Theo HSBC, cuộc chiến chống gian lận hiện không chỉ là bảo vệ tài khoản mà còn là bảo vệ người dùng trước các thủ đoạn thao túng tâm lý ngày càng tinh vi.

Theo báo cáo khảo sát an ninh mạng năm 2025 dành cho người dùng cá nhân của Hiệp hội An ninh mạng Việt Nam, lần đầu tiên sau nhiều năm, số nạn nhân của các vụ lừa đảo trực tuyến ghi nhận xu hướng giảm. Năm 2026 cũng tiếp tục cho thấy tín hiệu tích cực khi tỷ lệ các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong tổng số vụ phạm tội về trật tự xã hội giảm xuống còn 11%, so với mức 14% của năm trước.

Tuy nhiên, ông Douglas Matheson - Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ HSBC Việt Nam cho rằng những tín hiệu khả quan này cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Đối với các nạn nhân, lừa đảo và gian lận không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn tạo ra những tác động kéo dài về tinh thần đối với bản thân và gia đình.

Theo ông Douglas Matheson, trong vai trò bảo vệ khách hàng, các ngân hàng không chỉ đối mặt với rủi ro tài chính mà còn phải quan tâm tới những hệ lụy mang tính con người. Đây là lý do cuộc chiến chống gian lận ngày càng đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ, quản trị rủi ro và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Cuộc chiến chuyển từ bảo mật tài khoản sang bảo vệ khách hàng

Trong nhiều năm, trọng tâm của các ngân hàng là ngăn chặn gian lận không ủy quyền thanh toán, tức các giao dịch được thực hiện khi chủ tài khoản không hề hay biết hoặc không cho phép.

Hình thức gian lận này thường xuất phát từ việc xâm nhập tài khoản ngân hàng trực tuyến, sử dụng giấy tờ giả mạo hoặc đánh cắp thông tin đăng nhập thông qua các thủ đoạn thao túng tâm lý, mạo danh cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp uy tín.

Để đối phó với các nguy cơ này, ngành ngân hàng đã đầu tư mạnh vào công nghệ bảo mật và các cơ chế xác thực nhiều lớp. Tại Việt Nam, việc áp dụng xác thực sinh trắc học trong quá trình mở tài khoản và trước khi thực hiện các giao dịch vượt ngưỡng đã góp phần giảm đáng kể nguy cơ sử dụng tài khoản trái phép.

Tuy nhiên, theo ông Douglas Matheson, trọng tâm của cuộc chiến hiện nay đã chuyển sang gian lận ủy quyền thanh toán. Đây là trường hợp khách hàng bị lừa và tự thực hiện giao dịch chuyển tiền mà không nhận thức được mình đang trở thành nạn nhân.

Theo chuyên gia HSBC, hiện gian lận ủy quyền thanh toán ngày càng tinh vi, xuất hiện dưới nhiều hình thức như lừa đảo đầu tư, lừa đảo tình cảm, lừa đảo tống tiền và lừa đảo mạo danh.

Theo ông Douglas Matheson, dù khác nhau về hình thức, phần lớn các vụ lừa đảo đều có những đặc điểm chung. Chúng thường bắt đầu bằng việc tạo dựng lòng tin, sau đó chuyển sang gây áp lực hoặc đe dọa để buộc nạn nhân hành động. Nhiều vụ việc được thực hiện từ xa, có yếu tố xuyên biên giới và thường không dừng lại ở một giao dịch duy nhất mà tiếp tục yêu cầu các khoản tiền lớn hơn.

Nhận thức vẫn là tuyến phòng thủ quan trọng

Đề cập tới những thách thức nổi bật trong công tác phòng chống gian lận hiện nay, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Giám đốc Tuân thủ Phòng chống Tội phạm Tài chính HSBC Việt Nam cho rằng nhận thức của người dùng vẫn là vấn đề đáng quan tâm hàng đầu.

Theo bà Hiền, các đối tượng lừa đảo thường khai thác niềm tin, sự gấp gáp và cảm xúc của nạn nhân. Khi bị đặt trong môi trường áp lực cao, bất kỳ ai cũng có thể trở nên dễ bị tổn thương.

