Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi): Bảo vệ thế hệ trẻ chặt chẽ
Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng, kiểm soát hoạt động kinh doanh thuốc lá và phòng, chống tác hại của các sản phẩm thuốc lá mới.
Sáng 21/11, Quốc hội tiến hành biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Kết quả biểu quyết điện tử cho thấy có 465/481 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật.
Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng, kiểm soát hoạt động kinh doanh thuốc lá và phòng, chống tác hại của các sản phẩm thuốc lá mới.
Xác định thuốc lá là sản phẩm chứa chất gây nghiện, gây tác hại
Trước khi các đại biểu bấm nút thông qua dự án luật, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo theo hướng giữ nguyên các biện pháp quản lý kinh doanh, mua bán thuốc lá theo quy định hiện hành; duy trì cơ chế cấp phép, kiểm soát mạng lưới, số lượng điểm bán và hạn chế khả năng tiếp cận, giảm nguồn cung thuốc lá, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.
Chính phủ xác định thuốc lá là sản phẩm chứa chất gây nghiện, gây tác hại đối với sức khỏe con người, do đó kinh doanh sản phẩm thuốc lá vẫn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Việc duy trì quản lý chặt chẽ giấy phép bán buôn, bán lẻ thuốc lá là một trong những công cụ nhằm giảm nguồn cung, giảm khả năng tiếp cận và nhu cầu sử dụng thuốc lá.
Về các hành vi bị nghiêm cấm, để tăng cường quản lý theo hướng giảm nhu cầu sử dụng, từng bước giảm nguồn cung, phù hợp với nguyên tắc của Luật hiện hành, mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030, cũng như cam kết khi Việt Nam tham gia Công ước khung của Tổ chức Y tế thế giới về kiểm soát thuốc lá, Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, chỉnh lý quy định rõ những hành vi bị nghiêm cấm và các biện pháp kiểm soát, giảm sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước.
Cụ thể, dự thảo đã chỉnh lý, bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm đối với thuốc lá giả; sản phẩm được thiết kế có hình thức hoặc mô phỏng bao thuốc lá, gói thuốc lá, điếu thuốc lá; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm có cấu tạo, chức năng, cách thức sử dụng tương tự.

Quy định cấm cũng bao quát các khâu sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và chứa chấp các sản phẩm này; đồng thời bổ sung quy định cấm đối với thiết bị, bộ phận chứa nguyên liệu và nguyên liệu dùng cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác, trừ trường hợp được pháp luật cho phép.
Dự thảo cũng bổ sung hành vi nghiêm cấm đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm, xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm.
Về ý kiến đề nghị cấm thuốc lá theo thế hệ từ năm 2010, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết, đây là chính sách còn rất mới trên thế giới, chưa có đủ số liệu, bằng chứng thực tiễn để đánh giá hiệu quả toàn diện. Đến nay, số quốc gia chính thức triển khai hoặc ban hành chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ ở phạm vi toàn quốc còn hạn chế.
Bên cạnh đó, việc tổ chức thực hiện chính sách này tại Việt Nam còn đặt ra nhiều thách thức. Tình trạng bán thuốc lá cho người chưa đủ tuổi vẫn xảy ra tại nhiều địa phương; việc kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm chưa thường xuyên, đồng bộ; xác minh độ tuổi tại các điểm bán lẻ còn hạn chế, trong khi mạng lưới điểm bán thuốc lá trên toàn quốc rất lớn.
Chính phủ cho rằng cần tập trung nguồn lực thực hiện hiệu quả các giải pháp đã được chứng minh, như tăng thuế thuốc lá, kiểm soát chặt việc bán thuốc lá cho người chưa thành niên, mở rộng môi trường không khói thuốc, hỗ trợ cai nghiện và tăng cường thực thi pháp luật.
Do vậy, theo tinh thần chỉ đạo của Quốc hội là chỉ đưa vào Luật những vấn đề thực sự cấp thiết, có cơ sở thực tiễn, Chính phủ xin phép Quốc hội tiếp tục theo dõi, đánh giá nội dung này và chưa đưa vào dự thảo Luật lần này.
Nghiêm cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá
Luật tiếp tục quy định nghiêm cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá; sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua, bán thuốc lá hoặc bán, cung cấp thuốc lá cho đối tượng này. Hành vi bán thuốc lá qua máy bán hàng tự động, bán thuốc lá trên môi trường điện tử cũng bị nghiêm cấm, trừ trường hợp giao dịch giữa các tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá hợp pháp.
Đáng chú ý, Luật bổ sung quy định nghiêm cấm vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá; đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm hoặc xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc tại địa điểm cấm.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là sửa đổi, bổ sung Điều 9 về các hành vi bị nghiêm cấm. Theo đó, Luật nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu và chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác.
Các hành vi kinh doanh sản phẩm được thiết kế mô phỏng bao thuốc lá, điếu thuốc lá hoặc có cấu tạo, chức năng như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng thuộc diện bị nghiêm cấm, trừ trường hợp pháp luật cho phép.
Đáng chú ý, Luật nghiêm cấm sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác. Quy định này thể hiện rõ yêu cầu kiểm soát các sản phẩm có nguy cơ gây hại cho sức khỏe, bên cạnh thuốc lá truyền thống.
Luật cũng nghiêm cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị trực tiếp và tiếp thị liên kết trong thương mại điện tử về thuốc lá tới người tiêu dùng. Việc trưng bày thuốc lá, bao bì, hình ảnh, nhãn thuốc lá tại địa điểm phân phối và trên môi trường điện tử cũng bị hạn chế, trừ trường hợp được Chính phủ cho phép.
Về bảo vệ quyền được sống trong môi trường không khói thuốc, Luật nhấn mạnh quyền của mọi người, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em và các đối tượng dễ bị tổn thương, được sống, học tập, làm việc trong môi trường không có khói thuốc lá. Người dân cũng được bảo đảm quyền tiếp cận thông tin đầy đủ về tác hại thuốc lá, trong đó có thông tin bằng tiếng dân tộc phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số.
Luật đồng thời quy định kinh doanh sản phẩm thuốc lá, nguyên liệu thuốc lá, máy móc, thiết bị chuyên ngành thuốc lá là ngành nghề kinh doanh có điều kiện; tổ chức, cá nhân phải có giấy phép theo quy định. Chính phủ quy định lộ trình tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe và các biện pháp kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước.
Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027. Riêng quy định tại khoản 9 Điều 1 về thẩm quyền đồng ý bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Công Thương đối với hợp đồng nhượng quyền sở hữu công nghiệp được sử dụng cho sản phẩm thuốc lá của doanh nghiệp đã có giấy phép sản xuất thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Trong khi đó, quy định tại khoản 11 Điều 1 sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 23 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/1/2028./.
