Ngành tôm Cà Mau: Từ lợi thế quy mô đến sức cạnh tranh toàn cầu

Sở hữu vùng nuôi rộng lớn và hệ sinh thái sản xuất đa dạng, Cà Mau đang tổ chức lại sản xuất, phát triển vùng nuôi đạt chuẩn, thúc đẩy liên kết chuỗi và ứng dụng công nghệ để nâng cao giá trị ngành tôm.

Tỉnh Cà Mau đang hướng tới mục tiêu không chỉ là thủ phủ tôm về quy mô, mà còn là trung tâm của chất lượng, công nghệ, hiệu quả và giá trị ngành tôm Việt Nam.

Thủ phủ tôm của cả nước

Với những lợi thế đặc biệt về điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái và truyền thống sản xuất, Cà Mau đã và đang khẳng định vị thế là địa phương giữ vai trò quan trọng hàng đầu trong ngành tôm Việt Nam.

Không chỉ có quy mô sản xuất lớn, Cà Mau còn sở hữu hệ sinh thái ngành tôm đa dạng, từ sản xuất giống, nuôi trồng, cung ứng vật tư, dịch vụ kỹ thuật đến chế biến và xuất khẩu.

Với khoảng 310km bờ biển, hệ thống sông ngòi, kênh rạch phong phú, diện tích rừng ngập mặn rộng lớn và các vùng sinh thái mặn, lợ đặc trưng, Cà Mau có điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều loại hình nuôi tôm phù hợp với từng tiểu vùng sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

Theo số liệu 9 tháng đầu năm 2026, diện tích nuôi tôm toàn tỉnh đạt gần 418.000 ha, sản lượng thu hoạch gần 440.000 tấn, tăng khoảng 10% so với cùng kỳ. Đặc biệt, tỉnh có gần 90.000ha tôm-rừng và gần 93.000 ha tôm-lúa. Đây là những mô hình sản xuất đặc trưng, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, gìn giữ hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh các mô hình nuôi quảng canh, quảng canh cải tiến và sinh thái, Cà Mau đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, phát triển nuôi thâm canh, siêu thâm canh công nghệ cao.

Đáng chú ý là các mô hình nuôi tôm tuần hoàn, ít thay nước, kiểm soát môi trường và an toàn sinh học, từng bước ứng dụng hệ thống nuôi tuần hoàn kết hợp đa loài (RAS-IMTA), với quy mô phát triển được nêu trong dự thảo khoảng 1.500ha. Đây là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao năng suất, kiểm soát dịch bệnh, giảm sử dụng tài nguyên và hạn chế tác động đến môi trường.

Người dân Cà Mau thu hoạch tôm công nghệ cao. (Ảnh: Chanh Đa/TTXVN)

Việc phát triển sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng cũng đạt những kết quả tích cực. Toàn tỉnh đã hình thành 48 chuỗi liên kết sản xuất, với tổng diện tích liên kết và đạt chứng nhận được báo cáo là 38.169ha, thu hút gần 8.000 hộ dân tham gia.

Nhiều vùng nuôi từng bước áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP, Naturland, tạo nền tảng phát triển sản phẩm tôm sinh thái, tôm hữu cơ, tôm chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Cùng với sản xuất nguyên liệu, Cà Mau có năng lực chế biến, xuất khẩu thủy sản lớn, với 89 nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu, tổng công suất thiết kế trên 500.000 tấn/năm.

Sản phẩm tôm Cà Mau đã có mặt tại khoảng 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, khẳng định vị trí của địa phương trong chuỗi cung ứng tôm Việt Nam và thị trường quốc tế.

Những kết quả đó cho thấy ngành tôm không chỉ là ngành sản xuất chủ lực, tạo việc làm, thu nhập cho đông đảo người dân mà còn có vai trò quan trọng đối với phát triển công nghiệp chế biến, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế của tỉnh.

Có thể khẳng định, Cà Mau có lợi thế đặc biệt không chỉ về quy mô sản xuất tôm mà còn về sự đa dạng của các hệ sinh thái nuôi, năng lực chế biến và khả năng tham gia thị trường quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển ngành tôm theo hướng hiện đại, sinh thái, công nghệ cao và bền vững.

Nhận diện đúng những điểm nghẽn để xác lập hướng mới

Bên cạnh những thành tựu nổi bật, ngành tôm Cà Mau vẫn còn những hạn chế cần được nhìn nhận đầy đủ, khách quan để có giải pháp đột phá trong giai đoạn tới.

