Mùa giải thứ 19 vượt qua khuôn khổ của một giải thưởng văn hóa thông thường, trở thành lăng kính phản ánh sinh động quá trình hiện thực hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng vào đời sống thực tiễn.

Lễ trao giải Bùi Xuân Phái-Vì tình yêu Hà Nội hàng năm đã trở thành một ngày hội vinh danh những cá nhân, tập thể có nhiều cống hiến cho Hà Nội trong năm. Giải thưởng năm nay diễn ra trong dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954-10/10/2026), đồng thời trong bối cảnh các chủ trương, chính sách mới về phát triển văn hóa, du lịch, hội nhập quốc tế và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh đang được triển khai ngày càng mạnh mẽ.

Tối 2/10, Báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) tổ chức Lễ trao Giải Bùi Xuân Phái-Vì tình yêu Hà Nội lần 19-năm 2026 với Giải thưởng Lớn - hạng mục quan trọng nhất - được trao cho nhà thơ Bằng Việt, bên cạnh đó là 2 giải Tác phẩm, 2 giải Việc làm, 1 giải Ý tưởng và 1 Tặng thưởng của Hội đồng Giám khảo.

Những tác phẩm, việc làm xuất phát từ tình yêu Hà Nội

Nhà thơ Bằng Việt thuộc một thế hệ văn nghệ sỹ có sự gắn bó đặc biệt với Hà Nội. Với ông, thành phố không chỉ hiện diện trong thi ca mà còn trải dài qua nhiều lĩnh vực hoạt động trong suốt cuộc đời và sự nghiệp: sáng tác văn học; nghiên cứu, khảo cứu về văn hóa, lịch sử Thăng Long-Hà Nội; công tác quản lý nhà nước; công tác hội và tổ chức đời sống văn học nghệ thuật.

Trong sáng tác, Hà Nội là một miền cảm xúc bền bỉ trong thơ Bằng Việt, với khoảng 30 bài thơ riêng về thành phố mà ông từng dự định tập hợp thành một tập riêng, trong đó nhiều thi phẩm để lại dấu ấn như “Trở lại trái tim mình” (1967); “Đất này, Thăng Long-Hà Nội” (1973); “Trò chuyện với Thành phố của đời mình” (1974)...

Sau Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc, nhà văn Tô Hoài, nhạc sỹ Phú Quang, Hồng Đăng, Trần Tiến… sự hiện diện của nhà thơ Bằng Việt trong “bảng vàng” Giải thưởng Lớn tiếp tục nối dài một mạch tôn vinh dành cho những con người có cống hiến suốt đời cho Hà Nội bằng các tác phẩm, ý tưởng, việc làm xuất sắc, bằng sự gắn bó máu thịt với Hà Nội trong cả cuộc đời và sự nghiệp của mình.

Hạng mục Tác phẩm ghi nhận những sáng tạo nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân lẫn tập thể, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của Hà Nội.

Loạt tranh sơn mài cầu Long Biên của họa sỹ Thành Chương khai thác một trong những biểu tượng kiến trúc và lịch sử thiêng liêng bậc nhất của Thủ đô. Cầu Long Biên dưới góc nhìn hội họa sơn mài hiện lên với các lớp thời gian trầm tích, mang theo ký ức của hàng vạn người dân qua hai cuộc kháng chiến vĩ đại cũng như trong nhịp sống hòa bình dựng xây. Kỹ thuật sơn mài truyền thống được vận dụng đầy sáng tạo, tạo nên chiều sâu thị giác mạnh mẽ, phản ánh sự gắn kết chặt chẽ giữa nghệ thuật tạo hình đương đại với di sản vật chất đô thị.

Cùng với đó, vở cải lương “Người con gái Hà Thành” do Nhà hát Cải lương Hà Nội thực hiện, với kịch bản của Nguyễn Toàn Thắng và phần dàn dựng của Nghệ sỹ Nhân dân Triệu Trung Kiên, là điểm sáng trong việc làm mới các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Năm nay, Ban Tổ chức dành Tặng thưởng cho vở kịch “Quân khu Nam Đồng” của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam. Vở kịch khai thác ký ức tập thể của một thế hệ lớn lên trong khu tập thể quân đội thời bao cấp, nơi tình đồng chí, tình làng nghĩa xóm cùng ý chí vươn lên trở thành hành trang tinh thần quý giá.

