Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến đối với dự thảo nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện.

Nhu cầu sử dụng điện chiếm khoảng 15% tổng nhu cầu điện cả nước và được dự báo tiếp tục tăng, trong khi nguồn điện lớn tại chỗ còn hạn chế, Hà Nội đang tính toán cơ chế hỗ trợ người dân lắp điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ.

Chính sách được kỳ vọng huy động thêm nguồn điện phân tán, giảm áp lực lên lưới điện và giúp các hộ gia đình chủ động hơn trong sử dụng năng lượng.

Áp lực cung ứng điện ngày càng lớn

Quá trình đô thị hóa nhanh, dân số cơ học tăng cùng sự mở rộng của các hoạt động sản xuất, kinh doanh khiến nhu cầu sử dụng điện tại Hà Nội ngày càng lớn. Thành phố hiện là một trong những địa phương có mức tiêu thụ điện cao nhất cả nước.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, nhu cầu điện của Hà Nội chiếm khoảng 15% tổng nhu cầu điện quốc gia và dự kiến tiếp tục tăng trong giai đoạn 2026-2030. Đặc biệt, trong những đợt nắng nóng kéo dài, công suất tiêu thụ thường tăng mạnh do nhu cầu sử dụng điều hòa và các thiết bị làm mát tại hộ gia đình, cơ quan, trung tâm thương mại và cơ sở sản xuất.

Trong khi đó, Hà Nội hầu như không có nguồn điện lớn tại chỗ. Phần lớn điện năng phục vụ đời sống người dân và phát triển kinh tế-xã hội của Thủ đô được truyền tải từ bên ngoài. Thực tế này tạo áp lực lên hệ thống truyền tải, phân phối điện và tiềm ẩn nguy cơ quá tải cục bộ khi phụ tải đạt đỉnh.

Bài toán đặt ra không chỉ là tiếp tục đầu tư, cải tạo lưới điện mà còn phải đa dạng hóa nguồn cung và khuyến khích phát triển nguồn điện phân tán. Điện mặt trời mái nhà tạo ra điện ngay tại nơi sử dụng, có thể giúp các hộ gia đình giảm lượng điện lấy từ lưới, nhất là vào ban ngày khi phụ tải mùa hè thường tăng cao.

Hà Nội có tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà với mức bức xạ trung bình khoảng 1.329 kWh/m²/năm. Mái nhà của hộ dân, cơ quan và cơ sở sản xuất có thể được tận dụng để tạo điện mà không phải sử dụng thêm đất. Khi kết hợp hệ thống lưu trữ, điện sản xuất lúc có nắng nhưng chưa sử dụng hết có thể được tích trữ để dùng vào buổi tối, giúp hộ gia đình chủ động hơn về nguồn điện.

Hỗ trợ người dân phát triển nguồn điện tại chỗ

Trước yêu cầu bảo đảm cung ứng điện và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến đối với dự thảo nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện. Chính sách dự kiến được thực hiện từ năm 2026 đến hết năm 2030.

Theo dự thảo, hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà được đề xuất hỗ trợ 1 triệu đồng cho mỗi kWp tổng công suất định mức của các tấm quang điện, nhưng không quá 3 triệu đồng đối với một hộ. Hệ thống thuộc diện hỗ trợ phải có tổng công suất định mức từ 1 kWp trở lên.

Trường hợp lắp đặt đồng bộ hệ thống lưu trữ điện, hộ gia đình dự kiến được hỗ trợ thêm 1 triệu đồng cho mỗi kWh tổng dung lượng lưu trữ, tối đa 3 triệu đồng. Hệ thống lưu trữ phải có tổng dung lượng từ 2 kWh trở lên. Như vậy, hộ gia đình lắp đặt đồng thời điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ có thể được hỗ trợ tổng cộng tối đa 6 triệu đồng.

Mức hỗ trợ được xác định căn cứ công suất, dung lượng ghi trong tài liệu kỹ thuật của thiết bị và không vượt quá chi phí thực tế, hợp pháp mà hộ gia đình đã thanh toán sau khi trừ các khoản hỗ trợ khác của Nhà nước cho cùng nội dung đầu tư, nếu có. Mỗi nhà ở riêng lẻ, là chỗ ở hợp pháp của hộ gia đình, chỉ được hỗ trợ một lần. Hệ thống phải hoàn thành lắp đặt, thực hiện đầy đủ thủ tục phát triển nguồn điện và vận hành đúng quy định. Hộ nhận kinh phí phải cam kết sử dụng hệ thống đúng mục đích ít nhất ba năm.

Dù chỉ chiếm một phần chi phí đầu tư, khoản hỗ trợ được kỳ vọng tạo động lực để người dân tiếp cận năng lượng sạch và tham gia phát triển nguồn điện phân tán. Kinh phí dự kiến được bố trí từ ngân sách thành phố, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp xã. Ủy ban nhân dân cấp xã tiếp nhận hồ sơ; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định phê duyệt hoặc thu hồi kinh phí.