Trước hết, mặc dù diện tích nuôi tôm rất lớn nhưng sản xuất còn phân tán, nhỏ lẻ; số lượng vùng nuôi tập trung, quy mô lớn, được đầu tư hạ tầng đồng bộ, tổ chức sản xuất thống nhất và đạt các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng.

Cà Mau ứng dụng công nghệ trong xây dựng vùng nguyên liệu tôm phục vụ cho xuất khẩu. (Ảnh: Tuấn Phi/TTXVN)

Việc phát triển hợp tác xã và các hình thức tổ chức sản xuất tập thể tuy đã có chuyển biến nhưng chưa tạo được nhiều hợp tác xã có quy mô đủ lớn, năng lực quản trị tốt, có khả năng tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ và liên kết hiệu quả với doanh nghiệp. Tỷ lệ diện tích tham gia liên kết chuỗi giá trị còn thấp so với tổng diện tích nuôi tôm toàn tỉnh.

Chất lượng con giống, khả năng kiểm soát dịch bệnh, quản lý môi trường và chất lượng vật tư đầu vào vẫn là những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Việc ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số và các quy trình sản xuất tiên tiến chưa đồng đều giữa các vùng nuôi, loại hình sản xuất.

Đặc biệt, giá thành sản xuất ở nhiều mô hình còn cao, năng suất và hiệu quả chưa ổn định; khả năng kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn thị trường còn hạn chế. Mối liên kết giữa sản xuất nguyên liệu với chế biến, tiêu thụ và thị trường chưa thật sự chặt chẽ, bền vững.

Những hạn chế trên cho thấy, quy mô sản xuất lớn chưa đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế cao; có lợi thế về sản lượng chưa đồng nghĩa với có lợi thế vượt trội về giá thành, chất lượng và sức cạnh tranh.

Đây chính là vấn đề đặt ra yêu cầu phải định vị lại chiến lược phát triển ngành tôm Cà Mau trong giai đoạn mới.

Theo ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau, định vị lại ngành tôm không có nghĩa là thay đổi lợi thế vốn có, mà quan trọng hơn là xác lập phương thức khai thác hiệu quả những lợi thế đó.

Cà Mau không chỉ phấn đấu giữ vững vị thế thủ phủ tôm về quy mô, sản lượng, mà phải vươn lên dẫn đầu về chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh. Phải chuyển lợi thế về diện tích thành lợi thế về vùng nuôi đạt chuẩn; chuyển sản xuất nhỏ lẻ thành sản xuất có tổ chức, có liên kết; chuyển tăng trưởng về sản lượng sang tăng trưởng về giá trị và thu nhập của người nuôi.

Tổ chức lại sản xuất, phát triển vùng nuôi lớn đạt chuẩn và liên kết chuỗi giá trị

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành tôm đến năm 2030, Cà Mau xác định phải phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế về điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái, đồng thời đẩy mạnh khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tổ chức lại sản xuất.

Trọng tâm là phát triển các vùng nuôi tôm quy mô lớn, có hạ tầng đồng bộ, tổ chức sản xuất thống nhất, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và truy xuất nguồn gốc.

Đối với các vùng tôm-rừng, tôm-lúa, tỉnh tập trung phát huy giá trị đặc thù của hệ sinh thái tự nhiên; tổ chức lại sản xuất theo vùng, chuẩn hóa quy trình, mở rộng chứng nhận sinh thái, hữu cơ và các tiêu chuẩn quốc tế. Qua đó, hình thành những vùng nguyên liệu chất lượng cao, có khả năng cung ứng ổn định, tạo lợi thế khác biệt cho sản phẩm tôm Cà Mau trên thị trường.

Đối với các vùng nuôi thâm canh, siêu thâm canh, tỉnh ưu tiên phát triển sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ cao, nhất là công nghệ tuần hoàn, ít thay nước, kiểm soát môi trường và an toàn sinh học. Mục tiêu không chỉ nâng cao năng suất mà còn phải giảm rủi ro dịch bệnh, giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích.

Mô hình tôm-lúa, không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập mà còn bảo vệ hệ sinh thái thích ứng bền vững với biến đổi khí hậu. (Ảnh: Tuấn Kiệt/TTXVN)

Để thực hiện định hướng trên, tỉnh tập trung vào những trụ cột chiến lược có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Thứ nhất, đổi mới chiến lược sản xuất và cung ứng giống tôm.

Con giống phải được xác định là một trong những yếu tố quyết định năng suất, chất lượng, giá thành và hiệu quả sản xuất. Cà Mau định hướng chuyển mạnh từ chú trọng số lượng sang nâng cao chất lượng giống, đặc biệt là nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất và sử dụng giống có khả năng kháng bệnh, chống chịu tốt với điều kiện môi trường và phù hợp với từng loại hình nuôi.

