Tại Đối thoại Shangri-La 23, Tổng thống Timor Leste đề xuất xây dựng Biển Đông thành “khu vực hòa bình,” đồng thời nhấn mạnh vai trò của ASEAN trong thúc đẩy đối thoại và củng cố lòng tin khu vực.

Tại Đối thoại Shangri-la lần thứ 23 ở Singapore, một trong những nội dung đáng chú ý là những đánh giá về thực trạng kiến trúc an ninh toàn cầu, vai trò của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, cùng các đề xuất nhằm thúc đẩy hòa bình và hợp tác tại khu vực.

Theo phóng viên TTXVN tại Singapore, phát biểu tại phiên đặc biệt chiều 30/5, Tổng thống Timor Leste José Ramos-Horta cho rằng Đối thoại Shangri-la là một trong số ít diễn đàn hiện nay tạo cơ hội để các quốc gia trao đổi thẳng thắn về những vấn đề an ninh chung.

Theo ông, cấu trúc an ninh quốc tế hiện nay chưa phản ánh đầy đủ thực tiễn của thế giới đương đại. Việc cải tổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc không chỉ dừng lại ở mở rộng thành viên hay xem xét quyền phủ quyết, mà quan trọng hơn là các quốc gia cần thể hiện trách nhiệm, kiềm chế trong hành động, giải quyết tranh chấp bằng luật pháp quốc tế và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo vệ người dân.

Đánh giá về ASEAN, Tổng thống Timor Leste cho rằng điểm mạnh lớn nhất của hiệp hội là khả năng duy trì đối thoại và xây dựng thói quen hợp tác giữa các quốc gia có nhiều khác biệt về lịch sử, quy mô cũng như thể chế chính trị.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến nhiều cuộc xung đột kéo dài từ Ukraine, Dải Gaza, Liban đến Iran, những cơ chế đối thoại và xây dựng lòng tin mà ASEAN theo đuổi ngày càng cho thấy giá trị thực tiễn.

Tổng thống José Ramos-Horta bày tỏ lo ngại trước thực tế nhiều nhà lãnh đạo trên thế giới hiện nay đang lựa chọn cách tiếp cận đối đầu thay vì tìm kiếm các giải pháp hợp tác, khiến nguy cơ bất ổn tiếp tục gia tăng.

Liên quan đến Biển Đông, Tổng thống Timor Leste đưa ra đề xuất đáng chú ý về việc thúc đẩy các biện pháp ngoại giao phòng ngừa nhằm tránh nguy cơ leo thang căng thẳng.

Bên cạnh tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) đang được ASEAN và Trung Quốc thúc đẩy, ông cho rằng các bên cần có những sáng kiến táo bạo hơn, trong đó có ý tưởng tuyên bố Biển Đông là “khu vực hòa bình.”

Theo đề xuất này, các quốc gia liên quan không nên để những khác biệt cản trở các nỗ lực xây dựng lòng tin và hợp tác khu vực. Việc tăng cường hợp tác vì lợi ích chung sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ đối đầu và tạo nền tảng cho môi trường an ninh ổn định hơn.

Bên cạnh các vấn đề an ninh truyền thống, Tổng thống Timor Leste cũng đề cập tới những thách thức phi truyền thống ngày càng nổi bật, đặc biệt là biến đổi khí hậu. Theo ông, thay vì tập trung quá nhiều nguồn lực vào chạy đua vũ trang, cộng đồng quốc tế cần đầu tư nhiều hơn cho việc giải quyết các nguyên nhân sâu xa dẫn tới bất ổn và xung đột.

Ông José Ramos-Horta cho rằng tên lửa hay xe tăng có thể phục vụ mục tiêu răn đe quân sự nhưng không thể giải quyết những thách thức như nước biển dâng, thiên tai cực đoan hay suy giảm an ninh lương thực. Vì vậy, thế giới cần một “con đường thứ ba”: kết hợp giữa nguyên tắc và thực tiễn thông qua đối thoại, ngoại giao kiên trì và hợp tác đa phương.

Đối với các quốc gia vừa và nhỏ, đặc biệt là các quốc đảo, biến đổi khí hậu được xem là mối đe dọa trực tiếp đối với sự ổn định kinh tế và thậm chí là sự tồn vong của quốc gia.

Theo ông José Ramos-Horta, khả năng tự cường không nằm ở việc lựa chọn đứng về phe nào trong cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, mà ở khả năng xây dựng các liên minh hợp tác linh hoạt trong các lĩnh vực như tài chính khí hậu, an ninh năng lượng, y tế và quản trị số.

Ông cũng nhấn mạnh cần nhìn nhận “kinh tế xanh dương” không chỉ như một lĩnh vực kinh tế đơn thuần, mà là một chiến lược phát triển dài hạn, biến đại dương thành không gian cho tăng trưởng bền vững, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế.

Kết thúc bài phát biểu, Tổng thống José Ramos-Horta cho rằng một khu vực sở hữu nhiều vũ khí nhưng vẫn dễ bị tổn thương trước các thách thức về lương thực, môi trường và khí hậu thì chưa thể được coi là thực sự an toàn.

Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chỉ có thể tồn tại bền vững khi các quốc gia cảm nhận được sự công bằng và các nguyên tắc giải quyết hòa bình tranh chấp được thực thi một cách nhất quán đối với mọi nước, bất kể quy mô hay sức mạnh./.