Dự thảo yêu cầu hỗ trợ công khai, minh bạch, đúng đối tượng và ngăn ngừa trục lợi. Hộ sử dụng hồ sơ giả, dùng hệ thống sai mục đích hoặc tự ý tháo dỡ trước thời hạn cam kết có thể bị thu hồi toàn bộ kinh phí.

Đầu tư phù hợp nhu cầu, bảo đảm an toàn

Theo ông Vũ Thế Thắng, Phó Trưởng ban Kinh doanh Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI), việc đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà cần được tính toán trên cơ sở nhu cầu sử dụng điện thực tế, đặc biệt là lượng điện tiêu thụ vào ban ngày.

Các hộ không nên lựa chọn hệ thống chỉ dựa trên diện tích mái hoặc chạy theo công suất lớn. Nếu công suất vượt xa nhu cầu tại chỗ, hiệu quả khai thác có thể không đạt kỳ vọng, nhất là khi chưa có phương án sử dụng, lưu trữ hoặc bán điện dư.

Theo khuyến nghị của EVNHANOI, trước khi đầu tư, hộ gia đình cần xác định rõ nhu cầu tiêu thụ điện, công suất dự kiến lắp đặt, điều kiện thực tế của mái nhà, phương án đấu nối và việc có bán điện dư hay không. Người dân nên trao đổi với đơn vị điện lực ngay từ giai đoạn khảo sát để được hướng dẫn các yêu cầu kỹ thuật liên quan. Việc lựa chọn công suất phù hợp giúp nâng cao hiệu quả đầu tư, tránh lãng phí. Với gia đình sử dụng ít điện ban ngày nhưng có nhu cầu cao vào buổi tối, hệ thống lưu trữ cần được cân nhắc trên cơ sở chi phí, dung lượng và thời gian hoàn vốn.

Từ góc độ người sử dụng, anh Nguyễn Mạnh Dũng, người dân xã Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, cho biết điều gia đình quan tâm nhất khi cân nhắc lắp điện mặt trời mái nhà là hiệu quả kinh tế và thời gian thu hồi vốn.

Theo anh Dũng, nếu được thành phố hỗ trợ một phần chi phí, gia đình sẽ có thêm động lực lựa chọn hệ thống có công suất phù hợp với nhu cầu. Gia đình cũng sẽ nghiên cứu phương án lắp pin lưu trữ để sử dụng lượng điện mặt trời sản xuất vào ban ngày cho sinh hoạt buổi tối.

Tuy nhiên, bên cạnh hỗ trợ tài chính, người dân cần được cung cấp thông tin và hướng dẫn cụ thể về tiêu chuẩn thiết bị, an toàn điện, phòng cháy, chữa cháy cũng như quy trình đấu nối với lưới điện.

“Người dân cần biết nên lựa chọn thiết bị theo tiêu chuẩn nào, đơn vị nào đủ điều kiện thi công và phải thực hiện những thủ tục gì. Đối với pin lưu trữ, các yêu cầu về vị trí lắp đặt, thông gió, kiểm soát nhiệt và xử lý sự cố cũng cần được hướng dẫn rõ ràng," anh Dũng nêu ý kiến.

Chi phí ban đầu vẫn là yếu tố khiến nhiều gia đình cân nhắc, nhất là khi lắp thêm pin lưu trữ. Vì vậy, ngoài hỗ trợ trực tiếp, người dân cần được tiếp cận thông tin minh bạch về giá thành, chất lượng thiết bị, tuổi thọ, chế độ bảo hành và hiệu quả vận hành. Đồng thời, an toàn phải được đặt lên hàng đầu bởi hệ thống liên quan trực tiếp đến kết cấu công trình và an toàn điện. Thiết bị kém chất lượng hoặc thi công không đúng kỹ thuật có thể gây chập điện, cháy nổ hoặc ảnh hưởng đến mái nhà.

Đối với hệ thống lưu trữ, các yêu cầu về vị trí lắp đặt, kiểm soát nhiệt độ, thông gió và phương án ứng phó sự cố cần được thực hiện nghiêm ngặt. Người dân không nên chỉ căn cứ vào giá thành mà cần lựa chọn thiết bị có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và có chế độ bảo hành phù hợp.

Theo dự thảo, chủ hộ phải chịu trách nhiệm về an toàn điện, phòng cháy, chữa cháy, khả năng chịu lực của công trình, bảo vệ môi trường và xử lý thiết bị sau sử dụng. Thành phố cũng cần công khai tiêu chuẩn kỹ thuật, đơn giản hóa thủ tục, kiểm soát chất lượng thiết bị và năng lực đơn vị thi công.

Nếu được thông qua và triển khai đồng bộ, chính sách không chỉ giúp các hộ gia đình giảm bớt chi phí đầu tư mà còn tạo động lực phát triển năng lượng sạch tại chỗ. Mỗi hệ thống có quy mô không lớn, nhưng khi được nhân rộng sẽ góp phần bổ sung nguồn cung, giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng xanh của Thủ đô./.