Phát triển du lịch điện ảnh, hay rộng hơn là phát triển công nghiệp điện ảnh, sẽ tăng khả năng xuất khẩu văn hóa, giúp Việt Nam gia tăng về sức mạnh mềm, thương hiệu quốc gia và hình ảnh dân tộc.

Du lịch điện ảnh là một phần trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Một bộ phim có sức lan tỏa sẽ mang thiện cảm về đất nước ra thế giới, góp phần củng cố hình ảnh và vị thế với bạn bè quốc tế.

Để làm được như vậy, điều gì mới là quan trọng: Một bộ phim tốt hay một điểm đến xuất sắc? Câu trả lời là cả hai, trong đó điểm đến lý tưởng cần nhiều hơn là chỉ cảnh quan và thiên nhiên đẹp mắt.

Từ địa điểm ảo đến nơi “hành hương”

Theo các nguồn nghiên cứu, du lịch điện ảnh bắt đầu phát triển mạnh từ thập niên 1990. Các ví dụ nổi bật nhất phải kể đến “The Lord of the Rings,” “Harry Potter” trong thập niên 2000 hay gần đây nhất là những series “Game of Thrones”… đều tạo ra những điểm đến ăn theo trên thực tế.

"The Lord of the Rings" (Chúa tể của những chiếc nhẫn, LOTR) đã dựng nên một thế giới kỳ vĩ với những trận đại chiến giữa thiện và ác. Đằng sau sự mãn nhãn là những bài học về sự kháng cự cám dỗ và quyền lực, về giá trị của tình bạn và khả năng thay đổi số phận, thay đổi thế giới. Phim thành công ở nhiều giải thưởng lớn như Oscar, Hugo, BAFTA...

Danh tiếng của phim đã giúp du khách đến New Zealand từ 2000 đến 2004 đã tăng 40%. Đến trước COVID-19, các khảo sát chỉ ra vẫn có tới 20% lượng du khách hàng năm đến New Zealand vì phim. Nhiều nơi được giữ nguyên bối cảnh để giữ trọn cảm xúc người xem.

Nhờ tác động mạnh mẽ và sâu sắc, nhiều chuyến du lịch phim đôi khi được coi như cuộc "hành hương." Tại Nhật Bản phổ biến một trào lưu tương tự, được gọi là “seichi junrei” hay “hành hương thánh địa anime."

Theo Giáo sư Okamoto Takeshi (Đại học Shindai), đây là hành động tìm kiếm và đến tham quan những địa điểm có thật, đã truyền cảm hứng hoặc được làm bối cảnh trực tiếp trong anime (phim hoạt hình Nhật Bản). Nổi tiếng tại quốc gia này có thể kể đến hiện tượng "Lucky Star," "K-On" hay sau này là các tựa anime vươn khỏi biên giới Nhật như "Spirited Away," "Slam Dunk," "Your name," "Demon Slayer"...

“Tại các 'thánh địa' tồn tại trong không gian thực, những hình thức giao tiếp mới được hình thành thông qua mối quan tâm chung đối với anime. Đối với những người cảm thấy lạc lõng trong xã hội đô thị và môi trường giao tiếp hiện đại, cộng đồng địa phương (vùng nông thôn) có thể trở thành một nơi thân thuộc,” ông Okamoto Takeshi lý giải.

Một bộ phim hay, vì vậy, là yếu tố cốt lõi để tạo nên du lịch điện ảnh. Tiến sỹ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến và Phát triển điện ảnh Việt Nam khẳng định: "Tác phẩm điện ảnh trước tiên phải có giá trị thì mới có sức lan tỏa và từ đó mới quảng bá được cho địa phương và điểm đến." Và ngược lại, "khi làm một bộ phim chúng ta không nên du lịch hóa nó, có nghĩa là tìm mọi cách để đưa thông điệp du lịch vào trong tác phẩm."

Thật vậy, gần đây nhất điện ảnh Việt Nam cũng đã có một minh chứng riêng. Phim “Mưa đỏ” với câu chuyện bi hùng về 81 ngày đêm bảo vệ thành cổ của quân đội nhân dân Việt Nam. Tiếng vang của phim cùng dịp kỷ niệm lớn đã kéo theo một lượng lớn du khách đến với Quảng Trị.

Theo đại diện ban quản lý Di tích Thành cổ Quảng Trị, dịp 30/8-2/9 năm 2025 đã đón gần 10.000 lượt du khách, riêng 2/9 đạt tới 3.800, cao kỷ lục so với các năm. Từ bộ phim, du khách được truyền động lực đến dâng hương, tỏ lòng tri ân với người đã khuất.

