Những định hướng từ Nghị quyết 71-NQ/TW kỳ vọng tạo chuyển biến mạnh trong giáo dục nghề nghiệp, giúp học sinh tiếp cận nghề từ sớm, thêm lựa chọn sau phổ thông và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đang mở ra những thay đổi quan trọng đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Không chỉ đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao, nghị quyết còn tạo cơ sở để đổi mới tư duy hướng nghiệp, giảm áp lực thi cử, thúc đẩy phân luồng sớm và gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Từ góc nhìn của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và những người trực tiếp tham gia đào tạo nguồn nhân lực, nhiều chuyên gia cho rằng đây là cơ hội để tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm, đồng thời tạo ra những lối đi linh hoạt hơn cho học sinh sau trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Hướng nghiệp sớm giảm áp lực nâng cao chất lượng

Theo ông Tô Xuân Giao, Phó Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam, một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết 71 là đặt phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế.

Điều này không chỉ góp phần thay đổi nhận thức xã hội về giáo dục nghề nghiệp mà còn tạo cơ sở để học sinh chủ động lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực và nhu cầu của thị trường lao động.

Trong thời gian qua, Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động nhằm đưa tinh thần của Nghị quyết 71 vào thực tiễn.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao năng lực cho ba nhóm đối tượng gồm cán bộ quản lý, giảng viên và học sinh, sinh viên thông qua các chương trình tuyên truyền, hội thảo, tập huấn về chuyển đổi số, kỹ năng số, xây dựng trường học số và khai thác tài nguyên giáo dục mở.

Gần 100 trường cao đẳng và trung cấp trên cả nước đã tham gia các chương trình tập huấn do hiệp hội tổ chức. Các hoạt động này không chỉ giúp đội ngũ nhà giáo tiếp cận những phương pháp giảng dạy mới mà còn tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo từng bước thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp.

Song song với đó, hiệp hội cũng đẩy mạnh kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp. Nhiều đoàn công tác đã được tổ chức để đưa các cơ sở đào tạo đến khảo sát, làm việc trực tiếp với doanh nghiệp nhằm thống nhất chương trình thực hành, thực tập cho học sinh, sinh viên.

Đặc biệt, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với công nghệ hiện đại được xem là môi trường quan trọng giúp người học tiếp cận quy trình sản xuất thực tế và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

Ông Tô Xuân Giao cho rằng, việc doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo đang dần tạo ra những thay đổi tích cực. Một số doanh nghiệp đã hỗ trợ nhà trường đầu tư thiết bị, mô hình sản xuất thực tế và phối hợp xây dựng chương trình đào tạo.

Nhờ đó, học sinh, sinh viên có cơ hội được học tập trên chính những thiết bị tương tự như trong dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp, giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động.

Tuy nhiên, tình trạng “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp vẫn là một thách thức lớn. Dù nhiều trường đã ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác với doanh nghiệp nhưng không ít thỏa thuận mới chỉ dừng lại ở hình thức, chưa tạo được sự ràng buộc trách nhiệm đủ mạnh giữa các bên.

Theo phân tích của ông Tô Xuân Giao, nguyên nhân trước hết nằm ở cơ chế, chính sách chưa đủ thông thoáng để doanh nghiệp tham gia chủ động vào hoạt động đào tạo nghề.

Bên cạnh đó, nhiều nhà trường và doanh nghiệp chưa thực sự ngồi lại với nhau để cùng xây dựng chương trình đào tạo, xác định rõ nhu cầu nhân lực và phương thức phối hợp.

Thực tế hiện nay cho thấy không ít học sinh, sinh viên vẫn phải tự tìm nơi thực tập. Nhà trường vì thế gặp khó khăn trong việc theo dõi quá trình rèn luyện kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp và khả năng làm việc nhóm của người học.

Trong khi đó, doanh nghiệp khi tuyển dụng lại phải dành thời gian đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu sản xuất, làm gia tăng khoảng cách giữa cung và cầu lao động.

Để giải quyết vấn đề này, ông Tô Xuân Giao cho rằng cần có những mô hình hợp tác mới, trong đó doanh nghiệp không chỉ là đơn vị tuyển dụng mà trở thành một phần của quá trình đào tạo.

Ông đề xuất thúc đẩy các mô hình ký kết ba bên giữa nhà trường, học sinh và doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp cam kết tham gia đào tạo, tiếp nhận thực tập và tuyển dụng sau tốt nghiệp; học sinh lựa chọn học nghề cần được nhìn thấy rõ lộ trình nghề nghiệp tương lai, biết mình sẽ làm việc ở đâu, với mức thu nhập như thế nào sau khi tốt nghiệp.

Những cam kết cụ thể như vậy sẽ góp phần nâng cao niềm tin của người học và gia đình đối với giáo dục nghề nghiệp.

Ông Tô Xuân Giao cũng đánh giá cao định hướng phân luồng và hướng nghiệp sớm mà Nghị quyết 71 đặt ra. Việc cho phép học sinh vừa học văn hóa vừa học nghề ngay từ bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông sẽ giúp các em sớm tiếp cận nghề nghiệp, giảm áp lực thi cử và có thêm lựa chọn phù hợp với năng lực cá nhân.

