Ấn bản "Kim Vân Kiều" của Công ty Nhã Nam và Nhà xuất bản Hội Nhà văn hội tụ di sản văn chương của Nguyễn Du, di sản quốc ngữ của Nguyễn Văn Vĩnh và di sản hội họa của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm.

Họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm (1922-2016) đau đáu với thân phận nàng Kiều và rất tâm huyết với bộ tranh Kiều. Ông trân trọng những bức tranh này nhưng chưa từng công bố lúc sinh thời.

Đó là những chia sẻ của họa sỹ Nguyễn Thu Giang, vợ danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, con gái út của nhà văn Nguyễn Tuân trong tọa đàm ra mắt ấn bản đặc biệt “Kim Vân Kiều” của nhà văn-dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh ngày 10/1 tại Hà Nội.

Chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, bà Thu Giang cho hay họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm vẽ tranh Kiều vào khoảng năm 1965, lúc đó bà còn ít tuổi và chưa chung sống với ông (bà kém ông 28 tuổi), nghĩa là bà không được chứng kiến quá trình ông sáng tác bộ tranh này, nhưng qua thời gian, bà cảm nhận được sự trân trọng của ông đối với kiệt tác “Kim Vân Kiều.”

“Họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm từng dặn dò tôi về bộ tranh này. Ông bảo rằng đến thời điểm phù hợp thì hãy công bố. 26 bức tranh in trong ấn bản ‘Kim Vân Kiều’ này chưa phải là tất cả, tôi muốn chờ thời gian, để độc giả và người yêu tranh thấm dần rồi sẽ giới thiệu bộ tranh này," bà Thu Giang cho hay.

Ở góc độ hội họa, bà Thu Giang cho rằng giá trị của bộ tranh này nằm ở tính thuần Việt. Từng đường nét, nhân vật, phong cảnh, chi tiết đều mang bóng dáng văn hóa truyền thống Việt Nam.

Họa sỹ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cùng quan điểm đó. Ông cho rằng điểm nổi bật của bộ tranh nằm ở phần cốt nét vừa mang âm hưởng tạo hình Trung Hoa - vốn là nguồn gốc của nhiều điển tích trong truyện vừa hòa quyện cốt nét Việt, tâm hồn Việt và mỹ cảm bản địa. Sự kết hợp đó tạo nên một diện mạo Kiều quen mà lạ, cổ điển nhưng vẫn rất Việt Nam.

Bộ tranh không tái hiện lại nguyên xi những gì xưa cũ mà dựa trên chất liệu hội họa truyền thống để khơi dậy mạch ký ức, tinh thần Việt trong một diện mạo mới.

Họa sỹ Lương Xuân Đoàn nhận định 26 bức tranh Kiều lần này là một công trình đặc biệt, lần đầu tiên được giới thiệu một cách đầy đủ, hệ thống và trọn vẹn nhất về thế giới nhân vật trong "Truyện Kiều" thông qua hội họa.

Theo ông, tác giả của bộ tranh sở hữu "một tâm hồn mảnh dẻ, tinh tế, chọn niềm vui ở quê nhà và dành tình yêu đặc biệt cho tác phẩm của Nguyễn Du." Khi nghiên cứu tính cách nhân vật, ông thả nét rất nhẹ, gửi vào tranh sự cảm thông sâu sắc dành cho thân phận nàng Kiều. Chính sự thanh thoát, nhẹ nhàng ấy tạo nên giá trị riêng, giúp người xem hôm nay có cơ hội chiêm nghiệm lại một "Kiều" rất khác.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn chia sẻ những cuộc trò chuyện trước đây chưa bao giờ nghe tác giả nhắc nhiều về quá trình sáng tác nhưng qua tranh có thể thấy cái tâm của người họa sỹ từ thuở nhỏ đã dành tình yêu cho hội họa dân tộc.

Họa sỹ Lương Xuân Đoàn cho biết danh họa Nguyễn Tư Nghiêm thực hiện bộ tranh thường thả màu trước rồi mới thả nét, tạo nên chiều sâu cảm xúc đặc biệt. Các bức họa cũng tập trung cao độ vào biểu cảm nhân vật, vào tính cách thảm nét, thảm màu.

Theo Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, đây là bộ tranh có giá trị đặc biệt vừa là dấu ấn nghề nghiệp của họa sỹ thực hiện vừa góp phần làm phong phú thêm kho tàng minh họa Truyện Kiều trong đời sống mỹ thuật Việt.

Tại tọa đàm, Giáo sư Trần Đình Sử cho rằng, Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra quốc ngữ là một trong những bản Kiều sớm và quan trọng, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam cũng như vai trò của các trí thức buổi giao thời trong việc phổ biến chữ quốc ngữ, kiến tạo tinh thần yêu chuộng vốn cổ văn học, ngôn ngữ nước nhà.

"Kim Vân Kiều" - ấn bản đặc biệt năm 2025 của Nhã Nam cũng cho thấy tranh Kiều của Nguyễn Tư Nghiêm tiếp tục kéo dài truyền thống vẽ Kiều khởi từ đầu thế kỷ XX với sự tham gia của nhiều danh họa như Nguyễn Tường Lân, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân, Lê Thị Lựu, Lê Phổ, Nguyễn Văn Tỵ, Nguyễn Đỗ Cung, Mai Trung Thứ, Vũ Cao Đàm, Mạnh Quỳnh…/.