Cần xây dựng điểm đến lý tưởng

Có thể khẳng định những phim nội địa sẽ là sản phẩm hiệu quả nhất để truyền đi tinh thần và câu chuyện của điểm đến địa phương. Nhưng song song với đó, Việt Nam cần tận dụng sự quan tâm của các đoàn phim quốc tế để góp phần quảng bá đất nước, như tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Để làm được như vậy, điểm đến cần đủ lý tưởng để mời gọi thế giới đến với Việt Nam.

Bên cạnh những yếu tố về cơ chế ưu đãi và tinh gọn về thủ tục hành chính đã thường xuyên được bàn tới, một số kinh nghiệm nước ngoài sẽ là những ví dụ và cơ sở để Việt Nam xây dựng những quy định, chính sách phù hợp nhất với mình.

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, Giáo sư Okamoto Takeshi - người có chuyên môn và kinh nghiệm nghiên cứu về du lịch, du lịch điện ảnh và xã hội truyền thông - nhấn mạnh vai trò và sự tham gia của người dân địa phương.

Theo đó, người dân cần được hưởng lợi từ những hoạt động điện ảnh. Họ có thể đóng quần chúng, cung cấp dịch vụ hậu cần, dịch vụ chuyên môn… để tối ưu kinh phí cho sản xuất. Lợi nhuận thu về cho địa phương sẽ được trích một phần để nâng cao cơ sở vật chất, cơ sở hạ tầng, đảm bảo an sinh cho người dân tại điểm quay phim.

Đoàn phim cũng cần có ủy ban chuyên hỗ trợ, kết nối và làm việc với địa phương. “Sẽ có địa phương không cho khai thác du lịch, tránh phiền toái có thể xảy ra. Có trường hợp lại chủ động tham gia đầu tư phim để quảng bá hình ảnh của mình,” ông nêu ví dụ.

Giáo sư Okamoto Takeshi cũng lưu ý khán giả thường tìm kiếm và trao đổi thông tin trên internet trước khi thực sự đi du lịch. “Đây là một yếu tố dễ bị bỏ qua nếu chỉ tập trung vào điểm đến vật lý,” ông chỉ ra.

Chuyên gia trong nước thì cho rằng trên thực tế các đoàn làm phim nước ngoài thường bị cuốn hút bởi những vẻ đẹp thiên nhiên lạ mắt, hoặc những kiến trúc độc đáo, có thể hiện đại, có thể truyền thống…

Khẳng định cảnh quan có thể đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông điệp phim, Đạo diễn, Nghệ sỹ Ưu tú Bùi Trung Hải cho rằng ở phương diện quản lý, nhiều điểm đến cần được gìn giữ tính nguyên bản về phong cảnh và kiến trúc.

Về góc độ quản lý, những phim trường khi trở nên nổi tiếng cần phương án linh hoạt: Có thể phá bỏ, giữ lại một phần hoặc giữ nguyên toàn bộ, tùy theo điều kiện thực tế của địa phương và khả năng khai thác lợi nhuận.

Ông lấy ví dụ, thành phố điện ảnh Los Angeles (Mỹ) không bị đặt nặng vấn đề giữ gìn bối cảnh, bởi trên thực tế, người xem luôn có thể nhận biết được các bối cảnh của các bộ phim nổi tiếng trong cái nhìn đời thường, thông qua những quán ăn, con phố, những khách sạn, bờ biển…

Ngược lại, có những điểm đến hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm ăn theo, tiếp tục khai thác lợi nhuận sau chiếu phim. Những khu vực này thường cực kỳ nổi tiếng, thu hút đông đảo khách du lịch quốc tế và bản địa tới thăm quan và đem lại nguồn thu lớn, đồng thời cũng là một địa điểm nổi bật về tuyên truyền cho những sản phẩm thành công rực rỡ và mang tính đại chúng cao của điện ảnh Mỹ…

Rộng hơn, đạo diễn Bùi Trung Hải cho rằng cách chính sách cần thể hiện rõ điện ảnh có thể tạo quyền lực mềm cũng như đòn bẩy cho phát triển cả các ngành kinh tế khác.

“Ở một khía cạnh nào đó, việc tăng khả năng xuất khẩu các sản phẩm văn hóa chất lượng cao nói chung, điện ảnh nói riêng chính là sự góp sức mở đường cho sự xuất khẩu các sản phẩm khác thuộc các lĩnh vực tiêu dùng, công nghiệp… của quốc gia ra thế giới.

Đó chính là một phần của bản chất sức mạnh của quyền lực mềm, thương hiệu quốc gia, hình ảnh dân tộc, là những điều mà hiện nay đang được đề cao, và đang được tổ chức để tăng khả năng cạnh tranh, tăng sức truyền bá, và là mục đích của nhiều quốc gia trên thế giới,” đạo diễn này nhận định.