Sự đổi màu của Quốc hội Mỹ không chỉ là chuyện thắng thua giữa 2 đảng mà còn là thông điệp về kỳ vọng dân sinh, giới hạn quyền lực, trách nhiệm tìm kiếm đồng thuận trong 1 nước Mỹ còn nhiều khác biệt.

Lá phiếu cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tái định hình cán cân quyền lực ở Washington với việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ, còn Tổng thống Donald Trump bước vào 2 năm cuối nhiệm kỳ với tâm thế chính trị khác trước.

Phía sau sự đổi màu của Quốc hội Mỹ không chỉ là câu chuyện thắng thua giữa hai đảng Dân chủ và Cộng hòa. Kết quả này còn là thông điệp về kỳ vọng dân sinh, giới hạn quyền lực và trách nhiệm tìm kiếm đồng thuận trong một nước Mỹ còn nhiều khác biệt.

Theo thông tin của CNN và Decision Desk HQ đưa rạng sáng 4/11 (giờ địa phương, chiều cùng ngày - giờ Việt Nam), đảng Dân chủ đã giành được ít nhất 238 ghế tại Hạ viện (vượt qua ngưỡng 218 ghế để chiếm đa số) và có tối thiểu 54 ghế tại Thượng viện (vượt ngưỡng 51 ghế để nắm quyền kiểm soát).

Đây được đánh giá là một chiến thắng ngoài mong đợi của đảng Dân chủ, đánh dấu bước chuyển quan trọng của chính trường Mỹ thời gian tới.

Kết quả này phản ánh áp lực từ chi phí sinh hoạt tăng cao, nỗi lo an sinh xã hội và những băn khoăn về hiệu quả điều hành đất nước được cử tri Mỹ gửi gắm vào lá phiếu.

Nếu như chiến thắng tại Hạ viện có thể dự báo trước, thì thắng lợi tại Thượng viện là bước đột phá bởi đảng Dân chủ đã bất ngờ áp đảo tại chính những địa bàn Tổng thống Trump từng chiến thắng thuyết phục 2 năm trước như Texas, Kansas, Ohio và South Carolina.

Giới chuyên gia đánh giá kết quả bỏ phiếu năm 2026 trước hết đã thể hiện mong muốn của cử tri Mỹ đưa vấn đề đời sống và hiệu quả kinh tế trở lại vị trí trung tâm.

Thăm dò dư luận của CNN ngoài phòng bỏ phiếu cho thấy hơn 60% số người tham gia không tán thành cách Tổng thống Trump điều hành đất nước, trong khi khoảng 70% số người được hỏi nói rằng các chính sách của Nhà Trắng tác động tiêu cực tới kinh tế.

Chuyên trang thông tin chính trị Politico ghi nhận sự bất mãn về chi phí sinh hoạt, lạm phát và giá nhiên liệu, cùng những lo ngại liên quan tới xung đột với Iran.

Tranh luận về thuế quan cũng không còn thuần túy là lựa chọn giữa bảo hộ sản xuất và tự do thương mại, mà được cử tri nhìn qua tác động tới ngân sách hộ gia đình.

Thứ hai, liên minh cử tri từng đưa Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024 đã bộc lộ dấu hiệu thay đổi.

Khảo sát của New York Times trước ngày bầu cử cho thấy khoảng 9% lực lượng cử tri trung thành của ông Trump tuyên bố chọn các ứng cử viên Dân chủ.

Một bộ phận cử tri Cộng hòa trẻ tuổi, trung lưu nông thôn và cử tri gốc Mỹ Latinh cũng phản đối chính sách nhập cư mà đảng Cộng hòa đang theo đuổi và mong muốn có sự thay đổi

Thứ ba, kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 mang thông điệp về sự cân bằng và giám sát quyền lực, vốn là một nét đặc trưng của nền chính trị Mỹ.

Cử tri muốn chính quyền xử lý mạnh các vấn đề kinh tế, an ninh biên giới, nhập cư bất hợp pháp, song cũng đòi hỏi hoạt động hành pháp phải được giám sát chặt chẽ.

Ứng cử viên Thượng viện tại Kansas của đảng Dân chủ Adam Hamilton cho rằng cử tri đang tìm cách gửi thông điệp tới Washington, đó không phải là thông điệp chọn đảng Dân chủ hay đảng Cộng hòa, mà là kỳ vọng vào những chính sách tốt hơn, hiệu quả hơn gắn liền với lợi ích của người dân.

