Khi mỗi bạn trẻ chủ động làm chủ cuộc sống của mình, họ không chỉ bảo vệ hạnh phúc cá nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng dân số cả về thể chất, trí tuệ lẫn tinh thần.

Việt Nam được đánh giá là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Những người từ 60 tuổi trở lên chiếm 11,9% tổng dân số vào năm 2019 và đến năm 2050, con số này sẽ tăng lên hơn 25%. Đến năm 2036, Việt Nam bước vào thời kỳ dân số già, chuyển từ xã hội “già hóa” sang xã hội “già.”

Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), sự thay đổi nhân khẩu học này xảy ra ở Việt Nam không chỉ nhờ giảm tỷ lệ tử vong và tăng tuổi thọ, mà phần lớn là do giảm mạnh tỷ lệ sinh. Tỷ lệ sinh giảm trong những thập kỷ qua đã tác động rất lớn tới cơ cấu dân số của Việt Nam, làm đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số.

Không để tình trạng từ già hóa dân số chuyển sang dân số giảm

Dân số trung bình năm 2025 ước tính là 102,3 triệu người, trong đó, dân số thành thị là 39,4 triệu người, chiếm 38%; dân số nông thôn là 62,9 triệu người, chiếm 62%; dân số nam là 51 triệu người, chiếm 49,9%; dân số nữ là 51,3 triệu người, chiếm 50,1%. Tỷ số giới tính của dân số năm 2025 là 99,5 nam/100 nữ.

Theo Kết quả Điều tra Biến động dân số và kế hoạch hóa gia đình thời điểm 01/4/2025, tổng tỷ suất sinh năm 2025 đạt 1,93 con/phụ nữ. Tuổi thọ trung bình của dân số cả nước năm 2025 là 74,7 tuổi, tương đương với năm 2024 (trong đó tuổi thọ trung bình của nam là 72,3 tuổi và nữ là 77,3 tuổi).

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác dân số, trong đó có việc kiểm soát mức sinh trong thời gian dài. Tuy nhiên, mức sinh hiện nay đang thấp hơn mức sinh thay thế, trong khi tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh. Do vậy, không thể để tình trạng từ già hóa dân số chuyển sang dân số giảm. Vì vậy, vấn đề đặt ra là vẫn phải thực hiện các biện pháp tránh thai, nhưng mục tiêu không phải để giảm sinh mà để nâng cao chất lượng dân số.

Ông Lê Thanh Dũng - Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho hay mang thai ngoài ý muốn và nhu cầu chưa được đáp ứng về kế hoạch hóa gia đình vẫn là vấn đề được quan tâm trên toàn cầu. Trong giai đoạn 2015-2019, mỗi năm trên thế giới có khoảng 121 triệu ca mang thai ngoài ý muốn, trong đó 61% được giải quyết bằng phá thai. Đáng lưu ý, khoảng 45% các trường hợp phá thai là không an toàn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe phụ nữ.

Những con số trên cho thấy việc bảo đảm tiếp cận thông tin chính xác, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và các biện pháp tránh thai an toàn, hiệu quả, phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn, giảm phá thai không an toàn và bảo vệ sức khỏe sinh sản - đặc biệt đối với vị thành niên, thanh niên và các nhóm còn gặp rào cản trong tiếp cận thông tin, dịch vụ.

Thứ trưởng Bộ Y tế chỉ ra những thách thức còn tồn tại, trong đó nhu cầu chưa được đáp ứng về kế hoạch hóa gia đình có xu hướng tăng và ở mức cao, nhất là ở nhóm phụ nữ chưa kết hôn. Tình trạng mang thai và sinh con ở người chưa thành niên vẫn ở mức cao tại một số khu vực, đặc biệt là Tây Nguyên và Trung du, miền núi phía Bắc. Bên cạnh đó, tảo hôn trong đồng bào dân tộc thiểu số tuy có xu hướng giảm nhưng vẫn ở mức cao, thậm chí rất cao ở một số dân tộc. Tình trạng sinh con sớm ở phụ nữ 15-19 tuổi khu vực đồng bào dân tộc thiểu số được Thứ trưởng nêu ra cao gấp khoảng 3 lần so với toàn quốc.

Làm chủ cuộc sống để nâng cao chất lượng dân số

Ông Đỗ Xuân Tuyên cho hay, mang thai và sinh con khi cơ thể chưa phát triển hoàn thiện dễ dẫn đến nhiều tai biến sản khoa nguy hiểm như tiền sản giật, đẻ non, thậm chí tử vong cả mẹ lẫn con. Bên cạnh đó, việc nạo phá thai không an toàn do tâm lý e ngại, xấu hổ còn để lại những tổn thương sâu sắc về tâm lý và nguy cơ tước đi vĩnh viễn cơ hội làm mẹ tương lai do biến chứng vô sinh.

Theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới, việc chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển là bước mở rộng toàn diện, chứ không hề giảm bớt sự quan tâm đối với kế hoạch hóa gia đình.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh kế hoạch hóa gia đình không đơn thuần là việc tránh thai. Đó là việc giúp mỗi cá nhân, mỗi cặp vợ chồng chủ động quyết định số con, thời điểm sinh con và khoảng cách giữa các lần sinh, trên cơ sở được cung cấp đầy đủ thông tin, được tư vấn và tiếp cận các biện pháp tránh thai an toàn, hiệu quả.

Trước những thách thức hiện hữu, Bộ Y tế kêu gọi sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Trong đó, thanh niên phải là lực lượng tiên phong để trực tiếp trang bị kiến thức, thực hiện hành vi có trách nhiệm với bản thân và phát huy sức sáng tạo để lan tỏa thông điệp sống khỏe đến cộng đồng.

Thực trạng mang thai ngoài ý muốn và nạo phá thai không an toàn ở lứa tuổi vị thành niên, thanh niên hiện nay không còn là câu chuyện của riêng mỗi cá nhân, mà đã trở thành bài toán nhức nhối ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dân số quốc gia. Khi người trẻ thiếu hụt kiến thức chính xác về sức khỏe sinh sản, những quyết định chưa chín chắn không chỉ dẫn đến tổn thương thể chất, di chứng vô sinh hay tai biến sản khoa, mà còn vô tình tước đi cơ hội học tập, lập nghiệp và xây dựng tương lai vững chắc.

Theo ông Tuyên, thế hệ trẻ chính là nguồn nhân lực cốt lõi của đất nước, do đó sự chủ động trang bị kiến thức tình dục an toàn. Việc giảm thiểu tình trạng mang thai ngoài ý muốn chính là "mắt xích" quan trọng giúp nâng cao sức khỏe bà mẹ, trẻ em, giảm tỷ lệ tử vong sản khoa và bảo tồn khả năng sinh sản lành mạnh.

Theo các chuyên gia, khi mỗi bạn trẻ chủ động làm chủ cuộc sống của mình, họ không chỉ bảo vệ hạnh phúc cá nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng dân số cả về thể chất, trí tuệ lẫn tinh thần.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh thế hệ thanh niên chủ động trang bị kiến thức, chăm sóc sức khỏe sinh sản của bản thân, thực hiện hành vi có trách nhiệm, đồng thời phát huy vai trò, sức sáng tạo góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về dân số, sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình. Đặc biệt, sinh viên cần vận dụng kiến thức, kỹ năng chuyên môn được đào tạo để tư vấn, hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin chính xác, khoa học, góp phần nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống./.