Phát triển trí tuệ cảm xúc cho học sinh: Yêu cầu mới của giáo dục thời AI

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, học sinh chịu tác động tinh thần rất lớn từ nhiều phương diện, nhà trường cần giúp các em phát triển trí tuệ cảm xúc để đứng vững trong tương lai.

Nhà trường không chỉ cần trang bị cho học sinh tri thức mà còn cần giúp các em phát triển trí tuệ cảm xúc, hiểu bản thân và biết thấu cảm, hình thành bản lĩnh để vững vàng trước thử thách và sẵn sàng thích ứng trong một thế giới đầy biến động.

Đây là những vấn đề được các chuyên gia chỉ ra và tập trung thảo luận tại diễn đàn giáo dục quốc tế “Từ tư duy đến hành động: Phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) trong giáo dục phổ thông." Diễn đàn do Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Siêu phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức chiều 19/11, quy tụ các chuyên gia giáo dục-tâm lý trong và ngoài nước cùng đông đảo nhà quản lý giáo dục, giáo viên.

Học sinh đang ngày càng nhiều áp lực

Tham luận tại tọa đàm, Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Viện trưởng Viện Tâm lý Việt-Pháp, trí tuệ cảm xúc là năng lực liên quan đến việc nhận biết và xử lý thông tin cảm xúc. Năng lực cảm xúc gồm khả năng tự nhận thức (nhận biết cảm xúc, điểm mạnh, giá trị), tự quản lý (điều chỉnh cảm xúc, hành vi và mục tiêu), nhận thức xã hội (đồng cảm, nhìn nhận góc nhìn khác), xây dựng mối quan hệ lành mạnh (dùng cảm xúc để hỗ trợ tư duy), ra quyết định có trách nhiệm (cân nhắc hệ quả, an toàn và công bằng).

Tại Việt Nam, việc giáo dục trí tuệ cảm xúc cho học sinh đã bắt đầu được quan tâm, thể hiện cụ thể qua việc Hà Nội triển khai thí điểm triển khai khung năng lực cảm xúc cho học sinh tại 9 trường.

Với học sinh, ông Gareth Collier, Giám đốc Điều hành Tổ chức Học tập siêu hiệu quả (Vương quốc Anh) cho biết có thể phân thành hai nhóm: nhóm hành động theo cảm tính và nhóm có trí tuệ cảm xúc. Nhóm cảm tính dễ có hành động bộc phát, dễ căng thẳng và có thể bị chi phối. Học sinh có thể hoài nghi bản thân rất nhiều, đôi khi chỉ tập trung vào các thiếu sót mình đang có. Với nhóm này, giáo viên cần có sự hiểu biết nhất định về học sinh và đảm bảo an toàn về cảm xúc của học sinh khi học tại trường.

Ông Gareth Collier, Giám đốc Điều hành Tổ chức Học tập siêu hiệu quả chia sẻ tại diễn đàn. (Ảnh: Vietnam+)

Trong khi đó, học sinh có trí tuệ cảm xúc sẽ có sự kiên cường, có khả năng phục hồi cảm xúc tốt, có thể tự xử lý căng thẳng để tái lập trạng thái cân bằng và tập trung vào các điểm mạnh của bản thân, cảm thấy tự tin hơn. Học sinh có trí tuệ cảm xúc khi gặp thất bại sẽ biết chấp nhận và hiểu rằng thất bại giúp có thêm kiến thức để đưa ra những quyết định đúng đắn hơn.

Cùng chia sẻ về vấn đề, diễn giả Melvyn Lim, Quản lý quốc gia cấp cao của Hội đồng khảo thí Cambridge cho rằng trong thời đại công nghệ số hiện nay, học sinh gặp nhiều khó khăn, chịu tác động từ các thiết bị điện tử, gia đình, xã hội, trí tuệ nhân tạo... "Khi AI đang thay thế con người trong rất nhiều công việc, học sinh hôm nay có câu hỏi lớn là làm thế nào để có thể thành công trong ngày mai?" ông Melvyn Lim nói.

Cần dạy trí tuệ cảm xúc cho học sinh

Bày tỏ sự lo lắng về sức khoẻ tâm thần của học sinh trong một thế giới phức tạp, các chuyên gia cho rằng cần phải dạy học sinh về trí tuệ cảm xúc.