Đồng thời, tăng cường kiểm soát chất lượng giống, xây dựng hệ thống sản xuất, cung ứng giống có kiểm soát, từng bước chủ động nguồn giống chất lượng cao, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh ngay từ đầu vào.

Thứ hai, củng cố và phát triển hợp tác xã thực chất, lấy hợp tác xã làm nền tảng tổ chức lại sản xuất.

Ngành chế biến sản xuất tôm được xem là chủ lực của lĩnh vực xuất khẩu ở Cà Mau. (Ảnh: Tuấn Phi/TTXVN)

Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong điều kiện sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán, muốn hình thành các vùng nuôi lớn đạt chuẩn thì phải có tổ chức đủ năng lực liên kết các hộ nuôi, thống nhất quy trình sản xuất, quản lý chất lượng, đầu tư và khai thác hiệu quả hạ tầng dùng chung.

Tỉnh định hướng phát triển các hợp tác xã gắn với từng vùng nuôi, từng loại hình sản xuất; nâng cao năng lực quản trị, khả năng cung ứng dịch vụ, ứng dụng công nghệ và tổ chức liên kết với doanh nghiệp.

Không nhất thiết phải tích tụ quyền sử dụng đất thành những diện tích lớn mới có vùng nuôi lớn. Điều quan trọng là tổ chức được nhiều hộ nuôi trên cùng một vùng sản xuất theo quy trình thống nhất, tiêu chuẩn chung, có hạ tầng dùng chung và liên kết tiêu thụ ổn định. Đó chính là hướng chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất quy mô lớn, chuyên nghiệp, có tổ chức.

Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái liên kết chuỗi giá trị ngành tôm.

Liên kết chuỗi không chỉ là liên kết giữa người nuôi với doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu, mà cần có sự tham gia đồng bộ của các doanh nghiệp sản xuất giống, thức ăn, vật tư, thiết bị, cung ứng công nghệ, dịch vụ kỹ thuật, tín dụng, bảo hiểm, logistics, chế biến và tiêu thụ.

Trong đó, vùng nuôi lớn và hợp tác xã là nền tảng tổ chức sản xuất; doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, chuyển giao công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và tổ chức tiêu thụ sản phẩm.

Các chủ thể phải liên kết trên cơ sở chia sẻ lợi ích, trách nhiệm và rủi ro, hướng tới giảm chi phí trung gian, nâng cao chất lượng, ổn định đầu ra và tăng thu nhập cho người nuôi.

Thứ tư, lấy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực nâng cao hiệu quả, sức cạnh tranh.

Tỉnh tập trung thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất giống, quan trắc môi trường, quản lý dịch bệnh, tự động hóa quy trình nuôi đến truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và quản trị thị trường.

Đặc biệt, ưu tiên nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng các mô hình nuôi tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, tiết kiệm năng lượng, kiểm soát chất thải và giảm phát thải, phù hợp với yêu cầu phát triển xanh và bền vững.

Thứ năm, phát triển đồng bộ hạ tầng vùng nuôi, nâng cao năng lực chế biến và mở rộng thị trường.

Tôm khô Cà Mau nằm trong top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam. (Ảnh: Huỳnh Anh/TTXVN)

Tập trung đầu tư hạ tầng thủy lợi, cấp-thoát nước, điện, giao thông, quan trắc môi trường phục vụ các vùng sản xuất trọng điểm; đồng thời thúc đẩy chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đặc biệt, việc đầu tư hạ tầng, phát triển hợp tác xã và thu hút doanh nghiệp phải được triển khai đồng bộ theo từng vùng nuôi, tránh đầu tư phân tán, thiếu liên kết và kém hiệu quả.

Theo định hướng đến năm 2030, Cà Mau phấn đấu đạt sản lượng tôm khoảng 731.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu trên 3,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, mục tiêu phát triển không chỉ được đo bằng diện tích, sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu, mà quan trọng hơn là chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sản xuất, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và thu nhập thực tế của người nuôi.

Đích đến của ngành tôm Cà Mau không chỉ là sản xuất được nhiều tôm hơn, xuất khẩu được nhiều hơn, mà phải sản xuất hiệu quả hơn, giá thành cạnh tranh hơn, giá trị gia tăng cao hơn và người nuôi tôm có thu nhập tốt hơn.