Trên thực tế, không ít khách hàng vẫn tiếp tục thực hiện giao dịch dù đã nhận được cảnh báo từ ngân hàng hoặc cơ quan chức năng. Những lời hứa về lợi nhuận cao, sức hút từ các mối quan hệ tình cảm hoặc các niềm tin cá nhân mạnh mẽ có thể khiến nạn nhân bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo.

Bà Hiền cũng cho rằng sự phát triển của công nghệ mới đang tạo ra những thách thức ngày càng lớn. AI cho phép các đối tượng xấu tạo ra các trang web, thư điện tử hoặc cuộc gọi video có độ chân thực cao trong thời gian ngắn hơn rất nhiều so với trước đây.

Bên cạnh đó, tiền số và tiền điện tử cũng khiến dòng tiền có thể được dịch chuyển nhanh hơn, thậm chí vượt qua biên giới trước khi cơ quan chức năng kịp truy vết hoặc ngăn chặn.

Bốn nguyên tắc giúp khách hàng tự bảo vệ mình

Từ kinh nghiệm thực tiễn trong công tác phòng chống gian lận, bà Nguyễn Thị Thu Hiền đưa ra 4 khuyến nghị quan trọng dành cho khách hàng.

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền đưa ra bốn khuyến nghị để phòng chống lừa đảo. Thứ nhất, người dùng cần dành thời gian kiểm tra thông tin trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân, tránh đưa ra quyết định dưới áp lực hoặc tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Thứ hai, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, tăng cường bảo mật tài khoản, hạn chế công khai thông tin cá nhân và thận trọng với các liên hệ từ người lạ. Thứ ba, không nên xử lý một mình khi nghi ngờ bị lừa đảo; cần trao đổi với người thân, bạn bè hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ.

Cuối cùng, bà Hiền cho rằng việc chia sẻ kiến thức phòng chống lừa đảo với gia đình và bạn bè là rất cần thiết, bởi các đối tượng lừa đảo thường thay đổi thủ đoạn và nhắm tới những người có hạn chế về thông tin hoặc kỹ năng công nghệ.

Mặc dù AI đang tạo ra nhiều hình thức lừa đảo mới, ông Douglas Matheson cho rằng công nghệ cũng là một trong những lý do để lạc quan về hiệu quả phòng chống gian lận trong tương lai.

Các hệ thống hiện đại có khả năng tự động phân tích cách thức khách hàng sử dụng ứng dụng ngân hàng để đánh giá mức độ rủi ro của giao dịch và phát hiện những dấu hiệu bất thường. HSBC Việt Nam gần đây đã triển khai một hệ thống trí tuệ toàn cầu tận dụng hơn 110 triệu lượt tương tác mỗi ngày để nhận diện các xu hướng gian lận.

Ở phạm vi rộng hơn, dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và các cơ quan quản lý, các tổ chức tài chính tại Việt Nam đang tiếp tục tăng cường chia sẻ dữ liệu, báo cáo các trường hợp gian lận tiềm ẩn, thiết lập các kênh liên lạc trực tiếp để ứng phó khẩn cấp và hỗ trợ truy vết dòng tiền.

Bên cạnh đó Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) của Ngân hàng Nhà nước đã được triển khai tới 149 đơn vị, bao gồm 99 tổ chức tín dụng và 50 tổ chức trung gian thanh toán.

Ông Douglas Matheson cũng đánh giá cao những nỗ lực của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các tổ chức tín dụng trong việc tăng cường chia sẻ thông tin về các rủi ro mới xuất hiện, các dấu hiệu cảnh báo phổ biến và những phương thức gian lận điển hình nhằm nâng cao năng lực nhận diện hoạt động đáng ngờ.

Theo ông, bối cảnh gian lận sẽ tiếp tục thay đổi cùng với sự phát triển của công nghệ. Tuy nhiên, với sự phối hợp giữa các cá nhân, cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật và các tổ chức tài chính, khả năng nhận diện và ngăn chặn các hành vi gian lận sẽ tiếp tục được nâng cao trong thời gian tới./.