Bên cạnh đó, việc xây dựng mô hình học tập mở được xem là giải pháp quan trọng để xóa bỏ tâm lý nặng về bằng cấp. Người học nghề có thể tiếp tục học lên cao đẳng, đại học hoặc các trình độ cao hơn khi có nhu cầu, tạo điều kiện cho học tập suốt đời và phát triển nghề nghiệp lâu dài.

Về chuyển đổi số, ông Tô Xuân Giao cho biết hiệp hội đang định hướng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp xây dựng trường học số theo tiêu chuẩn châu Âu, dựa trên khung năng lực số cho ba cấp quản lý, giảng viên và học sinh, sinh viên.

Mục tiêu là hình thành các kho học liệu số dùng chung, giúp giảm chi phí đầu tư và tạo điều kiện để nhiều cơ sở đào tạo cùng khai thác.

Khi dữ liệu đào tạo được số hóa và chia sẻ rộng rãi, một trường đầu tư có thể phục vụ cho nhiều trường cùng sử dụng. Đây chính là một trong những bước đột phá quan trọng để hiện đại hóa giáo dục nghề nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 71.

Mở rộng cơ hội học tập và việc làm cho học sinh sau trung học cơ sở

Từ thực tiễn đào tạo tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, Tiến sỹ Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Nhà trường cho rằng mô hình vừa học văn hóa vừa học nghề đang cho thấy nhiều kết quả tích cực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phân luồng mà Nghị quyết 71 đề ra.

Hiện nay, nhà trường đã xây dựng môi trường học tập với đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị thực hành và đội ngũ giáo viên chuyên môn. Trong quá trình học tập, học sinh được học văn hóa kết hợp với đào tạo nghề, giúp các em vừa hoàn thành chương trình trung học phổ thông vừa tích lũy kỹ năng nghề nghiệp.

Sau ba năm, người học có thể nhận cả bằng tốt nghiệp trung học phổ thông và bằng trung cấp nghề theo quy định hiện hành. Đây được xem là lợi thế lớn khi người học có thể tham gia thị trường lao động sớm hơn so với lộ trình học tập truyền thống.

Những em có đủ kiến thức và kỹ năng có thể được doanh nghiệp tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp, trong khi những em có nguyện vọng học tiếp vẫn có thể liên thông lên cao đẳng hoặc đại học.

Tiến sỹ Phạm Xuân Khánh cho biết, số lượng học sinh đăng ký theo học mô hình này đang tăng lên qua từng năm. Nếu năm trước nhà trường tuyển khoảng 550 học sinh thì năm nay mục tiêu tuyển sinh đã vượt 600 em.

Điều đó cho thấy phụ huynh và học sinh ngày càng quan tâm hơn đến những lựa chọn học tập linh hoạt, gắn với cơ hội việc làm.

Một trong những yếu tố thu hút người học là chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với giáo dục nghề nghiệp. Nhiều học sinh được miễn học phí đối với cả phần học văn hóa và học nghề, qua đó giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho gia đình.

Việc rút ngắn thời gian đào tạo nhưng vẫn bảo đảm người học có bằng văn hóa và bằng nghề đã tạo ra lợi thế rõ rệt. Thay vì mất nhiều năm học tập trước khi tham gia thị trường lao động, học sinh có thể sớm có nghề nghiệp ổn định, đồng thời vẫn duy trì cơ hội học tập ở các bậc học cao hơn nếu có nhu cầu.

Tiến sỹ Phạm Xuân Khánh cho biết tỷ lệ tốt nghiệp của nhà trường trong nhiều năm liên tục đạt từ 98 đến 99%, phản ánh sự phù hợp của mô hình đào tạo cũng như nỗ lực của đội ngũ giáo viên và học sinh.

Đây cũng là cơ sở để phụ huynh yên tâm hơn khi lựa chọn hướng đi này cho con em mình. Từ thực tế triển khai cho thấy, việc đẩy mạnh phân luồng sau trung học cơ sở không chỉ giúp học sinh có thêm cơ hội lựa chọn mà còn góp phần điều chỉnh cơ cấu nguồn nhân lực quốc gia theo hướng cân bằng hơn giữa lao động trình độ đại học và lao động kỹ thuật có tay nghề.

Trong bối cảnh nhu cầu nhân lực kỹ thuật ngày càng lớn, hướng nghiệp sớm sẽ giúp người học lựa chọn con đường phù hợp với năng lực và điều kiện của bản thân.

Khi được học nghề trong môi trường hiện đại, có cơ hội tiếp cận doanh nghiệp từ sớm và vẫn được bảo đảm lộ trình học tập liên thông, các em sẽ tự tin hơn trong việc xây dựng tương lai nghề nghiệp.

Tiến sỹ Phạm Xuân Khánh cho rằng những định hướng mới từ Nghị quyết 71 đang tạo điều kiện thuận lợi để giáo dục nghề nghiệp phát huy vai trò trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nếu các cơ sở đào tạo tiếp tục đổi mới chương trình, tăng cường gắn kết với doanh nghiệp và tạo nhiều cơ hội học tập linh hoạt cho người học, giáo dục nghề nghiệp sẽ ngày càng khẳng định vị thế, góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước trong giai đoạn mới./.