Để ứng phó với biến động của giá năng lượng và duy trì đà tăng trưởng bền vững, chuyên gia cho rằng cần minh bạch hóa chính sách, thiết lập giá trần và nâng mức dự trữ quốc gia lên 100 ngày.

Trước biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu, Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thường Lạng, Đại học Kinh tế Quốc dân, nhận định rằng việc giảm thuế hiện nay là cần thiết nhưng chưa đủ. Để nền kinh tế vượt qua “cú sốc” và duy trì vị thế xuất khẩu, Việt Nam cần một chiến lược dài hạn dựa trên sự minh bạch, ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung.

Cần chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng xanh

- Trước sức ép từ giá năng lượng tăng cao, Chính phủ đã có nhiều giải pháp (như giảm thuế). Theo ông, những phản ứng này đã góp phần giúp doanh nghiệp chống đỡ trước áp lực chi phí đầu vào như thế nào?

Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thường Lạng: Phản ứng của các bộ, ngành đã rất kịp thời, nhưng thực tế cho thấy các biện pháp này vẫn mang tính tình thế nhiều hơn là căn cơ. Trên thị trường, giá năng lượng vẫn tăng lên mức cao. Kéo theo, doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn về chi phí đầu vào, dẫn đến áp lực đầu ra, từ đó ảnh hưởng đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và gây rủi ro lạm phát chi phí đẩy. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc giảm bao nhiêu thuế, mà là sự minh bạch, như các khoản thuế được miễn giảm đó có thực sự thẩm thấu vào giá bán của doanh nghiệp hay không.

Tôi cho rằng, thay vì chỉ giảm thuế, cơ quan chức năng có thể tính đến cơ chế “giá trần” hoặc giá cứng đối với các mặt hàng năng lượng thiết yếu. Đây là thông điệp khẳng định năng lực điều tiết của quốc gia, giúp doanh nghiệp ổn định tâm lý và hoạch định kế hoạch kinh doanh. Chúng ta cần vận hành hiệu quả Quỹ Bình ổn giá.

Đặc biệt, Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng xanh, như ưu tiên phát triển xe điện vận tải và các hạ tầng trạm sạc, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào xăng khoáng - một giải pháp mà chúng ta đang triển khai còn khá chậm.

- Ông đề xuất nâng mức dự trữ xăng dầu quốc gia lên 100 ngày. Liệu đây có phải là giải pháp hữu hiệu trước những bất ổn từ nguồn cung thế giới?

Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thường Lạng: Năng lượng là ngành công nghiệp nền tảng theo Nghị quyết 29-NQ/TW (năm 2022). Việc nhập khẩu xăng dầu như hiện nay khiến nền kinh tế trở nên rất nhạy cảm với các biến động quốc tế. Để có độ bền vững, Việt Nam phải nâng mức dự trữ xăng dầu của quốc gia lên ít nhất 100 ngày. Hãy nhìn Nhật Bản hay Mỹ, họ luôn duy trì lượng dự trữ rất lớn để sẵn sàng cho các tình huống xấu nhất.

Tuy nhiên, chúng ta cần xã hội hóa quỹ dự trữ này, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách Nhà nước. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh năng lực lọc dầu trong nước và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Mặt khác, đây cũng là thời điểm để các doanh nghiệp “tự cứu mình” bằng cách tiết kiệm chi phí nhiên liệu, đổi mới thiết bị và áp dụng các mô hình làm việc từ xa để giảm lưu lượng di chuyển, giảm áp lực tiêu thụ năng lượng.

“Đòn bẩy” từ công nghệ số

- Mặc dù đối mặt với thách thức về năng lượng và chuỗi cung ứng, xuất khẩu Việt Nam vẫn được kỳ vọng giữ được đà tăng trưởng. Theo ông, vai trò của chuyển đổi số trong mục tiêu này quan trọng ra sao?

Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thường Lạng: Bức tranh xuất khẩu của Việt Nam vẫn rất lạc quan. Năm ngoái, chúng ta tăng trưởng xuất khẩu khoảng 17% và năm nay có thể có những “đứt gãy” về năng lượng. Song, tôi tin tưởng vào đà tăng đó vì các doanh nghiệp đã có những hợp đồng từ năm ngoái và nếu có ảnh hưởng thì có thể là suy giảm nhẹ. Nhìn tổng thể, tổng kim ngạch xuất khẩu vẫn kỳ vọng đạt trên 1.000 tỷ USD.

Dù đối mặt với những ảnh hưởng tiêu cực về năng lượng, nhưng chuỗi cung ứng trong nước đã thiết lập khá vững chắc và đặc biệt là hệ thống các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) và kinh nghiệm đàm phán của doanh nghiệp trong việc “hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro,” chúng ta hoàn toàn có thể tự tin.

Tuy nhiên, “chìa khóa” cốt yếu vẫn là việc xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ. Việc ứng dụng khoa học công nghệ không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí mà còn là cách để doanh nghiệp thích ứng linh hoạt trong bối cảnh mới. Khi chúng ta số hóa được chuỗi cung ứng và quản trị năng lượng thông minh, áp lực từ biến động giá sẽ giảm đi đáng kể.

Tôi tin rằng với chiến lược đúng đắn, từ việc dự trữ năng lượng bài bản đến chuyển đổi số toàn diện, kinh tế Việt Nam sẽ chống chịu tốt trước những cú sốc, đồng thời duy trì được đà tăng trưởng bền vững, hướng tới các cột mốc kim ngạch xuất khẩu mới trong tương lai gần./.