Dự án hướng tới mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người, giảm phát thải khoảng 748.000 tấn carbon và áp dụng trên 180.000 ha diện tích canh tác, dự kiến 100.000 người tiêu dùng hưởng lợi.

Doanh nghiệp là mắt xích có thể đồng thời ứng vốn, chuyển giao quy trình, kiểm soát chất lượng và bao tiêu đầu ra. Để tham gia lâu dài, doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu có dữ liệu rõ ràng, hợp đồng dài hạn thay vì mua theo vụ, vốn lưu động và cơ chế chia sẻ rủi ro khi giá biến động.

Nội dung trên được ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh tại Lễ khởi động Dự án “Hướng tới chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp, bền vững và bao trùm tại Đồng bằng sông Cửu Long.”

Vì một tương lai xanh và bao trùm

Theo lãnh đạo VCCI, Đồng bằng sông Cửu Long hiện cung cấp hơn một nửa sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, vùng trọng điểm này đang chịu áp lực nặng nề từ biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, xâm nhập mặn và suy giảm tài nguyên với thiệt hại ước tính khoảng 2,4 tỷ USD mỗi năm. Mặt khác, sản xuất lúa gạo cũng đồng thời là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong khu vực nông nghiệp. Trước những thách thức đó, việc chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, bền vững, thích ứng với khí hậu và nâng cao giá trị gia tăng là yêu cầu cấp thiết.

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, ngày 28/10/2026, tại thành phố Cần Thơ, Tổ chức Oxfam tại Việt Nam phối hợp với các cơ quan quản lý và đối tác tổ chức Lễ khởi động Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GORICE). Dự án do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các Vấn đề Toàn cầu Canada (GAC), được triển khai từ năm 2025 đến tháng 3/2030 tại thành phố Cần Thơ, tỉnh An Giang và tỉnh Vĩnh Long.

Đại sứ Canada tại Việt Nam, ông Jim Nickel cho biết đây là bước đi thiết thực nhằm cụ thể hóa quan hệ đối tác chiến lược giữa hai quốc gia. Cụ thể, dự án kết hợp thế mạnh của Canada về nông nghiệp thông minh, hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) cùng tài chính khí hậu, qua đó hỗ trợ trực tiếp Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” của Chính phủ Việt Nam.

“GORICE sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi hướng tới một ngành lúa gạo có sức cạnh tranh và phát thải thấp. Dự án cũng thúc đẩy đầu tư của khu vực tư nhân và huy động tài chính khí hậu, tạo ra những cơ hội lâu dài cho nông dân, đặc biệt là phụ nữ đồng thời thúc đẩy hành động vì khí hậu và phát triển bền vững trên toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long,” Đại sứ Jim Nickel chia sẻ.

Lãnh đạo các địa phương và cơ quan chuyên môn đã có những đánh giá cao về ý nghĩa của dự án đối với sự phát triển kinh tế-xã hội vùng. Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, cho biết thành phố đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Oxfam NOVIB, Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) và VCCI để triển khai dự án đúng tiến độ, đảm bảo gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tiễn của người nông dân và doanh nghiệp địa phương.

Phó Chủ tịch thành phố Trần Chí Hùng cho hay tại thành phố Cần Thơ, dự án được triển khai từ tháng 9/2026 đến hết tháng 12/2029 tại 7 xã (Hồ Đắc Kiên, Thuận Hòa, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Gia Hòa, Nhu Gia và Thạnh Phú). Tổng kinh phí viện trợ không hoàn lại là 788.975 CAD, tương đương 15 tỷ đồng, từ Chính phủ Canada thông qua Tổ chức Oxfam. Đây là nguồn lực quý báu, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp tại địa phương. Cụ thể, Dự án GORICE sẽ góp phần đẩy thực hành nông nghiệp thông minh, nâng cao năng lực cho cán bộ kỹ thuật, nông dân và các tổ chức sản xuất, triển khai tập huấn, mô hình trình diễn, quản lý nước và rơm rạ, giảm phát thải và phát triển kinh tế tuần hoàn đồng thời tăng cường kết nối thị trường, nâng cao vai trò của phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương.

“Thành phố kỳ vọng dự án sẽ tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; Hỗ trợ nhân rộng các mô hình hiệu quả; Nâng cao chất lượng, tính minh bạch và khả năng tiếp cận thị trường của gạo phát thải thấp,” ông Trần Chí Hùng nói.

Các trụ cột trong liên kết chuỗi giá trị

Để quá trình chuyển đổi xanh đạt hiệu quả thực chất, bài toán liên kết đa bên giữ vai trò quyết định. Theo Phó giáo sư, tiến sỹ Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (D-MRV) có sự tham gia của người dân sẽ tạo ra giá trị gia tăng rõ rệt cho hạt gạo đồng thời huy động các nguồn lực tài chính dài hạn.

“Các gói hỗ trợ kỹ thuật của dự án sẽ giúp nông dân áp dụng đầy đủ quy trình canh tác lúa phát thải thấp, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất của nông dân và hợp tác xã đồng thời củng cố liên kết chuỗi giữa hợp tác xã với doanh nghiệp," tiến sỹ Mai Văn Trịnh chia sẻ.

Nhấn mạnh chuyển đổi xanh trong ngành lúa gạo không còn là câu hỏi “có nên làm hay không,” mà là “làm thế nào để sản xuất lúa gạo ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long có thể chuyển đổi một cách bền vững và bao trùm.” Ông Phạm Quang Tú, Phó Giám đốc Oxfam tại Việt Nam nhấn mạnh canh tác lúa gạo bền vững, lấy người sản xuất và đồng hành cùng doanh nghiệp ở trung tâm của sự thay đổi có thể mang lại lợi ích đa chiều cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Chặng đường phía trước là biến định hướng đó thành thay đổi thực sự, từ từng thửa ruộng, từng hộ canh tác, từng hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp đến toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, để hạt gạo được sản xuất theo phương thức bền vững có giá trị cao hơn và được thị trường chấp thuận, ghi nhận một cách xứng đáng.

Bên cạnh các mục tiêu về kinh tế và môi trường, tính bao trùm và công bằng xã hội cũng được đặt lên hàng đầu. Đại diện Oxfam tại Việt Nam, ông Phạm Quang Tú, khẳng định nguyên tắc xuyên suốt của dự án là bảo đảm phụ nữ, thanh niên, người dân tộc thiểu số và các nhóm dễ bị tổn thương được tham gia bình đẳng và hưởng lợi công bằng từ chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp.

Ở góc độ thực tiễn, ông Hoàng Quang Phòng cho biết thông qua dự án GORICE, VCCI sẽ đồng hành hỗ trợ thiết lập liên kết thu mua cho khoảng 1.500 người trồng lúa, giúp hợp tác xã và nông dân, doanh nghiệp tiếp cận tài chính xanh, xây dựng nhãn hiệu gạo phát thải thấp và chuẩn bị điều kiện tham gia thị trường carbon. Ông khẳng định VCCI cũng sẽ là cầu nối để doanh nghiệp và hợp tác xã gặp gỡ nhà đầu tư, nhà cung cấp công nghệ và các đối tác Canada, tận dụng cơ hội từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)./.