Hiện nay các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý các cơ sở nhà đất, bảo đảm tất cả đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý.

Sau khi thực hiện việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, các cơ quan quản lý sẽ phải xử lý hiệu quả khối tài sản công đang dôi dư, đảm bảo khai thác nguồn lực đất đai, tránh lãng phí và phục vụ dân sinh.

Chuyển hóa thành động lực phát triển dân sinh

Ngày 1/6, thông tin từ Bộ Tài chính cho biết cả nước hiện đã có 3.015 cơ sở được chuyển đổi làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở phục vụ y tế; 2.385 cơ sở trở thành các thiết chế văn hóa, thể thao và 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác.

Thực hiện tinh thần Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, các địa phương đã tận dụng tối đa công năng của các trụ sở cũ. Đặc biệt tại các xã không nằm ở trung tâm huyện cũ, khối cơ quan Đảng, chính quyền và mặt trận được bố trí làm việc tại các địa điểm khác nhau để tận dụng triệt để cơ sở vật chất. Điều này vừa giúp bảo đảm trụ sở làm việc cho cán bộ, công chức sau sáp nhập, vừa tránh được tình trạng xây dựng trung tâm hành chính mới gây tốn kém ngân sách.

Các cơ sở nhà, đất có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý thì sau khi hoàn thành bước 1, cơ quan được giao nhiệm vụ tiếp nhận phải tiếp tục xử lý bước 2 để đưa tài sản vào khai thác, xử lý triệt để theo đúng yêu cầu của Đảng, Nhà nước.

Tuy nhiên, bà Trần Diệu An, Phó Trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính, chia sẻ tổng hợp báo cáo của các địa phương tính đến ngày 27/5/2026, số cơ sở nhà, đất dôi dư đã hoàn thành việc xử lý hoặc đã đưa vào khai thác là 4.709 cơ sở. Bên cạnh đó, vẫn còn tới 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý triệt để ở "bước 2." Trong đó, có hơn 5.300 cơ sở đã giao cho các tổ chức kinh doanh nhà hoặc phát triển quỹ đất nhưng vẫn chưa thể đưa vào vận hành. Tại khối Trung ương, một số đơn vị (như Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hay Tòa án nhân dân tối cao) vẫn còn tồn đọng nhiều nhà, đất dôi dư chưa hoàn tất việc xử lý.

Nguyên nhân của tình trạng chậm trễ này, do bộ máy hành chính dịch chuyển về các trung tâm mới, lượng cung nhà đất tại các khu vực cũ tăng vọt, trong khi nhu cầu thuê hoặc sử dụng của khối tư nhân lại giảm sút do xu hướng chuyển đổi mô hình kinh doanh sang trực tuyến. Nhiều cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, không có lợi thế thương mại nên rất khó thu hút nhà đầu tư. Bên cạnh đó, sự biến động về nhân sự làm công tác quản lý tài sản công sau sáp nhập cũng khiến việc triển khai tại một số cấp xã gặp nhiều lúng túng.

Tháo gỡ "nút thắt" pháp lý

Để giải quyết bài toán xử lý của hơn 11.000 cơ sở nhà đất còn lại, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý theo trình tự rút gọn. Điểm cốt lõi của đề xuất này là sự thay đổi tư duy quản lý linh hoạt, phân cấp mạnh mẽ và công khai minh bạch.

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản, cho rằng nếu thực hiện theo quy trình thông thường, việc xác định giá cho thuê sẽ mất rất nhiều thời gian.

“Trước đây, để có giá cho thuê, chúng ta phải thuê đơn vị thẩm định, trình sở, ngành rồi mới đến Ủy ban Nhân dân tỉnh ban hành. Quy trình này mất nhiều thời gian và không thể làm đồng loạt cho hàng nghìn cơ sở," ông Thịnh phân tích.

Thay vào đó, cơ chế đặc thù mới đề xuất giao quyền quyết định giá thuê trực tiếp cho thủ trưởng tổ chức quản lý kinh doanh nhà cấp tỉnh hoặc chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã. Cách tính giá sẽ được đơn giản hóa theo tiêu chí "dễ làm, dễ kiểm tra, dễ giám sát." Sau khi giá được ban hành, thông tin phải được công bố công khai trên cổng thông tin điện tử và niêm yết ngay tại cơ sở nhà đất đó để người dân và doanh nghiệp đều có thể tiếp cận.

Về phương thức lựa chọn người thuê, một quy trình giống như đấu giá nhưng gọn nhẹ hơn được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt. Thay vì phải đi thuê tổ chức đấu giá chuyên nghiệp với các thủ tục xét duyệt hồ sơ kéo dài, các tổ chức quản lý kinh doanh nhà sẽ tự đăng tải thông tin và lựa chọn người trả giá cao nhất. Để ngăn chặn tình trạng thông đồng hoặc bỏ cọc gây nhiễu loạn, cơ chế mới cũng thiết kế các chế tài chặt chẽ (như tịch thu tiền đặt cọc nộp ngân sách Nhà nước đối với những trường hợp vi phạm.)

Đặc biệt, Bộ Tài chính cũng kiến nghị xóa bỏ tư duy "lập kế hoạch định kỳ." Thay vì phải chờ xây dựng kế hoạch quản lý khai thác tổng thể trình Chủ tịch tỉnh, các tổ chức có thể xin ý kiến về phương án cho từng cơ sở ngay khi đủ điều kiện. Sự linh hoạt còn thể hiện ở việc cho phép điều chỉnh giữa cấp xã và cấp tỉnh. Nếu năng lực cấp xã không đáp ứng được yêu cầu khai thác, tài sản sẽ được chuyển lên cấp tỉnh để tổ chức thực hiện chuyên nghiệp hơn.

Trong bối cảnh sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập vẫn đang tiếp tục diễn ra, số lượng nhà đất dôi dư dự báo sẽ còn phát sinh. Ông Thịnh nhấn mạnh việc chọn công năng sử dụng phải phù hợp thực tiễn địa phương. Trụ sở nào gần cơ sở y tế thì làm y tế, gần trường học thì mở rộng giáo dục. Những trụ sở nhỏ xen kẽ khu dân cư có thể làm nhà ở tái định cư hoặc không gian sinh hoạt cộng đồng.

Nhằm bảo đảm tính hiệu quả và thực chất, một trong những giải pháp mạnh mẽ được đề ra là xác định kết quả quản lý, xử lý nhà đất dôi dư là tiêu chí KPI để đánh giá người đứng đầu các Bộ, ngành và địa phương./.