Theo các nghệ sỹ, những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thể hiện một tư duy phát triển mới, đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ đánh giá kết quả sau nửa năm triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, mà còn chỉ rõ "bốn khoảng trống" cần sớm khắc phục và yêu cầu thực hiện "ba chuyển dịch lớn" trong phát triển văn hóa.

Theo các nghệ sỹ, những chỉ đạo này thể hiện một tư duy phát triển mới, đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chuyển hóa giá trị thành sản phẩm văn hóa

Theo nhà lý luận phê bình Trần Lệ Chiến, Phó Chủ tịch-Tổng Thư ký Hội Nhạc cổ điển Việt Nam, trong phát biểu chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm quốc gia, động lực quan trọng của phát triển bền vững.

Đây thực chất là sự chuyển đổi tư duy lớn lao. Bởi sức mạnh của văn hóa không chỉ nằm ở việc một dân tộc có bao nhiêu di sản, mà nằm ở khả năng chuyển hóa những giá trị ấy thành sản phẩm văn hóa, nguồn lực kinh tế và khả năng lan tỏa của quốc gia.

Nhà lý luận phê bình Trần Lệ Chiến cho rằng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhìn thẳng vào thực tiễn, chỉ rõ những tồn tại để thấy khoảng cách giữa tiềm năng và khả năng hiện thực hóa giá trị còn đang là khoảng trống khá lớn, đó cũng là những hạn chế khiến văn hoá không phát huy giá trị trong đời sống hôm nay.

Nghị quyết 80-NQ/TW vì thế không chỉ cần được triển khai bằng các chương trình hành động, mà cần được thấm sâu bằng nhận thức và thay đổi mạnh mẽ trong tư duy.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đặt ra một câu hỏi rất lớn cho những người làm văn hóa hôm nay, về việc sẽ làm gì để kiến tạo văn hóa và đưa văn hóa trở thành động lực phát triển đất nước.

Bà Trần Lệ Chiến cho rằng với việc nêu rõ "bốn khoảng trống" cần nhận diện đầy đủ và sớm khắc phục; đồng thời quán triệt "ba chuyển dịch lớn", phù hợp với nền văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược, mà còn cho thấy những trăn trở gan ruột của người đứng đầu Đảng, Nhà nước dành cho lĩnh vực văn hóa.

Nhà lý luận phê bình Trần Lệ Chiến cho biết bà rất quan tâm đến khoảng trống về năng lực chuyển hóa các nguồn lực văn hóa thành giá trị phát triển. Việt Nam có nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, nhưng chưa tạo ra được nhiều sản phẩm văn hóa đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế; có đội ngũ sáng tạo, nhưng chưa có môi trường để nuôi dưỡng, phát huy tài năng.

Mặc dù đã nói nhiều đến công nghiệp văn hóa, nhưng hệ sinh thái để các ý tưởng sáng tạo được khai mở và lan tỏa còn nhiều điểm nghẽn, từ tư duy quản trị, chưa theo kịp yêu cầu phát triển. “Đôi khi sự nể nang, tâm lý an toàn, ngại đổi mới cũng trở thành những lực cản đối với sáng tạo và chưa thực sự đặt sáng tạo vào vị trí trung tâm,” bà Trần Lệ Chiến bày tỏ.

Đặc biệt quan tâm đến yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý văn hóa sang tư duy kiến tạo phát triển văn hóa, Phó Chủ tịch-Tổng Thư ký Hội Nhạc cổ điển Việt Nam cho rằng văn hóa không thể phát triển mạnh nếu chỉ được nhìn như một lĩnh vực thụ hưởng ngân sách, mà phải được nhìn như một không gian sáng tạo, nơi Nhà nước, nghệ sỹ, doanh nghiệp, cộng đồng và công chúng cùng tham gia.

Nếu không chủ động chuyển dịch, chúng ta không chỉ bỏ lỡ cơ hội phát triển công nghiệp văn hóa mà còn bỏ lỡ cơ hội gia tăng sức mạnh mềm của quốc gia.

Nhà phê bình lý luận Trần Lệ Chiến cũng rất tâm đắc nhất với vấn đề hoàn thiện thể chế và xây dựng hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa, đặc biệt là tư tưởng chuyển từ bảo tồn văn hóa đơn thuần sang kết hợp giữa bảo tồn và sáng tạo.

Theo bà, giá trị truyền thống chỉ thực sự có sức sống khi được tái sinh trong đời sống đương đại, trở thành nguồn lực nội sinh để bứt phá, đồng thời nhấn mạnh, sức mạnh chỉ xuất hiện khi con người có năng lực "đọc" lại di sản bằng tư duy cấp tiến, công nghệ hiện đại và phương thức đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt chú ý đến yêu cầu xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số, bà Trần Lệ Chiến nhấn mạnh, đây là một vấn đề có ý nghĩa chiến lược bởi ngày nay, không gian văn hóa không chỉ tồn tại trong bảo tàng, nhà hát, thư viện hay các thiết chế truyền thống, mà còn hiện diện mạnh mẽ trên các nền tảng số.

Nơi nào làm chủ được dữ liệu, nội dung và khả năng lan tỏa giá trị, nơi đó có khả năng định hình nhận thức xã hội, nhưng cũng phải chủ động hội nhập đầy tự tin và bản lĩnh, làm cho những giá trị văn hóa Việt Nam hiện diện mạnh mẽ hơn trong dòng chảy văn hóa toàn cầu.