Mùa giải năm nay ghi nhận những nỗ lực xuất sắc trong việc chuyển hóa di sản thành các sản phẩm du lịch có hàm lượng giá trị gia tăng cao theo tinh thần Nghị quyết 80, Nghị quyết 26 của Bộ Chính trị.

Chuỗi hoạt động phát huy giá trị di sản Văn Miếu-Quốc Tử Giám hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám thực hiện là minh chứng điển hình cho tư duy đổi mới trong quản lý và khai thác di sản.

Cùng đoạt giải Việc làm là Lễ hội Văn hóa Thế giới lần thứ nhất năm 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Ngoại giao và Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội. Sự kiện quy mô lớn biến Hà Nội thành điểm hội tụ của các nền văn hóa năm châu.

Hạng mục Giải Ý tưởng của mùa giải năm nay đóng vai trò định hướng tương lai, kết tinh tầm nhìn dài hạn cùng các giải pháp quản lý đô thị toàn diện cho sự phát triển của Thủ đô.

“Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ phố Thành Thái, phường Cầu Giấy, Hà Nội” thể hiện tư duy quy hoạch hiện đại trong việc phân bổ không gian công cộng ra khỏi khu vực lõi lịch sử.

Nhìn nhận tình yêu Hà Nội ở biên độ rộng hơn

Phát biểu tại Lễ trao giải, ông Nguyễn Thiện Thuật, Tổng Biên tập Báo Thể thao và Văn hóa, Trưởng Ban Tổ chức giải cho hay: Bước vào giai đoạn phát triển mới, đất nước và Thủ đô đang đứng trước những thời cơ lớn lao, song hành cùng không ít thách thức mới.

Trong bối cảnh đó, Giải thưởng Bùi Xuân Phái-Vì tình yêu Hà Nội tiếp tục là nơi tôn vinh những trái tim, khối óc và bàn tay đã, đang và sẽ cống hiến cho Thủ đô, nuôi dưỡng khát vọng xây dựng một thành phố thịnh vượng, hài hòa, văn hiến và bản sắc trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Nguyễn Thiện Thuật, ở mùa giải năm nay, nhiều đề cử và giải thưởng được nhìn nhận trong mối liên hệ trực tiếp với những vấn đề đang đặt ra trong quá trình xây dựng, phát triển Thủ đô: Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy thông tuyến hệ thống đường vành đai; Tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ; Xây dựng vùng phát thải thấp trong Vành đai 1...

Sự hiện diện của những đề cử này cho thấy “Vì tình yêu Hà Nội” ngày càng được nhìn nhận ở một biên độ rộng hơn. Đó là khi tình yêu Hà Nội không chỉ là gìn giữ ký ức, di sản hay sáng tạo những tác phẩm về thành phố, mà còn là góp phần giải quyết những vấn đề đang đặt ra và kiến tạo một Thủ đô đáng sống hơn trong tương lai. Đó cũng chính là những gì chúng ta thấy trong Quy hoạch xây dựng, phát triển Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Thịnh vượng-Hài hòa-Văn hiến và Bản sắc.

Phó Giáo sư-Tiến sỹ, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Giám khảo cho biết chất lượng các tác phẩm cũng như các ứng viên ở các hạng mục tương đối ngang nhau, vì vậy việc lựa chọn tác phẩm hay cá nhân nào để trao giải là điều không dễ. Đây cũng chính là cái khó của Hội đồng trong quá trình sơ khảo và chung khảo.

“Giải thưởng nói đến cả ý tưởng, việc làm, tác phẩm, nhưng trước hết phải đậm chất văn hóa. Những con người, tác phẩm được trao giải phải gắn bó với Hà Nội, thể hiện tình yêu với Hà Nội và có đóng góp cho Hà Nội, trước hết là về văn hóa. Qua quá trình phát triển, phạm vi của giải thưởng cũng được mở rộng tới những vấn đề liên quan đến quốc kế dân sinh, xây dựng hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị, tổ chức các sự kiện thu hút không chỉ khách trong nước mà cả khách quốc tế đến với Hà Nội, đến với Việt Nam,” ông Nguyễn Thế Kỷ nói.

Trong khuôn khổ Lễ trao giải, một không gian trưng bày cũng được tổ chức với 40 pano giới thiệu thông tin, hình ảnh về các tác giả, tác phẩm, ý tưởng và việc làm tiêu biểu được đề cử tại mùa giải năm nay. Đặc biệt, một số tác phẩm sơn mài khổ lớn trong loạt tranh cầu Long Biên của họa sỹ Thành Chương (đoạt giải Tác phẩm) cũng được giới thiệu tới công chúng./.