo cáo của Bộ Y tế, Việt Nam là một trong những nước có tốc độ già hóa nhanh nhất châu Á. Dự báo đến năm 2038, nghĩa là chỉ còn hơn 10 năm nữa, nước ta sẽ bước vào thời kỳ dân số già.

Ngoài ra, các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư... hiện chiếm khoảng 70-80% gánh nặng bệnh tật.

Theo Thạc sỹ, bác sỹ Lê Minh Tuấn, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã được cải thiện đáng kể nhưng khoảng cách giữa tuổi thọ và số năm sống khỏe vẫn còn khá lớn.

“Tuổi thọ người dân cao hơn, nhưng sức khỏe yếu, nhiều người phải chung sống với bệnh tật cả chục năm cuối đời. Vì vậy, mục tiêu của ngành y tế hiện nay không chỉ là giúp người dân sống lâu hơn mà còn phải sống khỏe hơn,” ông nói.

Đó cũng chính là bài toán mà Nghị quyết 72-NQ/TW đặt ra. Nghị quyết hướng đến xây dựng một hệ thống y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm. Trong đó, mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng, được sống lâu, sống khỏe, sống lành mạnh và chủ động phòng ngừa bệnh tật.

Từ giảng đường đại học đến các trạm y tế cơ sở, những chuyển động được tạo ra từ Nghị quyết 71 và Nghị quyết 72 sẽ góp phần hình thành nên những công dân tương lai có sức khỏe, tri thức, và khả năng hội nhập, góp phần phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.