Khẳng định vai trò của trí tuệ cảm xúc tốt sẽ giúp học sinh có thể học tập siêu hiệu quả, ông Gareth Collier cho rằng nhà trường cần phải dạy học sinh cách xử lý và làm chủ cảm xúc, như bộ câu hỏi: Vì sao có sự căng thẳng? Làm thế nào để hết căng thẳng?

Cũng theo ông Gareth Collier, giáo viên cần phải đi sâu tìm hiểu về mỗi học sinh, từ đặc điểm, văn hóa gia đình, tính cách để thấu hiểu cảm xúc học sinh mang đến lớp học, từ đó giáo viên sẽ biết phải hỗ trợ từng em như thế nào để các em có thể học tập hiệu quả hơn.

Theo ông Melvyn Lim, điểm số chưa phản ánh hết năng lực của học sinh. (Ảnh: Vietnam+)

Cùng chia sẻ về vấn đề này, diễn giả Melvyn Lim khẳng định nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc trong hệ sinh thái nhà trường thậm chí còn quan trọng hơn cả thành tích học thuật. Theo ông Melvyn Lim, điểm A là đích đến mơ ước của học sinh. Giáo viên thường nhận định học sinh điểm B, C là chưa làm tốt. Nhưng điểm số chưa hẳn phản ánh đúng năng lực của học sinh.

Từ thực tiễn giáo dục nhà trường, thạc sỹ Nguyễn Thị Duyên, Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Siêu khẳng định giáo dục không chỉ hướng tới thành tích học thuật mà còn cần giúp học sinh hiểu bản thân, biết thấu cảm, hợp tác và vững vàng trước thử thách.

"Những năng lực ấy không thể hình thành qua một vài tiết học kỹ năng riêng lẻ mà cần được nuôi dưỡng mỗi ngày thông qua phương pháp giảng dạy và văn hóa nhà trường," thạc sỹ Nguyễn Thị Duyên nói.

Phân tích sâu hơn về giáo dục cảm xúc trong nhà trường, Giáo sư Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho hay các nghiên cứu đã chỉ ra việc đưa giáo dục cảm xúc vào trường học cần quan tâm đến trải nghiệm và nhu cầu của người học thay vì chỉ xuất phát từ định hướng của nhà quản lý hoặc giáo viên. Các hoạt động giáo dục nhằm phát triển năng lực cảm xúc-xã hội của học sinh nên được vào các hoạt động giáo dục hiện có thay vì tổ chức thành một môn độc lập.

Giáo sư Nguyễn Thị Mỹ Lộc chia sẻ tại diễn đàn. (Ảnh: Vietnam+)

Theo Giáo sư Nguyễn Thị Mỹ Lộc, thách thức của giáo dục cảm xúc không chỉ nằm ở việc lựa chọn nội dung chương trình mà còn ở năng lực triển khai của đội ngũ giáo viên và điều kiện tổ chức của nhà trường. Các rào cản bao gồm thiếu cơ hội đào tạo chuyên môn, hạn chế về tài liệu và nguồn lực dành cho học sinh, tính linh hoạt của chương trình và thiếu cơ chế hỗ trợ đồng bộ.

Cũng theo Giáo sư Nguyễn Thị Mỹ Lộc, để triển khai hiệu quả nội dung này cần có mục tiêu năng lực cụ thể, phù hợp từng giai đoạn phát triển. Học sinh cần được thực hành chủ động, có trình tự và lặp lại. Các hoạt động cần gắn với các mối quan hệ và tình huống thực tế. Nội dung nên tích hợp vào hoạt động dạy học. Học sinh cần được dạy kỹ năng nhận diện và điều chỉnh cảm xúc; phát triển khả năng đồng cảm, kỹ năng thiết lập mối quan hệ và giải quyết xung đột.

Bên cạnh đó, cần theo dõi chất lượng thực hiện và kết quả, phát triển năng lực cảm xúc của giáo viên và xây dựng môi trường trường học.

“Nhà trường không chỉ dạy về cảm xúc. Nhà trường cần trở thành môi trường, nơi năng lực cảm xúc của học sinh được thực hành mỗi ngày,” Giáo sư Nguyễn Thị Mỹ Lộc nói./.

(Vietnam+)