Dòng tiền quay trở lại ngân hàng giúp thanh khoản bớt căng thẳng, nhưng áp lực lãi suất vẫn cao do nhu cầu vốn lớn của nền kinh tế và chính sách tiền tệ linh hoạt.

Lần đầu sau nhiều tháng, tốc độ huy động vốn của hệ thống ngân hàng đã vượt tăng trưởng tín dụng. Diễn biến này giúp thanh khoản bớt căng thẳng, song áp lực đáp ứng nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế khiến mặt bằng lãi suất khó giảm mạnh trong ngắn hạn.

Thanh khoản bớt căng nhưng áp lực vẫn lớn

Chia sẻ tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng Tám, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết tính đến ngày 22/8, huy động vốn bằng đồng Việt Nam tăng 8,77% so với đầu năm, cao hơn mức tăng 8,38% của dư nợ tín dụng. Nhờ đó, thanh khoản ngắn hạn của hệ thống ngân hàng đã có dấu hiệu cải thiện.

Đây là diễn biến đáng chú ý bởi trong nửa đầu năm, tín dụng luôn tăng nhanh hơn huy động. Đến cuối quý 2, theo Ngân hàng Nhà nước, huy động vốn toàn hệ thống mới tăng hơn 5%, trong khi tín dụng đã tăng khoảng 7,4%.

Đà tăng của huy động vốn đến từ việc các ngân hàng đồng loạt đẩy mạnh thu hút dòng tiền thông qua tiền gửi tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu. Nhiều nhà băng vẫn duy trì mức lãi suất khá cao ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, trong đó một số chương trình ưu đãi có lãi suất thực nhận trên 8-9%/năm nếu đáp ứng các điều kiện nhất định.

Đến đầu tháng Chín, mặt bằng lãi suất huy động nhìn chung vẫn neo ở mức cao. Kỳ hạn 3 tháng phổ biến quanh 4,75%/năm; kỳ hạn 6 tháng dao động 6%-7,2%/năm; còn kỳ hạn 12 tháng nhiều ngân hàng niêm yết từ 7%-7,8%/năm.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính (Đại học Đại Nam), dòng tiền quay trở lại ngân hàng do các kênh đầu tư khác chưa thực sự hấp dẫn trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn.

"Khi lãi suất tiền gửi đủ hấp dẫn và mức độ an toàn cao hơn các kênh đầu tư khác, dòng tiền sẽ ưu tiên quay trở lại hệ thống ngân hàng," ông Đức nhận định.

Việc huy động tăng nhanh hơn tín dụng giúp giảm bớt sức ép thanh khoản đối với hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng đây mới chỉ là tín hiệu tích cực bước đầu.

Trong nhiều tháng qua, Ngân hàng Nhà nước vẫn phải liên tục điều tiết thanh khoản thông qua thị trường mở, đồng thời kích hoạt nhiều công cụ hỗ trợ như nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ, gói tái cấp vốn 50.000 tỷ đồng và cơ chế điều chuyển tiền gửi Kho bạc Nhà nước sang các ngân hàng thương mại.

Động thái này phản ánh nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn rất lớn, trong khi hệ thống ngân hàng chưa thể tự cân đối hoàn toàn nguồn vốn.

Áp lực còn gia tăng khi thời gian qua Ngân hàng Nhà nước đã tiếp nhận đề xuất cấp tín dụng cho khoảng 35 dự án quy mô lớn với tổng nhu cầu vốn lên tới khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. Nếu phần lớn nhu cầu trung và dài hạn tiếp tục dựa vào tín dụng ngân hàng, áp lực huy động vốn và chi phí vốn sẽ khó giảm nhanh.

Để tạo thêm dư địa cho các tổ chức tín dụng, cơ quan quản lý đã điều chỉnh một số chính sách, như nâng tỷ lệ tối đa sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40% đồng thời linh hoạt hơn trong điều hành nghiệp vụ thị trường mở và sử dụng nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước.

Theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), sự hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước vẫn là yếu tố quan trọng giúp duy trì thanh khoản trong ngắn và trung hạn. Tuy nhiên, cấu trúc này cũng khiến dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ không còn nhiều.

Lãi suất khó giảm mạnh trong ngắn hạn

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đặng Ngọc Đức, huy động vốn vượt tín dụng không đồng nghĩa các ngân hàng có thể ngay lập tức giảm mạnh lãi suất cho vay. Các tổ chức tín dụng vẫn phải cân đối chi phí huy động, chất lượng tài sản, rủi ro tín dụng cũng như khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Ông cho rằng vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở khả năng đưa dòng tiền vào khu vực sản xuất, kinh doanh. Nếu chênh lệch giữa huy động và tín dụng tiếp tục được cải thiện, chi phí vốn đầu vào sẽ ổn định hơn, qua đó tạo thêm dư địa để điều chỉnh lãi suất cho vay.

Các tổ chức nghiên cứu cũng đưa ra nhận định tương tự. Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư SSI (SSI Research) dự báo lãi suất huy động nhiều khả năng đi ngang trong những tháng tới và chỉ có thể hạ nhiệt vào cuối năm nếu giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh, giúp dòng tiền quay trở lại hệ thống ngân hàng.

Trong khi đó, chuyên gia Công ty Chứng khoán DSC cho rằng mặt bằng lãi suất có thể giảm nhẹ hoặc ít nhất duy trì ổn định nhờ các chính sách hỗ trợ thanh khoản của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, triển vọng vẫn phụ thuộc vào diễn biến lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cán cân thương mại và dòng vốn FDI.

Ở góc nhìn thận trọng hơn, chuyên gia Công ty chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định lãi suất có thể đã tiệm cận đỉnh nhưng khó giảm sâu trong năm 2026. Nguyên nhân là tỷ lệ tín dụng trên huy động (LDR) vẫn ở mức cao so với nhiều năm trước, khiến áp lực thanh khoản chưa thể sớm được giải tỏa hoàn toàn. Dù vậy, với các biện pháp điều hành linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước, mặt bằng lãi suất được kỳ vọng sẽ ổn định hơn trong những tháng cuối năm, tạo điều kiện hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Các chuyên gia nhận định, dù áp lực thanh khoản đã có dấu hiệu hạ nhiệt, bài toán của hệ thống ngân hàng không còn đơn thuần là huy động đủ vốn mà là phân bổ dòng vốn hiệu quả cho nền kinh tế.

Khi nhu cầu tín dụng cho các dự án trọng điểm vẫn rất lớn, trong khi khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp chưa phục hồi đồng đều, mặt bằng lãi suất nhiều khả năng sẽ duy trì ổn định hơn là giảm mạnh. Điều đó đồng nghĩa, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao mà vẫn đảm bảo an toàn hệ thống, bên cạnh chính sách tiền tệ linh hoạt, cần tiếp tục phát triển các kênh dẫn vốn trung và dài hạn, giảm gánh nặng cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng./.