Bỏ đề xuất người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người

Một trong những nội dung đáng chú ý là dự thảo Luật khẳng định không lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi, việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên.

Sáng 21/11, với 415/474 (83,17%) đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Dự thảo Luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt là tính tự nguyện, mở rộng cơ hội hiến mô, bộ phận cơ thể để cứu người, nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đồng thời tăng cường các quy định pháp lý nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch trong quá trình triển khai thực hiện, chú trọng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt là bảo vệ người dưới 18 tuổi.

Bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô tạng

Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều, được rà soát nhằm bảo đảm phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật. Tiếp thu ý kiến của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và đại biểu quốc hội, Chính phủ đã tập trung chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng.

Những nội dung tiếp thu đã chỉnh lý tại dự thảo Luật, đáng lưu ý là trong Chương II về đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác, với Điều 9: Điều kiện đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác.

Theo báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác: Có ý kiến cho rằng việc cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tiềm ẩn nguy cơ xung đột lợi ích, áp lực tâm lý đối với trẻ em, nguy cơ bị lợi dụng; nhiều ý kiến đề nghị người dưới 18 tuổi được tự mình hủy đăng ký hiến. Có ý kiến đề nghị làm rõ việc bỏ quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với cấm mọi trường hợp hiến của người dưới 18 tuổi.

Chính phủ tiếp thu cụ thể như sau: Dự thảo Luật trình Quốc hội ngày 03/10/2026 cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến nếu được người đại diện đồng ý bằng văn bản (khoản 2 Điều 10). Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội cho rằng việc đăng ký hiến chỉ nên áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình; bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến. Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết việc đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác.

Ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người

Đối với người hiến khi còn sống không phải là thành viên gia đình, dự thảo nâng độ tuổi được hiến từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên. Quy định này nhằm bảo đảm người hiến đã trưởng thành hơn về nhận thức, có khả năng đưa ra quyết định độc lập và hạn chế nguy cơ bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình.

Đặc biệt, người hiến cho người ngoài gia đình không được nêu đích danh, chỉ định hay lựa chọn người nhận. Việc phân bổ phải thông qua cơ quan điều phối quốc gia nhằm ngăn chặn nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Người từ đủ 18 tuổi đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.

Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý, xã hội. Người đánh giá điều kiện hiến không được là người chỉ định ghép cho người bệnh hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến. Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép, gồm các chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, không tham gia vào quá trình lấy, ghép của trường hợp đó.

Cơ quan công an, uỷ ban nhân dân và các cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Trường hợp vợ chồng phải bảo đảm thời gian kết hôn tối thiểu theo quy định.

Đối với việc hiến, lấy, ghép bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi, Chính phủ cho biết đây là nội dung nhận được nhiều ý kiến tại nghị trường và trong xã hội. Trên cơ sở lắng nghe ý kiến đại biểu Quốc hội và cử tri, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giữ như quy định hiện hành, chưa bổ sung nội dung này trong lần sửa đổi Luật.

Dự thảo tiếp tục giữ trường hợp trẻ em được hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu, tủy xương khi còn sống và chỉ cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Đây là quy định nhằm bảo đảm cơ hội điều trị cho trẻ mắc bệnh máu ác tính hoặc bệnh máu bẩm sinh nặng, khi ghép tế bào gốc có thể là cơ hội chữa khỏi.

Việc hiến trong trường hợp này phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện: Có sự đồng ý của chính trẻ và văn bản đồng ý của cả cha và mẹ; trẻ và cha mẹ được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý, xã hội phù hợp với độ tuổi. Hội đồng tư vấn phải có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức bảo vệ quyền trẻ em. Người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải đồng ý bằng văn bản. Nếu trẻ hoặc cha mẹ có biểu hiện không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào, việc lấy mô phải dừng lại.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, nâng tổng số hành vi từ 10 theo Luật năm 2007 lên 29 hành vi. Trong đó, nghiêm cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người, mua bán xác; quảng cáo, môi giới hiến, nhận vì mục đích thương mại; lợi dụng việc nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện hành vi hiến, lấy trái quy định.

Dự thảo cũng nghiêm cấm dụ dỗ, lừa dối, đe dọa người khác hiến; lấy mô, bộ phận cơ thể khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có dấu hiệu bất thường, vi phạm pháp luật; đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép trái quy định.

Một nội dung được Chính phủ nhấn mạnh là việc xác định cái chết phải tuân thủ chuẩn mực y khoa, độc lập với hoạt động hiến, ghép. Trước những băn khoăn về việc người bệnh có được cứu chữa đến cùng hay không, Chính phủ khẳng định cứu chữa người bệnh luôn là ưu tiên tuyệt đối của người thầy thuốc. Dù người bệnh có đăng ký hiến hay không, việc kết luận một người đã chết đều phải tuân theo chuẩn mực y khoa được thế giới thừa nhận.

Dự thảo cũng quy định rõ thành phần Hội đồng, nguyên tắc đánh giá độc lập; tiêu chuẩn xác định chết não, chết tuần hoàn phải bao gồm tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và tiêu chuẩn thời gian. Các thông số chuyên môn, kỹ thuật này cần được cập nhật theo tiến bộ của y học.

Để bảo đảm công bằng trong phân bổ mô, bộ phận cơ thể người, dự thảo quy định cơ chế điều phối thống nhất trên toàn quốc thông qua Cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử.

Mọi trường hợp hiến, ghép đều phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời. Các cơ sở thực hiện lấy, ghép phải kết nối với cơ sở dữ liệu này.

Bảo vệ quyền lợi người hiến

Dự thảo Luật nhấn mạnh nguyên tắc hiến mô, bộ phận cơ thể người hoàn toàn tự nguyện. Người từ đủ 18 tuổi có quyền đăng ký hiến, thay đổi nội dung, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại bất cứ lúc nào. Việc đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc đương nhiên sẽ bị lấy mô, bộ phận cơ thể, bởi hoạt động lấy chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện của Luật.

Người hiến, người đại diện hoặc cha mẹ của người hiến có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào. Chỉ cần có biểu hiện không đồng thuận thì không được thực hiện việc hiến, lấy.

Để bảo vệ quyền lợi người hiến, dự thảo quy định người hiến khi còn sống được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến; được khám sức khỏe định kỳ miễn phí phù hợp với bộ phận đã hiến; được Nhà nước đóng bảo hiểm y tế và ưu tiên khi chính mình có nhu cầu ghép.

Đối với người hiến sau khi chết, Nhà nước bảo đảm chi phí vệ sinh, vận chuyển, tang lễ, mai táng và cấp chứng nhận đã hiến. Cha mẹ, vợ chồng, con, anh chị em ruột của người hiến được ưu tiên khi có nhu cầu ghép.

Đặc biệt, dự thảo quy định ngày 20/5 hằng năm là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể nhằm ghi nhận những nghĩa cử cao đẹp của người hiến và gia đình, đồng thời nâng cao nhận thức xã hội. Theo Chính phủ, tên gọi này thể hiện tinh thần tôn trọng, tri ân, không nhằm vận động hay tạo áp lực đối với bất kỳ ai.

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028. Riêng cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải được hoàn thành và đưa vào vận hành trước ngày 31/12/2028./.

(Vietnam+)