FiinGroup chỉ ra chỉ có 8,8% doanh nghiệp vừa và nhỏ được tiếp cận nguồn vốn vay, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng duy trì và mở rộng quy mô.

Báo cáo phân tích tháng 8/2026 của FiinGroup cho thấy doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm 94% tổng số doanh nghiệp cả nước nhưng đóng góp doanh thu dưới 20% và kim ngạch xuất nhập khẩu chỉ khoảng 8%.

80.000 doanh nghiệp SME đang vay vốn

Khảo sát công bố từ FiinGroup chỉ ra bức tranh tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam đang chứng kiến khoảng trống tín dụng lớn, chỉ có 8,8% doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) được tiếp cận vốn vay, giảm 0,5% so với năm 2025 và thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ 47,1% của nhóm doanh nghiệp lớn.

Sự hạn chế về nguồn vốn tiếp tục cản trở khả năng duy trì hoạt động liên tục cũng như quá trình nâng quy mô của khu vực kinh tế này. Số liệu thống kê cho thấy trong tổng số 914.000 doanh nghiệp doanh nghiệp SME, chỉ có 36.000 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu (đóng góp 6,7% tổng kim ngạch xuất khẩu), 83.000 doanh nghiệp tham gia nhập khẩu (đóng góp 9% tổng kim ngạch nhập khẩu), sử dụng 6,6 triệu lao động (chiếm 38,6% tổng lao động toàn quốc) và chỉ khoảng 80.000 doanh nghiệp đang vay vốn.

Xét về khả năng tăng trưởng quy mô, năm 2026 ghi nhận gần 43.000 doanh nghiệp nâng quy mô, trong đó tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển lên nhỏ và vừa tăng từ 7,5% năm 2025 lên 9%. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp SME chuyển mình thành doanh nghiệp lớn lại rất khiêm tốn, chỉ dao động từ 0,7% đến 0,9% qua các năm (năm 2026 đạt khoảng 7,2 nghìn doanh nghiệp, tương ứng 0,9%).

Song song với sự chững lại về quy mô, áp lực đóng cửa tăng mạnh trong năm 2025 ở cả ba nhóm doanh nghiệp. Tỷ lệ đóng cửa ở nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ lên tới 22,7%, nhóm nhỏ và vừa là 12,7% và nhóm doanh nghiệp lớn là 4,9%. Trong khi đó, tỷ lệ gia nhập hoặc tái hoạt động giảm đáng kể ở mức 22,9% đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, 2,3% đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa và 1,6% đối với doanh nghiệp lớn, phản ánh quá trình sàng lọc khốc liệt trên thị trường.

Sự phân hóa rủi ro diễn ra rõ nét theo ngành nghề và thời gian. Cụ thể, thương mại, công nghiệp chế biến và xây dựng là ba ngành tập trung nhiều doanh nghiệp SME nhất. Trong đó, ngành công nghiệp chế biến và xây dựng có tỷ lệ đóng cửa khoảng 13% và điểm rủi ro FiinScore trung vị đạt trên 550. Ngược lại, lĩnh vực kinh doanh bất động sản và lưu trú & ăn uống có tỷ lệ đóng cửa cao nhất, lần lượt ở mức 24% và 23,5%. Đáng chú ý, ngành kinh doanh bất động sản có điểm rủi ro FiinScore trung vị dưới 500 (cụ thể là 493), nằm trong nhóm rủi ro cần đặc biệt lưu ý. Xét theo mốc thời gian, tỷ trọng doanh nghiệp SME thuộc nhóm rủi ro cao trở lên đạt đỉnh 62,2% vào cuối năm 2024, sau đó hạ xuống 39% vào tháng 6/2026, theo đó nhóm rủi ro thấp và rất thấp tăng lên 37,2%. Dù cơ cấu rủi ro có dấu hiệu cải thiện, tỷ lệ doanh nghiệp SME đóng cửa thực tế trong cả năm 2025 lại lên 17,3%, mức cao nhất trong giai đoạn 2022-2025.

Tệp khách hàng tiềm năng

Báo cáo chỉ ra mối tương quan giữa tín dụng và sức khỏe doanh nghiệp cho thấy nguồn vốn vay đóng vai trò quan trọng trong việc kéo dài tuổi thọ hoạt động.

Trong mẫu khảo sát, gần 90% doanh nghiệp SME chưa ghi nhận nợ vay. Các ngân hàng có xu hướng ưu tiên chọn lọc khách hàng có lịch sử vận hành lâu năm, thể hiện qua việc gần 85% doanh nghiệp SME có vay vốn đã hoạt động từ 5 năm trở lên (gồm 75 nghìn doanh nghiệp có nợ vay). Tuy vậy, thị trường vẫn tồn tại khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm có mức độ rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa từng tiếp cận vốn vay (thuộc tệp 701 nghìn doanh nghiệp không có nợ vay).

Đi sâu vào 222 nghìn doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm chưa có nợ vay, nhóm này có quy mô tài sản trung vị 7,1 tỷ đồng và doanh thu trung vị 5,2 tỷ đồng (thấp hơn đáng kể so với mức 18,5 tỷ đồng và 16,3 tỷ đồng của nhóm có nợ vay). Mặc dù tỷ lệ doanh nghiệp có dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh (CFO) dương thấp hơn (47,8% so với 56,4%), nhóm chưa vay lại sở hữu tốc độ tăng trưởng doanh thu trung vị cao hơn (15,6% so với 9,8%), cùng các chỉ số biên lợi nhuận ròng (1,2%), ROA (tỷ suất sinh lời trên tài sản) 1% và tỷ số thanh khoản hiện thời là 2,65 lần đều tích cực hơn.​

Đặc biệt, có 67.000 doanh nghiệp vừa đạt CFO dương vừa ghi nhận tăng trưởng doanh thu dương, mở ra tệp khách hàng tiềm năng cho các tổ chức tín dụng. Riêng đối với ngành thương mại đã thu hút 275 nghìn doanh nghiệp và 1,2 triệu lao động với tổng dư nợ 221 nghìn tỷ đồng, biên lợi nhuận gộp trung vị đạt 11,6%, điểm rủi ro trung vị ở mức 562. Tuy nhiên, chỉ có 23,4% doanh nghiệp thương mại có CFO dương và chưa đầy 10% được tiếp cận vốn vay. Hiện có khoảng 249.000 doanh nghiệp SME ngành thương mại chưa vay vốn phân bổ tại các tỉnh thành, trong đó bao gồm 97.000 doanh nghiệp rủi ro trung bình và 59.000 doanh nghiệp rủi ro thấp, đòi hỏi các ngân hàng cần có giải pháp thẩm định dòng tiền chặt chẽ để mở rộng cấp tín dụng an toàn./.