Với định hướng đó, ngành tôm được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò động lực quan trọng của khu vực kinh tế nông nghiệp, thúc đẩy công nghiệp chế biến, dịch vụ, xuất khẩu, đóng góp ngày càng lớn vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của tỉnh.

Festival Tôm Cà Mau lần thứ II: Từ quảng bá thương hiệu đến kết nối chuỗi giá trị và định hình chiến lược phát triển

Trong bối cảnh tỉnh đang tập trung đổi mới mô hình tăng trưởng, tổ chức lại sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành tôm, chuỗi sự kiện Ngày Văn hóa Việt Nam và Festival Tôm Cà Mau lần thứ II năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Festival Tôm Cà Mau lần thứ II, với chủ đề “Tôm Cà Mau-Vươn tầm thế giới”, diễn ra từ ngày 21 đến 23/11/2026, dự kiến có khoảng 350 gian hàng trưng bày, giới thiệu sản phẩm, công nghệ và thành tựu của ngành tôm; thu hút từ 500 đến 700 đại biểu trong nước và quốc tế, cùng đông đảo người dân, du khách tham dự các hoạt động.

Cùng với các hoạt động văn hóa, du lịch, sự kiện là dịp giới thiệu những thành tựu phát triển, quảng bá thương hiệu tôm Cà Mau, hình ảnh vùng đất, con người, các giá trị văn hóa đặc trưng và tiềm năng phát triển của tỉnh đến bạn bè, đối tác trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, ý nghĩa của Festival không chỉ dừng lại ở hoạt động trưng bày, giới thiệu, quảng bá sản phẩm.

Biểu tượng con tôm, sản phẩm OCOP Cà Mau, tại Festival Tôm Cà Mau lần thứ nhất. (Ảnh: Kim Há/TTXVN)

Trước hết, Festival phải trở thành không gian kết nối cung-cầu, thúc đẩy hợp tác sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm.

Thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, người nuôi, nhà đầu tư, nhà khoa học và các tổ chức liên quan, tỉnh kỳ vọng thúc đẩy hình thành những quan hệ hợp tác thực chất, các thỏa thuận liên kết sản xuất, cung ứng vật tư, chuyển giao công nghệ, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Đặc biệt, tỉnh mong muốn các doanh nghiệp trong toàn bộ hệ sinh thái ngành tôm cùng tham gia xây dựng các chuỗi liên kết gắn với vùng nuôi lớn đạt chuẩn, tạo nền tảng hợp tác lâu dài, ổn định và cùng có lợi.

Quan trọng hơn, Festival lần này là dịp tổ chức các hội nghị, diễn đàn, hội thảo chuyên sâu để trao đổi, nhận diện những điểm nghẽn và bàn giải pháp chiến lược cho sự phát triển ngành tôm trong dài hạn.

Các nội dung trọng tâm cần được tập trung thảo luận gồm: đổi mới chiến lược phát triển giống tôm, nhất là giống kháng bệnh; phát triển vùng nuôi quy mô lớn đạt chuẩn; nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hợp tác xã; tổ chức liên kết chuỗi giá trị; ứng dụng khoa học-công nghệ, đặc biệt là công nghệ nuôi tuần hoàn; nâng cao chất lượng, giảm giá thành sản xuất và phát triển thị trường.

Đây cũng là cơ hội để các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nuôi cùng trao đổi, đề xuất các giải pháp về cơ chế, chính sách, hạ tầng, khoa học-công nghệ và phương thức tổ chức sản xuất, góp phần cụ thể hóa định hướng phát triển ngành tôm Cà Mau đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử nói: “Thành công của Festival không chỉ được đo bằng quy mô tổ chức, số lượng đại biểu, gian hàng hay lượng khách tham quan, mà quan trọng hơn là những kết quả hợp tác, liên kết được hình thành; những vấn đề chiến lược được nhận diện và những giải pháp thiết thực được thống nhất để thúc đẩy ngành tôm phát triển trong dài hạn.”

Với tinh thần đó, Cà Mau mong muốn Festival Tôm lần thứ II không chỉ là ngày hội của ngành tôm, mà còn là diễn đàn kết nối trí tuệ, nguồn lực và trách nhiệm của các chủ thể trong toàn chuỗi giá trị.

Từ lợi thế về quy mô đến lợi thế về chất lượng; từ sản xuất nhỏ lẻ đến vùng nuôi lớn đạt chuẩn; từ những liên kết riêng lẻ đến hệ sinh thái chuỗi giá trị đồng bộ - đó là con đường để ngành tôm Cà Mau phát triển hiệu quả, bền vững, nâng cao sức cạnh tranh quốc tế và đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển của tỉnh./.

(Vietnam+)