Sự chung tay tiết kiệm điện của từng doanh nghiệp và mỗi người dân chính là "nguồn năng lượng" thiết thực và hiệu quả nhất để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Bước vào mùa nắng nóng năm 2026, hiện tượng El Nino quay trở lại với cường độ mạnh đã khiến hệ thống điện quốc gia liên tiếp ghi nhận các mức công suất cực đại và sản lượng tiêu thụ kỷ lục.

Tại Tọa đàm “Tiết kiệm điện: Giải pháp cho mùa nắng nóng” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 11/6, đại diện cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và chuyên gia đã chỉ ra những thách thức khổng lồ trong công tác vận hành hệ thống điện, đồng thời nhấn mạnh vai trò sống còn của việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Thách thức "kép" trong vận hành hệ thống điện

Theo ông Phạm Minh Đức, Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), năm 2026 chứng kiến diễn biến phụ tải có nhiều đột biến so với năm 2025 và các năm trước. Nắng nóng đến sớm ngay từ cuối tháng 5/2026 với nền nhiệt nhiều nơi lên tới 41 độ C đã đẩy nhu cầu sử dụng điện tăng vọt.

Trên quy mô quốc gia, công suất đỉnh đã xô đổ các kỷ lục cũ, đạt mức 58.100 MW và sản lượng chạm ngưỡng 1,2 tỷ kWh. Riêng tại miền Bắc - khu vực chịu áp lực phụ tải lớn nhất, công suất đạt gần 30.000 MW và sản lượng khoảng 630 triệu kWh.

So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện miền Bắc tăng 25,7% và công suất tăng 27,5%. Đáng chú ý, công suất đỉnh của miền Bắc năm nay tăng gần 1.800 MW so với năm 2025, mức tăng này gần tương đương với công suất của toàn bộ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình hiện hữu. Nếu so với cùng kỳ, mức tăng lên tới 6.400 MW, bằng tổng công suất của toàn bộ các thủy điện lớn trên sông Đà (Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu, Hòa Bình mở rộng) cộng thêm một tổ máy nhiệt điện than công suất lớn.

Sự gia tăng đột biến của phụ tải đặt ra bài toán vô cùng nan giải cho công tác điều độ nhằm đảm bảo an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế. Ông Phạm Minh Đức cho biết, hệ thống điện miền Bắc nhiều thời điểm rơi vào tình trạng thiếu hụt công suất đỉnh. Để giải quyết, NSMO phải liên tục huy động hàng ngàn MW từ miền Trung và miền Nam truyền tải qua trục xương sống 500 kV Bắc-Nam. Việc duy trì truyền tải dòng công suất lớn trong thời gian dài, kết hợp với thời tiết nắng nóng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro về điện áp và sự cố thiết bị.

Bên cạnh đó, thời tiết cực đoan cũng làm suy giảm hiệu suất của các nguồn điện. Mực nước các hồ thủy điện xuống thấp, trong khi nhiệt độ môi trường và nhiệt độ nước làm mát tăng cao khiến nhiều tổ máy nhiệt điện than có nguy cơ sự cố, buộc phải giảm công suất để đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật.

Đứng trước sức ép này, NSMO phải giải quyết bài toán tối ưu đa mục tiêu: vừa đảm bảo an toàn hệ thống, vừa đáp ứng phụ tải tăng cao và kiểm soát hiệu quả kinh tế. Hệ thống đã phải huy động tối đa mọi nguồn lực, kể cả các nguồn điện có chi phí đắt đỏ như LNG, nhiệt điện chạy dầu DO và tuabin khí, đồng thời điều tiết khéo léo các hồ thủy điện để dự phòng cho các đợt nắng nóng tiếp theo.

Tiết kiệm điện - "Nguồn năng lượng đầu tiên"

Trước nguy cơ mất cân bằng cung-cầu, ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định, đẩy mạnh tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu điện là giải pháp chiến lược ưu tiên hàng đầu của Tập đoàn.

Ông Nguyên nhấn mạnh trên thế giới và tại Việt Nam, tiết kiệm điện được xem là "nguồn năng lượng đầu tiên" bởi tính khả thi cao, ai cũng có thể thực hiện thông qua việc thay đổi hành vi nhỏ. Đặc biệt, giải pháp này có chi phí rất thấp. Thống kê của Ngân hàng Thế giới cho thấy, chi phí để tiết kiệm 1 kWh điện ở phía khách hàng chỉ bằng 1/4 đến 1/5 chi phí để sản xuất, truyền tải và phân phối 1 kWh điện tới người dân.

Việc tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống, giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu sơ cấp đang dần cạn kiệt và phải nhập khẩu, mà còn tạo thói quen trách nhiệm với xã hội, bảo vệ môi trường và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng bền vững.

Để giải quyết căn cơ bài toán nhu cầu điện tăng nhanh, ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) cho rằng, hoạt động tiết kiệm điện cần được triển khai một cách thường xuyên, liên tục và đồng bộ từ khâu khai thác, sản xuất đến người tiêu dùng cuối cùng.

Theo ông Hiệp, để đạt được hiệu quả thực chất, cần có sự vào cuộc của cả 3 "chân kiềng": Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Về phía Nhà nước cần tiếp tục ban hành và hoàn thiện các cơ chế, chính sách phù hợp để thúc đẩy hoạt động tiết kiệm năng lượng.

Về phía doanh nghiệp, cần tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật (như Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả), thực hiện kiểm toán năng lượng, thiết lập mô hình quản lý và mạnh dạn đầu tư vào các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả.

Về phía người dân, mỗi cá nhân cần chung tay bằng những hành động thiết thực như tham gia các chương trình tiết kiệm điện, sử dụng điện thông minh và ưu tiên lựa chọn các sản phẩm được dán nhãn năng lượng hiệu suất cao.

Mùa nắng nóng 2026 đã và đang đặt ra những sức ép chưa từng có cho hệ thống điện quốc gia. Bên cạnh nỗ lực vận hành của ngành điện, sự chung tay tiết kiệm điện từ cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân chính là "chìa khóa" thiết thực nhất để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia./.

​