Quy định mới về xuất xứ hàng Việt: Doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì?

Từ ngày 1/1/2027, quy định xác định xuất xứ Việt Nam với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước có hiệu lực. Doanh nghiệp cần rà soát quy trình sản xuất, lưu giữ hồ sơ, chủ động điều chỉnh nhãn mác.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Quy định mới đưa ra các tiêu chí xác định xuất xứ, áp dụng cơ chế doanh nghiệp tự kê khai, tự chịu trách nhiệm, kết hợp với hậu kiểm. Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã chia sẻ với báo chí về những điểm doanh nghiệp cần lưu ý và giải pháp đưa quy định mới vào thực tiễn.

Lấp khoảng trống về tiêu chí xuất xứ

- Thưa ông, những yêu cầu thực tiễn nào đặt ra việc ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP? Văn bản này có ý nghĩa như thế nào đối với công tác quản lý xuất xứ hàng hóa tại thị trường nội địa?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Thực tiễn quản lý thị trường nội địa đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có căn cứ để xác định thế nào là hàng hóa có xuất xứ Việt Nam.

Việc ban hành nghị định đã lấp đầy "khoảng trống pháp lý," trong nhiều năm qua, pháp luật về xuất xứ hàng hóa chủ yếu phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và hưởng ưu đãi thuế quan. Đối với thị trường nội địa, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP về ghi nhãn chỉ điều chỉnh về mặt "hình thức". Thị trường hoàn toàn thiếu bộ tiêu chí kỹ thuật định lượng về "nội dung, bản chất" để xác định thế nào là hàng "Made in Vietnam".

Thực tế cũng cho thấy một số hàng hóa nhập khẩu nguyên chiếc hoặc sử dụng linh kiện nước ngoài, sau khi chỉ trải qua các công đoạn gia công, lắp ráp hay đóng gói đơn giản tại Việt Nam, vẫn được gắn nhãn “Made in Vietnam.” Việc thiếu thước đo cụ thể khiến cơ quan chức năng gặp khó khăn khi kiểm tra, xử lý; đồng thời ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp sản xuất chân chính. Nghị định sẽ chấm dứt tình trạng mượn danh xuất xứ.

Việc ban hành nghị định còn nhằm thực hiện nhiệm vụ Quốc hội giao tại Nghị quyết số 109/2023/QH15 về khẩn trương xây dựng bộ tiêu chí xác định sản phẩm, hàng hóa của Việt Nam hoặc sản xuất tại Việt Nam; ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Nghị định cũng góp phần thể chế hóa các chủ trương của Đảng về hoàn thiện pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tinh thần xuyên suốt là xây dựng quy định phù hợp thực tiễn, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, dễ tuân thủ, không đặt thêm thủ tục hành chính hay giấy phép con.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương). (Ảnh: TTXVN)

Về ý nghĩa, trước hết nghị định hoàn thiện "mảnh ghép kỹ thuật" cho hệ thống pháp luật. Cung cấp bộ tiêu chí định lượng minh bạch (Xuất xứ thuần túy WO, Chuyển đổi mã HS 4 số CTC, Hàm lượng giá trị Việt Nam VVC ≥ 30%), làm căn cứ kỹ thuật để doanh

Thứ hai, nghị định vận hành theo cơ chế tự kê khai, tự chịu trách nhiệm, hoàn toàn không phát sinh thủ tục hành chính hay "giấy phép con". Doanh nghiệp tự rà soát, dán nhãn và có nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ chứng minh xuất xứ 5 năm để phục vụ kiểm tra hậu kiểm đột xuất của cơ quan chức năng.

Thứ ba là bảo vệ sản xuất chân chính và thúc đẩy công nghệ. Nghị định loại trừ các công đoạn gia công đơn giản, đồng thời ưu đãi cộng chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, phần mềm công nghệ số vào hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC), kích thích chuỗi cung ứng cắm rễ sâu tại Việt Nam.

Cuối cùng, quy định giúp bảo vệ người tiêu dùng và nâng tầm hàng Việt, bảo đảm quyền được thông tin chính xác của người tiêu dùng, củng cố niềm tin đối với hàng Việt Nam và Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam.”

Bốn quy định doanh nghiệp cần lưu ý

- Theo ông, đâu là những quy định quan trọng nhất doanh nghiệp cần lưu ý và cần chuẩn bị như thế nào để đáp ứng?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm bốn nội dung.

Thứ nhất là Bộ tiêu chí định lượng cho hàng không thuần túy. Sản phẩm sử dụng nguyên liệu nhập khẩu phải đạt Chuyển đổi mã HS cấp 4 số (CTC) hoặc Hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30% tính trên Giá xuất xưởng. Riêng sản phẩm công nghệ số, các chi phí R&D, thiết kế bo mạch, phần mềm và kiểm thử tại Việt Nam được cộng trực tiếp vào VVC.

Thứ hai, loại trừ công đoạn gia công đơn giản quy định tại Điều 7, các thao tác sơ chế, bảo quản, lau chùi, phân loại, dán nhãn hay đóng gói đơn giản... không được công nhận xuất xứ Việt Nam, chấm dứt triệt để tình trạng "mượn danh" Made in Vietnam.

Thứ ba là cơ chế tự kê khai, tự chịu trách nhiệm và lưu trữ 05 năm (Điều 9) hoàn toàn không phát sinh thủ tục hành chính hay "giấy phép con." Doanh nghiệp tự kê khai, dán nhãn và có nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ chứng minh xuất xứ 5 năm (hóa đơn, chứng từ, quy trình sản xuất) để phục vụ thanh tra, hậu kiểm đột xuất.