Muốn làm được điều đó, chúng ta cần xây dựng hệ sinh thái văn hóa với những nhà quản lý hiểu văn hóa, những nghệ sỹ có khát vọng sáng tạo, tận hiến, những nhà đầu tư nhìn thấy giá trị tiềm ẩn của văn hóa và một cơ chế đủ rộng mở để những tài năng được phát huy.

Để Nghị quyết 80 thực sự đi vào đời sống, theo bà Trần Lệ Chiến, điều quan trọng nhất là phải tiếp tục đổi mới thiết chế văn hóa, đổi mới cách phân bổ nguồn lực và tư duy của con người trong lĩnh vực văn hóa. Trong bối cảnh đất nước đang thực hiện tinh gọn bộ máy, các tổ chức văn hóa, trong đó có các hội văn học nghệ thuật cũng cần mạnh dạn tinh gọn để nguồn lực được tập trung nhiều hơn cho sáng tạo.

Nhiều nguồn lực dành cho duy trì tổ chức, trong khi kinh phí đầu tư cho tác phẩm lớn, cho tài năng trẻ, cho quảng bá và lan tỏa giá trị văn hóa còn hạn chế. Bởi một tác phẩm lớn, một công trình nghệ thuật có giá trị, một tài năng được phát hiện và bồi dưỡng có thể tạo ra ảnh hưởng xã hội lâu dài hơn rất nhiều so với việc duy trì những hoạt động mang tính hình thức.

Bên cạnh đổi mới tổ chức, vấn đề quan trọng nhất vẫn là con người. Văn hóa không thể phát triển nếu thiếu những người có tài năng, có uy tín nghề nghiệp, có tư duy đổi mới và tinh thần phụng sự.

Bà Trần Lệ Chiến tin tưởng, với tinh thần của Tổng Bí thư qua bài phát biểu đã khơi dậy một khát vọng mới đối với văn hóa Việt Nam.

Tầm nhìn chiến lược

Phó Giáo sư, Tiến sỹ, Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Bình Định, nguyên Viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam cho rằng chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển văn hóa Việt Nam thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước đối với vai trò của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Bình Định, từ góc độ âm nhạc, trong một thời gian dài, nhiều người vẫn nhìn nhận âm nhạc chủ yếu là hoạt động giải trí. Tuy nhiên, trên thực tế, âm nhạc không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức tinh thần mà còn là phương tiện lưu giữ và truyền tải những giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc, góp phần bồi đắp tinh thần yêu nước, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và lan tỏa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.

Vì vậy, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia có ý nghĩa rất quan trọng, đã phản ánh đúng vị trí, vai trò của lĩnh vực này trong bối cảnh mới.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Bình Định cho biết kinh nghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới đã chứng minh, các ngành công nghiệp văn hóa, trong đó có âm nhạc, hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế.

Ông dẫn chứng những hiện tượng văn hóa nổi tiếng như nhóm nhạc ABBA của Thụy Điển, hay làn sóng K-pop của Hàn Quốc không chỉ tạo nên giá trị nghệ thuật nổi tiếng toàn cầu, mà còn góp phần thúc đẩy du lịch, quảng bá thương hiệu quốc gia, gia tăng giá trị xuất khẩu, đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm.

Theo ông, đó cũng chính là hướng đi mà Việt Nam hoàn toàn có thể hướng tới, nếu biết khai thác hiệu quả tiềm năng của các ngành công nghiệp văn hóa. Từ cách tiếp cận đó, Đảng và Nhà nước đã nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò của nghệ thuật biểu diễn, không chỉ ở phương diện văn hóa, giáo dục mà còn ở khả năng tạo ra giá trị kinh tế, đóng góp cho phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Bình Định bày tỏ niềm vui mừng khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu quan tâm nhiều hơn đến đội ngũ hoạt động nghệ thuật, từ công tác đào tạo, sáng tác đến biểu diễn.

Đặc biệt, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 261/2026/NĐ-CP quy định về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn đối với viên chức, người lao động hoạt động đặc thù trong các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn và đơn vị nghệ thuật biểu diễn thuộc lực lượng vũ trang, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng với những chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Phiên họp lần thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa, đã tiếp thêm niềm tin cho những người trực tiếp hoạt động nghệ thuật.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Bình Định cho rằng các chính sách mới về chế độ, đãi ngộ đối với nghệ sỹ cũng như các quyết sách mới về phát triển văn hóa thời gian gần đây cho thấy, Đảng, Nhà nước đã nhận thức rõ hơn giá trị, đóng góp của nghệ thuật biểu diễn đối với sự phát triển của đất nước. Điều đó không chỉ tạo động lực để đội ngũ văn nghệ sỹ yên tâm cống hiến, còn khuyến khích các nghệ sỹ sáng tạo những tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật và sức sống lâu dài, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Từ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho đến những góc nhìn của các chuyên gia, nghệ sỹ cho thấy sự đồng thuận của giới nghiên cứu và văn nghệ sỹ đối với định hướng chiến lược về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới, đồng thời khẳng định kỳ vọng, với quyết tâm chính trị cùng những giải pháp đồng bộ, Nghị quyết số 80 sẽ từng bước được hiện thực hóa, đưa văn hóa phát triển tương xứng với vị thế của một trong những trụ cột quan trọng của sự phát triển đất nước./.

​