Sản phẩm thực phẩm chế biến không chỉ cần đáp ứng tiêu chí tiện dụng mà còn phải đảm bảo giá trị dinh dưỡng, an toàn và trải nghiệm khác biệt.

Ngành công nghiệp chế biến lương thực - thực phẩm đang tái định hình theo ba trụ cột là đảm bảo sức khỏe, phát triển bền vững và tuân thủ quy định của thị trường; đó không chỉ là xu hướng tiêu dùng, mà đã trở thành tiêu chuẩn mới buộc doanh nghiệp phải thích ứng nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đây là nhận định của các chuyên gia, doanh nghiệp tại hội thảo “Xu hướng thực phẩm năm 2026: Sức khỏe, bền vững và tuân thủ quy định” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) tổ chức ngày 25/3.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC cho biết, năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi ngành lương thực – thực phẩm đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, tiến vào kỷ nguyên của thực phẩm xanh và trách nhiệm.

Chuỗi cung ứng hiện nay được định hình lại bởi ba trụ cột cốt lõi bao gồm sức khỏe, phát triển bền vững (ESG) và tuân thủ quy định; trong đó, sức khỏe là yếu tố ưu tiên tuyệt đối khi người tiêu dùng ngày càng chủ động cân bằng dinh dưỡng. Điều này thúc đẩy sự gia tăng nhu cầu đối với của các sản phẩm có nguồn gốc thực vật đạt tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.

Bên cạnh đó, phát triển bền vững với các quy định siết chặt về giảm phát thải carbon và bao bì thân thiện môi trường đã trở thành điều kiện bắt buộc để hàng hóa thâm nhập vào các thị trường khó tính như: EU hay Hoa Kỳ; đồng thời, việc cập nhật tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc thông qua số hóa chính là chìa khóa để doanh nghiệp duy trì hoạt động, cạnh tranh bình đẳng trên trường quốc tế.

Theo bà Hồ Thị Quyên, thị trường thực phẩm lành mạnh toàn cầu có thể đạt quy mô hơn 863 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng trên 10% mỗi năm; trong khi thực phẩm chức năng ước đạt khoảng 343 tỷ USD. Đây là dư địa để những doanh nghiệp có sản phẩm chất lượng, phù hợp xu hướng tiêu dùng khai thác và mở rộng thị phần.

Ở góc độ kỹ thuật, bà Nguyễn Thị Phượng Vĩ, Trưởng bộ phận Tư vấn Công ty Eurofins Sắc Ký Hải Đăng cho biết, các tiêu chuẩn về thực phẩm đang được siết chặt ở nhiều thị trường lớn.

Tại Liên minh châu Âu (EU), mức kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ngày càng nghiêm ngặt, trong đó một số quốc gia như Pháp áp dụng cơ chế “không dung sai” đối với các chất bị cấm; đồng thời, quy định về bao bì (PPWR) đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ bao bì phải có khả năng tái chế.

Tại Hoa Kỳ, xu hướng loại bỏ các chất tạo màu thực phẩm có nguồn gốc dầu mỏ đang được thúc đẩy; trong khi tại châu Á, Trung Quốc và Hàn Quốc đồng loạt siết chặt yêu cầu ghi nhãn, đặc biệt với sản phẩm Non-GMO, giảm hàm lượng đường và natri trong thành phần.

Đối với thị trường trong nước, bà Nguyễn Thị Phượng Vĩ thông tin, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP về Quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã bổ sung các yêu cầu mới về phân loại mức độ rủi ro sản phẩm, bắt buộc truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy áp dụng nhãn điện tử, qua đó, nâng cao tính minh bạch và chuẩn hóa thị trường.

Về xu hướng tiêu dùng, nhiều doanh nghiệp nhận định, phân khúc thực phẩm tiện lợi cao cấp đang nổi lên như một hướng đi tiềm năng. Theo đó, sản phẩm thực phẩm chế biến không chỉ cần đáp ứng tiêu chí tiện dụng mà còn phải đảm bảo giá trị dinh dưỡng, an toàn và trải nghiệm khác biệt.

Để làm được điều này, doanh nghiệp cần đầu tư bài bản vào nghiên cứu – phát triển (R&D), từ lựa chọn nguyên liệu đến ứng dụng công nghệ chế biến, bảo quản và bao bì thông minh nhằm kéo dài thời hạn sử dụng mà không làm suy giảm chất lượng.

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp, bà Võ Thị Phi Phượng, Giám đốc Công ty Cổ phần Võ Bảo cho biết, nắm bắt tâm lý ưa chuộng các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chủ động từ bên trong của cộng đồng người có nguồn gốc châu Á tại các quốc gia phát triển, doanh nghiệp đã sử dụng chính nguồn nguyên liệu nông sản Việt Nam để phát triển các dòng sản phẩm ăn liền (Ready to Eat) đóng gói trong túi nhôm và lon thiếc tiện dụng và đạt được thành công nhất định.

Tuy nhiên, để đưa sản phẩm tiến vào các thị trường tiềm năng như: Hoa Kỳ, Australia hay Singapore và có mặt tại các hệ thống siêu thị lớn, doanh nghiệp phải chủ động chuẩn bị các bộ hồ sơ pháp lý chuyên biệt như: chứng nhận FDA, USDA của Hoa Kỳ hay BICON của Australia.

Không chỉ chú trọng chất lượng bên trong, nhẫn mác và thông tin trên bao bì cũng phải được thiết kế và kiểm duyệt khắt khe để tuân thủ tuyệt đối quy định pháp luật của nước sở tại.

Việc chủ động sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn của khách hàng không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị phần mà còn góp phần gia tăng giá trị cho nguồn nông sản bản địa của Việt Nam.

Theo các doanh nghiệp, trong bối cảnh tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng cao, doanh nghiệp không thể tiếp cận thị trường bằng lợi thế giá rẻ, mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, tính minh bạch và năng lực tuân thủ.

Đây vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu./.