Thứ tư là quy định chuyển tiếp bao bì 12 tháng linh hoạt (Điều 12). Vỏ bao bì, nhãn mác in sẵn trước 01/01/2027 được tiếp tục sử dụng đóng gói đến hết vòng đời sản phẩm hoặc hết hạn sử dụng, giúp giải phóng tồn kho và tránh lãng phí tài chính.

Để chuẩn bị, doanh nghiệp nên chủ động rà soát quy trình sản xuất, xác định mã HS của nguyên liệu đầu vào và hàng hóa; lập bảng kê chi tiết giá thành để đánh giá khả năng đáp ứng tiêu chí hàm lượng giá trị Việt Nam hoặc chuyển đổi mã HS. Đồng thời, doanh nghiệp cần lưu ý những công đoạn gia công đơn giản không được tính để xác định xuất xứ.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần chuẩn hóa việc lưu giữ chứng từ đầu vào, hóa đơn, bảng kê nguyên liệu và hồ sơ sản xuất dưới dạng bản giấy hoặc dữ liệu điện tử, bảo đảm phù hợp với sổ sách kế toán.

Doanh nghiệp cũng nên chủ động kế hoạch nhãn mác và bao bì. Kiểm kê bao bì, nhãn mác đã in trước ngày 1/1/2027 để sử dụng hết trong thời hạn 12 tháng chuyển tiếp, đồng thời thiết kế mẫu nhãn mác mới đúng chuẩn Nghị định 384 áp dụng chính thức từ sau chuyển tiếp.

Hỗ trợ doanh nghiệp đi đôi với hậu kiểm

- Nghị định áp dụng cơ chế tự nguyện, tự kê khai, tự chịu trách nhiệm, kết hợp quản lý rủi ro và hậu kiểm. Cục Xuất nhập khẩu sẽ hướng dẫn doanh nghiệp và phối hợp kiểm soát gian lận xuất xứ như thế nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Chúng tôi xác định hai nhóm giải pháp song hành là hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện và tăng cường hậu kiểm có trọng tâm.

Về hỗ trợ, Cục sẽ triển khai chuyên trang thông tin về xuất xứ hàng hóa nội địa, phát hành sổ tay hướng dẫn dưới dạng bản in và điện tử. Nội dung dự kiến gồm biểu mẫu kê khai, công thức tính hàm lượng giá trị Việt Nam và các ví dụ thực tế theo ngành hàng.

Cục cũng phối hợp với các Sở Công Thương, VCCI và hiệp hội ngành hàng tổ chức tập huấn tại các địa phương, hướng dẫn doanh nghiệp rà soát quy trình sản xuất, xác định mã HS và thiết lập hệ thống lưu giữ hồ sơ.

Quy định mới giúp bảo vệ người tiêu dùng và nâng tầm hàng Việt. (Ảnh: Kim Há/TTXVN)

Một số hoạt động đã được thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh, Huế và lồng ghép trong các hội nghị, hội thảo về xuất xứ hàng hóa. Thời gian tới, Cục tiếp tục tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Về kiểm soát, Cục sẽ phối hợp với lực lượng quản lý thị trường, cơ quan hải quan và các đơn vị liên quan chia sẻ dữ liệu về nguyên liệu nhập khẩu, xây dựng danh mục mặt hàng có rủi ro cao để kiểm tra, hậu kiểm trọng tâm.

Những hành vi mượn danh “Made in Vietnam” hoặc lợi dụng các công đoạn gia công đơn giản để gian lận xuất xứ sẽ được xử lý theo quy định. Việc này vừa bảo vệ doanh nghiệp thực sự đầu tư sản xuất tại Việt Nam, vừa bảo đảm quyền được thông tin chính xác của người tiêu dùng.

- Từ nay đến khi nghị định có hiệu lực, đâu là những nhiệm vụ trọng tâm để quy định mới đi vào thực tiễn và góp phần nâng cao uy tín hàng Việt?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Trước hết, Cục Xuất nhập khẩu tiếp tục hướng dẫn khung kỹ thuật chung tại nghị định, làm căn cứ để các bộ quản lý chuyên ngành rà soát, xây dựng quy định xuất xứ riêng đối với mặt hàng đặc thù trong trường hợp thực sự cần thiết.

Cùng với đó là số hóa công cụ hỗ trợ, vận hành chuyên trang thông tin, phát hành sổ tay hướng dẫn và tổ chức tập huấn chuyên sâu cho cơ quan quản lý, Sở Công Thương và doanh nghiệp.

Trong thời gian chuyển tiếp, chúng tôi sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp rà soát chuỗi sản xuất, thiết lập hệ thống lưu giữ hồ sơ và hướng dẫn áp dụng quy định đối với bao bì, nhãn mác in sẵn, nhằm hạn chế lãng phí và gián đoạn kinh doanh.

Cục cũng tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu với cơ quan hải quan, lực lượng quản lý thị trường và các cơ quan chức năng; thực hiện hậu kiểm dựa trên rủi ro, tập trung vào những nhóm hàng có nguy cơ gian lận cao.

Song song với các giải pháp đó, việc tuyên truyền, tập huấn sẽ được triển khai trên cả nước với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, VCCI và các hiệp hội. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp chủ động xác định xuất xứ, nâng cao giá trị hàng hóa và từng bước củng cố uy tín thương hiệu Việt Nam tại thị trường trong nước.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

(Vietnam+)