Phản ứng của Chính phủ Canada cho thấy nước này chưa coi kết quả bầu cử giữa kỳ ở Mỹ là bước ngoặt có thể nhanh chóng giải quyết các bất đồng.

Việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ đang tạo thêm cơ hội để Canada vận động tháo gỡ những căng thẳng thương mại. Tuy nhiên, Canada vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng: tìm kiếm tiến triển trong đàm phán với chính quyền Tổng thống Donald Trump, đồng thời củng cố năng lực trong nước và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Trong tính toán này, năng lượng vừa là lợi ích cần bảo vệ trong quan hệ song phương, vừa là nguồn lực giúp Canada tăng thêm lựa chọn bên ngoài thị trường Mỹ.

Phản ứng của Chính phủ Canada ngày 4/11 cho thấy nước này chưa coi kết quả bầu cử là bước ngoặt có thể nhanh chóng giải quyết các bất đồng. Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada-Mỹ Dominic LeBlanc nói rằng kết quả bỏ phiếu không làm thay đổi trọng tâm công việc của Chính phủ.

Ông dự kiến sẽ trao đổi với Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick và Đại diện Thương mại Jamieson Greer trong những ngày tới. Như vậy, kênh đối thoại với chính quyền Tổng thống Trump vẫn là công cụ để xử lý các vấn đề trước mắt.

Sự thận trọng này phản ánh khoảng cách giữa thay đổi chính trị và thay đổi chính sách. Trong phân tích trước bầu cử, chuyên gia Andreas Schotter thuộc Trường Kinh doanh Ivey nhận định Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể tăng giám sát và gây sức ép đối với chương trình thương mại của ông Trump.

Tuy nhiên, tổng thống vẫn có thẩm quyền đáng kể, trong khi việc đảo ngược các biện pháp hiện hành sẽ gặp nhiều trở ngại. Đối với Canada, cơ hội vận động có thể mở rộng, nhưng kết quả chưa thể chuyển ngay thành việc giảm thuế hoặc khôi phục tính ổn định cho doanh nghiệp.

Bởi vậy, tính toán trước mắt của Ottawa là tiếp tục thúc đẩy những chuyển động đã xuất hiện trong đàm phán. Trong ngày 3/11, Thủ tướng Mark Carney cho biết các cuộc trao đổi với Mỹ đang trở nên tích cực hơn sau cuộc điện đàm với ông Trump.

Theo ông, một số yêu cầu liên quan đến ngôn ngữ, văn hóa và quyền đàm phán thương mại với các thị trường khác của Canada đã được rút khỏi bàn thương lượng, nhưng các vấn đề quan trọng vẫn chưa được giải quyết.

Việc bảo vệ quyền ký kết các thỏa thuận thương mại với đối tác khác có ý nghĩa vượt ra ngoài một điều khoản đàm phán. Đây là điều kiện để Canada tiếp tục đa dạng hóa thị trường, tránh để việc tiếp cận thị trường Mỹ phải đánh đổi bằng sự thu hẹp các lựa chọn kinh tế đối ngoại.

Trong các tuyên bố trước đây, ông Carney đã xác định chiến lược gồm củng cố sức mạnh trong nước, mở rộng quan hệ đối tác và tìm kiếm một thỏa thuận công bằng với Washington.

Song song với đàm phán ở cấp liên bang, Canada có thể tận dụng thêm những đầu mối tại các bang và Quốc hội Mỹ. Thủ hiến Ontario Doug Ford cũng cho biết đã chỉ đạo các thành viên nội các sang Mỹ sau khi các nghị sĩ mới tuyên thệ, nhằm xây dựng quan hệ và thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng thương mại.

Hiệu quả của hướng vận động này phụ thuộc vào khả năng gắn lợi ích của Canada với lợi ích cụ thể tại Mỹ. Theo ông Schotter, sự phụ thuộc của các nhà sản xuất Mỹ vào linh kiện và đầu vào từ Canada tạo ra lý lẽ kinh tế để phản đối rào cản thương mại. Tuy nhiên, một số ngành của Mỹ hưởng lợi từ bảo hộ và các nghị sĩ đảng Dân chủ cũng có thể bảo vệ những lợi ích đó. Vì thế, Ottawa cần tìm kiếm sự ủng hộ theo từng ngành, từng địa phương và chuỗi cung ứng, thay vì kỳ vọng vào sự đồng thuận dựa trên đảng phái.

Canada hiện đang từng bước phát triển thêm đầu ra cho lĩnh vực năng lượng bất chấp tác động của cuộc bầu cử đối với chính sách của Mỹ trong thời gian tới.

Theo Cơ quan Thống kê Canada, xuất khẩu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) tới các nước ngoài Mỹ trong tháng 8/2026 tăng 102,4% so với cùng kỳ, đạt 41,5 triệu gigajoule, trong khi xuất khẩu sang Mỹ giảm 3,9%, xuống 261,9 triệu gigajoule, đánh dấu tháng giảm thứ tám liên tiếp so với cùng kỳ năm trước.

Việc phát triển các tuyến xuất khẩu năng lượng ngoài Mỹ có thể giúp Canada giảm rủi ro tập trung vào một thị trường và tăng khả năng lựa chọn đối tác. Nhưng quy mô xuất khẩu khí tự nhiên sang Mỹ vẫn lớn hơn đáng kể và cho thấy đa dạng hóa là quá trình bổ sung năng lực và thị trường, chưa thể nhanh chóng thay thế mối quan hệ kinh tế đã hình thành sâu rộng giữa hai nước.

Canada sẽ phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu: bảo vệ dòng thương mại hiện có và đầu tư cho những lựa chọn dài hạn. Chỉ tập trung vào đàm phán sẽ khiến doanh nghiệp tiếp tục phụ thuộc vào biến động chính sách của Mỹ, nhưng mở rộng thị trường cũng cần thời gian, hạ tầng và khách hàng ổn định.

Việc Canada vẫn khẳng định chương trình đa dạng hóa thương mại và củng cố nền kinh tế trong nước cho thấy kết quả bầu cử chưa làm thay đổi định hướng này.

Tính toán của Canada sau bầu cử Mỹ, do đó, có thể được nhìn nhận là tận dụng cơ hội chính trị để cải thiện điều kiện thương mại, đồng thời tiếp tục xây dựng khả năng chống chịu trước bất ổn.

Thước đo thành công sẽ là những thay đổi cụ thể về thuế quan, mức độ ổn định của quan hệ thương mại và khả năng hình thành thêm các dòng xuất khẩu bền vững. Với Canada, ý nghĩa lâu dài của kết quả bầu cử nằm ở việc cơ hội đối thoại mới có giúp nước này bảo vệ lợi ích trước mắt mà vẫn mở rộng được không gian phát triển hay không./.