Lá phiếu đưa đảng Dân chủ trở lại kiểm soát lưỡng viện Quốc hội Mỹ khóa 120 từ ngày 3/1/2027. Tuy nhiên, cũng không nên đồng nhất thắng lợi này với “sự kết thúc của kỷ nguyên Trump,” hay như phủ nhận những thành quả mà chính quyền của ông mang lại cho nước Mỹ trong 2 năm qua.

Việc đảng Dân chủ toàn quyền kiểm soát cả hai viện đặt Tổng thống Trump trước một chặng đường ít thuận lợi hơn để thông qua chương trình nghị sự, nhiều sức ép hơn về giám sát và phức tạp hơn để thỏa hiệp chính sách.

Đối với 2 năm còn lại của nhiệm kỳ, thay đổi trước tiên nằm ở khả năng thông qua luật.

Quyền phủ quyết của tổng thống và yêu cầu đa số 60 phiếu đối với phần lớn hoạt động lập pháp tại Thượng viện sẽ hạn chế khả năng hiện thực hóa chương trình nghị sự của đảng Dân chủ.

Song các rào cản lập pháp sẽ buộc Nhà Trắng phải tính toán lại cách xây dựng đồng thuận; mô hình điều hành dựa chủ yếu vào đa số cùng đảng sẽ phải nhường chỗ cho thỏa hiệp theo từng vấn đề.

Trong hoàn cảnh ấy, kiểm soát lưỡng viện đem lại cho đảng Dân chủ quyền định hình nghị trình, chứ chưa trao cho đảng này khả năng tự quyết toàn bộ các chính sách đối nội và đối ngoại quốc gia.

Sức ép tiếp theo sẽ đến từ hoạt động giám sát. Theo đài NPR, chính quyền Tổng thống Trump có lẽ sẽ sớm đối diện các cuộc điều tra tại cả hai viện một khi Quốc hội khóa mới bắt đầu làm việc. Quyền kiểm soát các ủy ban và quyền triệu tập phục vụ điều tra trao cho đảng Dân chủ công cụ yêu cầu giải trình mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, việc mất Thượng viện còn ảnh hưởng tới một phần di sản dài hạn của tổng thống, đó là các đề cử tư pháp. Thượng viện Mỹ do đảng Dân chủ nắm đa số có thể chặn các đề cử của Tổng thống Trump tại Tòa án Tối cao.

Ở chiều ngược lại, đảng Dân chủ cũng đứng trước một phép thử tương xứng. Khi chưa kiểm soát Quốc hội, phản biện chính quyền có thể là nhiệm vụ chính.

Tuy nhiên, khi nắm cả lưỡng viện, đảng Dân chủ cần phải chứng minh năng lực điều hành, năng lực lựa chọn ưu tiên, tổ chức đa số và đề xuất giải pháp khả thi. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries kêu gọi “cùng nhau đứng lên.”

Sau thắng lợi vang dội vừa qua, tinh thần đoàn kết ấy cần phải được chuyển thành năng lực điều hành một cách hiệu quả. Trong một nền chính trị phân cực sâu sắc như nước Mỹ, thực tế chính trường những năm qua cho thấy khó có đảng nào nắm toàn quyền áp đặt ý chí và quyết định đường lối chính sách, kể cả khi kiểm soát lưỡng viện Quốc hội.

Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng cần phân biệt đâu là mục tiêu cốt lõi, đâu là cách thực hiện có thể điều chỉnh; đảng Dân chủ cần chứng minh rằng giám sát nhánh hành pháp, nhưng không loại trừ hợp tác vì lợi ích chung của đất nước.

Nhìn chung, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 sẽ tái định hình tương quan quyền lực, nhưng không định sẵn kết cục 2 năm còn lại trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump.

Phía trước Nhà Trắng là con đường hẹp hơn về lập pháp, song vẫn còn dư địa cho những thỏa thuận có chọn lọc.

Với đảng Dân chủ, chiến thắng cũng là điểm khởi đầu của một phép thử. Kiểm soát lưỡng viện đem lại công cụ giám sát và định hình các chương trình nghị sự, song không thay thế được năng lực giải quyết vấn đề.

Điều cử tri Mỹ thật sự đặt kỳ vọng vào cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa trong cuộc bầu cử năm nay đó là khả năng biến khác biệt thành thỏa thuận, biến cam kết thành kết quả và động lực để đưa nước Mỹ tiến lên hay không./.